Masz wrażenie, że wiele osób jest do ciebie negatywnie nastawionych? To uczucie nie musi istnieć tylko w twojej głowie. Zwykle też nie ma nic wspólnego z twoim zachowaniem – częściej jest skutkiem problemów, które ktoś ma ze sobą. Poznając możliwe przyczyny złośliwych ludzkich zachowan, łatwiej się do nich zdystansujesz i ochronisz swój wewnętrzny spokój.
Osoby z natury łagodne i wrażliwe, gdy ktoś jest dla nich niemiły, mają tendencję do szukania winy w sobie. Warto jednak uświadomić sobie prosty fakt: jeśli ktoś atakuje innych bez powodu zwykle oznacza to, że przyczyna takich zachowań kryje się w nim samym. Gdy dana osoba chowa w sobie głębokie urazy, kompleksy, lęki i jest niezadowolona z siebie, to może czuć nieświadomą potrzebę, by „zatruwać” życie innym. Nierzadko robi to w sposób podstępny i zakamuflowany. Może na przykład posługiwać się pasywną agresją (ignorowanie cię, dziwne spojrzenia – a gdy pytasz, o co chodzi, słyszysz, że „ona nic do ciebie nie ma i coś ci się przywidziało”); może też być sarkastyczna i się z ciebie podśmiewać (dodając oczywiście: „ale ja tylko żartowałam! No co ty, nie znasz się na żartach?”). Może wreszcie otwarcie wyrażać swoje uprzedzenia, krytykując cię, podważając twoje kompetencje, nastawiając innych przeciw tobie czy odpowiadając ci niemiłym, opryskliwym tonem.
Co dokładnie kryje się za takimi zachowaniami? Eksperci – psychologowie kliniczni dr Scott Hoye i dr Kathy McMahon – wymieniają 7 możliwych przyczyn niemiłych zachowań ze strony toksycznych osób.
Choć to bardzo smutna konstatacja, najczęstszym powodem czyjejś złośliwości jest chęć poprawienia sobie samopoczucia. Wiele ludzi nie umie odczuwać zadowolenia inaczej, niż demonstrując swoją wyższość. Dlatego robią wszystko, by inni czuli się przy nich mali. Tylko w ten sposób mogą poczuć silniejsi niż są w rzeczywistości – karmiąc się słabością innych.
Niemiłe przytyki mogą być też emanacją czyichś głęboko ukrytych problemów. Nawet osoby, które z zewnątrz wydają się tryskać energią i odnoszą sukcesy, w środku mogą być niezadowolone z siebie, niepewne, zlęknione i zakompleksione. Przepełnione toksycznymi emocjami, odczuwają potrzebę rozładowania się na kimś – i za cel ataku obierają sobie ciebie.
Czytaj też: 5 oznak, że ktoś jest głęboko nieszczęśliwy – choć na zewnątrz wydaje się rozkwitać
W psychologii funkcjonuje termin projekcji opisany po raz pierwszy przez Zygmunta Freuda. Polega on na przypisywaniu innym osobom własnych myśli, emocji, pragnień lub cech, których w sobie nie akceptujemy, wstydzimy się ich bądź nimi pogardzamy. Innymi słowy: zamiast uświadomić sobie trudne uczucia i przyznać się do ich obecności w sobie, człowiek “projektuje” je na innych. Czemu ma to służyć? Gdy wytykamy innym cechy, które wypieramy u siebie, łatwiej nam chronić swoje ego i udawać przed samym sobą, że jesteśmy idealni – a inni są gorsi. Unikamy też trudnej konfrontacji z własnymi niedostatkami, kompleksami czy lękami.
Właśnie ten mechanizm często leży u podstaw atakowania innych bez większego powodu. Niektórzy ludzie tak bardzo wstydzą się tego, co chowają w środku i kim naprawdę są, że wytykając innym nieakceptowane aspekty swojej osobowości, odczuwają ulgę.
