1. Zwierciadlo.pl
  2. >
  3. Psychologia
  4. >
  5. Talent - na czym polega według ekspertów od testu Gallupa?

Talent - na czym polega według ekspertów od testu Gallupa?

Jak odkryć w sobie talent? Talenty posiada każdy człowiek. Instytut Gallupa stworzył mapę 34 neuronalnych wzorów, zwanych talentami. Są wśród nich m.in.: empatia, współzależność, rywalizacja i dyscyplina. (fot. iStock)
Jak odkryć w sobie talent? Talenty posiada każdy człowiek. Instytut Gallupa stworzył mapę 34 neuronalnych wzorów, zwanych talentami. Są wśród nich m.in.: empatia, współzależność, rywalizacja i dyscyplina. (fot. iStock)
„Ja się wcale nie chwalę, ja po prostu, niestety, mam talent!”. Niesłusznie traktujemy ten kabaretowy hit jako żart. Tak, każdy z nas ma wiele talentów, w tym pięć dominujących. I na nich powinniśmy się skupić.

Amerykański Instytut Gallupa (The Gallup Organization) od ponad 80 lat bada zachowania i naturę człowieka, wykorzystując najnowsze osiągnięcia ekonomii, psychologii, neurobiologii i antropologii oraz wyniki własnych badań demograficznych. Jedne z innowacji dotyczą ludzkiego umysłu i umiejętności.

Zaczęło się od tego, że naukowcy dostrzegli dwie powtarzające się cechy najlepszych menedżerów: potrafią określić talenty swoich pracowników i stworzyć w organizacji miejsce, gdzie cechy te będą się rozwijać. W wyniku podobnych obserwacji Instytut Gallupa stworzył mapę 34 neuronalnych wzorów, zwanych talentami. Są wśród nich m.in.: empatia, współzależność, rywalizacja i dyscyplina. Każdy człowiek posiada wiele talentów - natomiast pięć z nich jest określanych jako dominujące, ponieważ to one w największym stopniu decydują o tym, jacy jesteśmy. Najlepszą rzeczą, jaką każdy z nas może sobie sprezentować w życiu, jest odkrycie swoich dominujących talentów, podążanie za nimi i ich rozwijanie.

Narodziny mistrza

Renata Gut, trenerka rozwoju osobistego i biznesu, coach, konsultant i wykładowca Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie, w swoich szkoleniach posługująca się wiedzą popularyzowaną przez amerykański Instytut, wierzy głęboko, że tym, co potrafi diametralnie odmienić nasze postrzeganie rzeczywistości, jest właśnie świadomość własnych talentów. Jeśli czujesz, że coś, co robisz, sprawia ci wielką przyjemność, to szybko się tego uczysz. Gdy po wykonaniu zadania odczuwasz zadowolenie i masz ochotę dalej rozwijać ten obszar, to prawdopodobnie odkryłeś swój talent - mówi. Człowiek, który postępuje zgodnie ze swoimi talentami, robi to, co lubi, więc robi to coraz lepiej. Widzi postępy, tym samym wzrasta jego poczucie własnej wartości. Ono z kolei daje mu siłę napędową, by jeszcze bardziej przykładać się do tego, co lubi najbardziej. Tak rodzi się mistrz.

Brzmi to pięknie i prosto, tymczasem w życiu bywa inaczej. Dlaczego? Blokadą jest czasem wychowanie. Od najmłodszych lat jesteśmy programowani tak, żeby skupiać się na swoich słabościach i tym samym je pielęgnować. We wszystkich placówkach edukacyjnych świata i znakomitej większości miejsc pracy jesteśmy nieustannie zachęcani do zwalczania własnych niedociągnięć i doskonalenia tzw. słabych stron. Rodzice rzadko koncentrują się na silnych stronach swoich dzieci. Za wszelką cenę chcą sprawić, żeby ich pociechy były jednakowo dobre ze wszystkich przedmiotów, wiec zamiast: „skup się na tym, co kochasz”,  mówimy: „to umiesz i tak, musisz nadrobić tamto”. Szefowie wytykają podwładnym słabości („jeszcze nad tym musisz popracować”), wymagając dążenia do perfekcji we wszystkich dziedzinach, również w tych, które nie są elementem najistotniejszym w ich zadaniach.  A droga walki ze słabościami może prowadzić do zagubienia się w nich.

- Aby przełamać tę powszechną i samonakręcającą się spiralę, Instytut skupił się na dwóch założeniach - wyjaśnia Renata Gut. - Po pierwsze, talenty każdego człowieka są trwałe i wyjątkowe. Po drugie, największy potencjał do zmian na lepsze stanowią obszary naszych mocnych stron, a nie słabości.

Marcus Buckingham z Instytutu Gallupa przez blisko 20 lat badał ludzkie cechy, pod kątem tych najlepszych. To on zapoczątkował odkrywanie swoich talentów i budowanie na nich kariery zawodowej. Wnioski opisał w bestsellerowych poradnikach, m.in.: „Po pierwsze: złam wszelkie zasady”, „Teraz odkryj swoje silne strony” i „To jedno, co powinieneś wiedzieć”.

Podczas badania zadano proste pytanie 1,7 mln pracownikom ze 101 firm z 36 krajów: „Czy w pracy masz codziennie możliwość wykonywania tego, co potrafisz najlepiej?”. Co się okazało? Jedynie 20% badanych uznało, że ich talenty są w pełni wykorzystywane w codziennej pracy. Mówiąc inaczej, aż ośmiu na dziesięciu pracowników uznaje, że przypisano im nieodpowiednie role i stanowiska.

Talent, czyli wzorzec

Czym jest talent? Buckingham definiuje go następująco: „Talent to każdy powtarzający się wzorzec myślenia, odczuwania lub zachowania, który może znaleźć praktyczne zastosowanie”. Skąd w takim razie biorą się takie, a nie inne wzorce? Otóż tworzą się przez wykorzystanie połączeń istniejących w ludzkim mózgu.
 
Około czterdzieści dni po zapłodnieniu komórki jajowej powstają pierwsze nerwowe komórki macierzyste. Następnie przekształcają się w dojrzałe komórki nerwowe, nazywane neuronami. Sto dwadzieścia dni później neuronów jest już około 40 miliardów. Łączą się, wysuwając wypustki, zwane aksonami. Gdy połączenie zostanie zawiązane, powstaje synapsa. Przez pierwsze trzy lata życia człowieka każdy z 40 mld neuronów może mieć po piętnaście tysięcy połączeń synaptycznych z pozostałymi neuronami. Zachodzi zjawisko „nadprodukcji” neuronów i ich połączeń. Dzieje się tak dlatego, że w miarę nabywania doświadczeń, zachowane zostają tylko używane komórki i połączenia. Tak właśnie zostaje utkany indywidualny synaptyczny wzór każdego z nas.

- Między trzecim a piętnastym rokiem życia dochodzi do nowego zjawiska: wiele z tych starannie uplecionych powiązań ulega bezpowrotnemu zniszczeniu - wyjaśnia Renata Gut. - W dniu szesnastych urodzin mamy w mózgu jedynie połowę owych połączeń. Dlaczego tak się dzieje? W pierwszych dniach naszego życia przyjmujemy ogromne ilości nowych informacji. Cały układ nerwowy jest potencjalnie przygotowany na przyjęcie wszystkich możliwych bodźców. Do każdego z nas docierają jednak tylko te istniejące w jego otoczeniu i one właśnie odwzorowują się w układzie nerwowym w postaci połączeń między neuronami. Przez kolejnych dziesięć lat połączenia, które pozostały, umacniają się. W tym procesie naturę wspiera genetyka, środowisko naturalne i kultura. Buckingham pisze: „I tak właśnie powstajesz Ty - utalentowana, niepowtarzalna osoba, obdarzona zdolnością reagowania na świat w swój wyjątkowy sposób”.