– Widzą w tobie coś, czego nienawidzą w sobie, na przykład wrażliwość, delikatność, spontaniczność – i właśnie to atakują – wyjaśnia dr Kathy McMahon. – Jeśli jesteś życzliwy, wyśmieją twoją życzliwość. Jeśli jesteś delikatny, nazwą cię słabym.
Cynizm i złośliwość wobec innych to też częsty objaw skrywanej zazdrości. Gdy kogoś „uwiera” nasze szczęście, osiągnięcia, talent, atrakcyjny wygląd, będzie dążył do tego, by odebrać nam radość z życiowych sukcesów.
– Gdy ktoś czuje się zagrożony czyimś sukcesem lub szczęściem, może próbować umniejszyć tej osobie poprzez niemiłe słowa lub działania – potwierdza dr Scott Hoye.
Bycie niemiłym pomaga też niektórym czuć się górą w relacjach z innymi. Istnieją ludzie, którzy pogardę i złośliwość utożsamiają z siłą i dominacją. Wydaje się im, że krytykowanie innych nadaje im wyższy status oraz wzbudza respekt u pozostałych osób w grupie.
– Wykorzystują status jako broń. Uderzają w słabszych, by poczuć się więksi. W pracy, w rodzinie, a nawet w grupach przyjaciół okrucieństwo może być ukrytą grą o władzę – stwierdza dr McMahon.
Możliwe też, że osoba, dla której jesteś celem ataków, taki sposób komunikacji wyniosła z domu. Być może była członkiem rodziny, w której zaczepki, niewybredne żarty i szyderstwo było na porządku dziennym. Są środowiska, w których poprzez atakowanie innych zdobywa się dominację, poklask i autorytet, co nierzadko jest wzmacniane przez samych rodziców. Dziecko wychowujące się w takich warunkach wyrasta na dorosłego, który podobnie postrzega zasady rządzące relacjami międzyludzkimi.
Po przeczytaniu wszystkich powyższych punktów możesz zastanawiać się: no dobrze, ale przecież toksyczne osoby nie atakują wszystkich. Są osoby, wobec których siedzą cicho, a wręcz im schlebiają. Dlaczego są złośliwe akurat wobec mnie?
Agresor zawsze będzie szukał w towarzystwie najłatwiejszego celu ataków. Wybierze więc osobę, która ma pokojową i łagodną naturę, jest miła, życzliwa, delikatna, wrażliwa, empatyczna. Jeśli dodatkowo nie umie stawiać wyraźnych granic, jest uległa i łatwo ją zranić – stanowi wymarzony cel dla toksyka. Wie on bowiem, że ofiara nie będzie się bronić, tylko zamknie się w sobie i uzna jego przewagę.
Jeśli rozpoznajesz u siebie takie cechy, to masz już odpowiedź, dlaczego to ciebie najczęściej dręczą niemiłe osoby. Jak sobie z nimi radzić? W starciu z bezwzględnymi złośliwcami trzeba pokazać charakter i asertywnie bronić swoich granic. Należy głośno nazywać ich pasywno-agresywne zachowania, a nie biernie je tolerować. Jeśli nie damy się zdominować i będziemy domagać się do siebie szacunku – agresor odpuści i zacznie szukać innej ofiary. To dobry plan działania, gdy nie mamy wyjścia i musimy znosić jego towarzystwo np. w pracy. Jeśli jednak mamy możliwość odciąć się od złośliwej osoby, zróbmy to bez zastanowienia. Najlepiej jest minimalizować obecność w toksycznych ludzi, którzy burzą nasz wewnętrzny spokój i naruszają nasze granice.
Artykuł opracowany na podstawie: A. Vargas, „‘Why Is Everyone So Mean to Me?’ 8 Common Reasons—and What To Do About It, According to Psychologists”, parade.com [dostęp: 31.07.2025].