5 z 34

Szczegółową mapę 34 neuronalnych wzorów, zwanych talentami, pozwoliły stworzyć pracownikom Instytutu rozmowy przeprowadzone z blisko dwoma milionami ludzi na świecie. Te talenty to raczej typy zachowań społecznych czy też wzorce myślowe, a nie konkretne umiejętności. Pięć spośród nich dominuje i zasadniczo nie zmienia się przez całe życie człowieka.

- Z doświadczenia wiem, że wiele osób ma problem z uzmysłowieniem sobie tego, że jesteśmy zdeterminowani przez własne niezmienne i trwałe połączenia synaptyczne - wyjaśnia Renata Gut. - Obserwujemy rzeczywistość przez filtr własnych talentów i jesteśmy przekonani, że wszyscy mają tak samo. A tak przecież nie jest.

Nasze wzorce myślenia, działania, odczuwania są jak kolorowe okulary, które sortują i przesiewają docierające do naszego mózgu wrażenia i bodźce, dzięki czemu reagujemy na jedne, lekceważąc inne. Każdy dla każdego jest zatem w pewnym sensie zagadką, bo każdy z nas patrzy na świat w swój własny sposób.

Więzy nie do zerwania

- Ludzie świadomi tego, co nimi kieruje, łatwiej mogą zrozumieć i zaakceptować siebie - wyjaśnia trenerka. - Z jednej strony wzrasta w nich poczucie wiary w siebie, sprawstwa, a z drugiej - zanika chęć zmieniania i „naprawiania” ludzi, których spotykają na swojej ścieżce. Kiedy się wie, że wszystkie nasze reakcje zależą od połączeń synaptycznych, łatwiej zrozumieć i zaakceptować innych, a samoświadomość wynikająca z owej wiedzy bardzo często pomaga nam w podejmowaniu życiowych decyzji. Dotyczy to także zmiany ścieżki zawodowej.

Najważniejsze w rozumieniu teorii talentów jest to, że talent nie określa umiejętności realizacji konkretnego zadania. Nie jest ściśle związany z kontekstem zadania. Talent jest bardziej ogólnym wzorcem, który przenosi się z sytuacji na sytuację. Dla przykładu, ktoś obdarzony talentem rywalizacji może go realizować w sporcie, w pracy sprzedawcy czy też biorąc udział w konkursach na najlepszego barmana na świecie. Osoba z dominującym talentem współzależności będzie w sposób szerszy, pewniejszy i szybszy niż inni dostrzegać powiązania różnych element—w, niezależnie od tego, czy pracuje w organizacji ekolog—w badających przyczyny ocieplania klimatu, czy będzie logistykiem organizującym system dostaw w najbardziej zatruwającym środowisko zakładzie przemysłowym.

ZAMÓW

WYDANIE DRUKOWANE E-WYDANIE
  • Polecane
  • Popularne
  • Najnowsze
  1. Psychologia

Martwy punkt – dostrzeż w sobie to, czego nie widać

Martwy punkt to taka właściwość człowieka, z której on nie zdaje sobie sprawy, a inni ją widzą. (Fot. iStock)
Martwy punkt to taka właściwość człowieka, z której on nie zdaje sobie sprawy, a inni ją widzą. (Fot. iStock)
Masz wrażenie, że coś w twoim życiu nie gra? Mimo dobrych intencji i starań nie układa ci się w związkach, szef nie chce dać awansu, a znajomi jakoś do ciebie nie lgną? Psycholog społeczny Jacek Santorski podpowiada, gdzie mogą leżeć przyczyny.

Czym właściwie różni się martwy punkt od „zwykłej wady”?
Wada to jest coś złego, jakieś nasze ograniczenie, którego możemy być świadomi lub nie, na przykład ja wiem, że jestem zbyt egotyczny w relacjach osobistych i rodzinnych. Znam tę swoją słabość charakteru. Natomiast martwy punkt to taka moja właściwość, z której ja nie zdaję sobie sprawy, a inni ją widzą.

To znaczy, że martwym punktem może być i każda wada, i każda zaleta, pod warunkiem że widzą ją wszyscy poza nami?
Teoretycznie tak. Miałem utalentowaną współpracownicę, która była bardzo introwertywna i nie dość pewna siebie. Kiedyś podczas swojego wykładu na konferencji oddałem jej głos. Nie uprzedziłem jej wcześniej, bo nie chciałem stresować. Wypadła świetnie, chociaż do dziś wspomina, że kiedy zaprosiłem ją na scenę, była na skraju utraty przytomności. Wcześniej nie podejmowała tego rodzaju wyzwań, bo nie zdawała sobie sprawy, że może być tak charyzmatycznym mówcą. W tym przypadku martwym punktem był talent. Zwykle jednak, mówiąc o martwych punktach, mamy na myśli wady, których sobie nie uświadamiamy.

Z jakimi martwymi punktami najczęściej pan się spotyka?
Ostatnio zauważam, że powszechne jest dodawanie śpiewnego „tak?” na końcu średnio co piątego zdania lub nawet częściej. Tę językową manierę można zaobserwować u osób z różnych środowisk. W 70 proc. jednak martwe punkty wiążą się z fizjologią, wrażeniami zmysłowymi. Często dotyczą zachowań inwazyjnych, czyli takich, które bezpośrednio zakłócają osobistą strefę innych ludzi. To te, które zwykle opisujemy, dodając słowo „zbyt”, np. mówimy, że ktoś „zbyt mocno pachnie”, „mówi zbyt głośno” czy jest „zbyt wyzywająco ubrany”. To zachowania, których krytyka jest wyjątkowo trudna do przyjęcia, bo uderza w poczucie własnej wartości, naszą tożsamość – to, jak pachniemy czy mówimy, jest przecież naszą osobistą cechą. Jednocześnie, ponieważ te cechy tak źle działają na innych, ich skorygowanie może nam przynieść wyjątkowo duże korzyści. W Polsce martwe punkty często dotyczą wyglądu. Mamy folwarczne relacje w firmach, a ponieważ estetyką folwarku był jarmark, mamy też jarmarczno-odpustową estetykę w ubiorze. Martwym punktem może być więc zbyt krzykliwy, barwny i bogaty w ozdoby strój noszony w biurze, gdzie ze względu na kontakt z klientem wskazana jest powściągliwość. Często problemem staje się też seksualizacja relacji przejawiająca się nie tylko w tym, co na siebie wkładamy, ale też w tym, jak się zachowujemy w życiu zawodowym i towarzyskim.

Na czym dokładnie polega?
Na wysyłaniu różnego rodzaju sygnałów, które wyglądają jak zaproszenie do kontaktu seksualnego. To może być nieadekwatny do sytuacji strój – bardzo głęboki dekolt, ultrakrótka spódniczka i wysokie szpilki – idący w parze z pełnym erotyzmu sposobem zarzucania nogi na nogę. Oczywiście, mężczyzna też może seksualizować relację. Wtedy na przykład będzie miał rozpięty o jeden guzik koszuli więcej, będzie siedział szeroko, a stojąc, wypnie miednicę do przodu. Do tego zacznie opowiadać sproś­ne dowcipy. Całym sobą będzie wysyłał komunikat: „Jestem macho”, „jestem gość!”, „jestem facet!”, nawet sobie tego nie uświadamiając. Osoby, które przebywają w jego towarzystwie, często czują dyskomfort, mają wrażenie, że ich granice emocjonalne zostały przekroczone.

Są też martwe punkty, które polegają na fizycznym przekraczaniu granic.
To prawda. Niektórzy zawłaszczają sobie przestrzeń, która należy do innych – w biurze wszędzie rozrzucają swoje papiery, u znajomych rozkładają się na kanapie i rozpychają się przy stole. Zasady savoir-vivre’u, na przykład „podczas jedzenia trzymaj łokcie przy sobie”, nie zostały stworzone po to, by znęcać się nad ludźmi, tylko byśmy wszyscy mieli minimum komfortu. Nie bez przyczyny zresztą wspominam tu o dobrym wychowaniu, bo bardzo często martwe punkty są właśnie zachowaniami, które określamy jako „niekulturalne”. To mogą być choćby zbyt głośne rozmowy przez telefon w środkach komunikacji miejskiej czy ciągłe pokrzykiwanie do koleżanki, która siedzi na drugim końcu biura. Innym popularnym martwym punktem jest dominowanie rozmowy opowieściami na swój temat. Nie mam na myśli ciekawych historii z pointą, z których słuchacze mogą wynieść coś dla siebie, tylko długie wypowiedzi, które są interesujące wyłącznie dla tego, kto je opowiada.

Z jednej strony wiemy, że trzeba się ubierać adekwatnie do sytuacji czy dbać o to, by zapach, który roznosimy, był przyjemny i niezbyt intensywny, a z drugiej strony – tych zasad nie przestrzegamy? Czy nie zdajemy sobie sprawy z tego, że je przekraczamy, czy może jesteśmy tego świadomi, ale myślimy: „W moim przypadku to nie razi”?
Możliwe są obie przyczyny. Ktoś mógł żyć w mikroświecie, w którym jego zapach był normą. On może rzeczywiście nie mieć świadomości, że np. woń jego perfum jest zbyt intensywna. Ale czasem sądzi, że z różnych przyczyn on akurat nie musi tych znanych mu zasad przestrzegać. To jak ze zbyt szybką jazdą samochodem. Jedną częścią mózgu przyjmujemy statystyki związane z zagrożeniami na drodze, ale nie przerzucamy ich do drugiej części mózgu. Wiemy, że przy 170 km/h ryzyko przejechania kogoś jest bardzo duże, ale jednocześnie myślimy: „Mnie to nie dotyczy”.

Rozumiem, że jeśli ktoś weźmie nas z zaskoczenia, na przykład stwierdzi: „Powiem ci, co nas w tobie drażni”, to my prawdopodobnie tę informację odrzucimy?
Wtedy może się skończyć jak w przypadku pewnej pani – wielo­letniej pracownicy przedsiębiorstwa, którego szef poprosił mnie o pomoc. Chodziło o uwagi, które tej kobiecie anonimowo przekazano. Dotyczyły właśnie jej martwego punktu. Ta pracownica zimą przychodziła w bardzo krótkich spódniczkach i wysokich kozakach na suwaki, które rano rozsuwała i najpierw przez pierwszą godzinę przyjmowała interesantów w takich rozpiętych butach, a potem zakładała kapcie. Do tego przez cały dzień publicznie podciągała sobie rajstopy. Kiedy dowiedziała się, że jej zachowanie jest odbierane przez innych negatywnie, uznała, że uwagi wynikają z zazdrości. Twierdziła, że koleżanki i koledzy są mniej kompetentni i próbują ją wygryźć.

Co więc możemy zrobić, żeby odkryć swoje martwe punkty? Wyobraźmy sobie dobrego człowieka, który ma jakąś nieznośną cechę, powiedzmy, wszystkich krytykuje albo wciąż narzeka. Nie jest jej jednak świadom. Czuje się więc rozgoryczony, że tyle robi dla innych, a ci inni się od niego odsuwają.
Chce pani powiedzieć: nie zasługuje na ten dystans i odrzucenie?

Tak. Co on może zrobić?
Najpierw powinien znaleźć motywację, by dowiedzieć się o sobie czegoś nowego, raczej nieprzyjemnego. Musi mieć ważny powód, dla którego chce przeżyć ten bolesny zabieg, jakim jest wysłuchanie negatywnej informacji na swój temat. Czasem zdarza się, że ktoś deklaruje: „Chcę się dowiedzieć, dlaczego jestem sam”, ale w rzeczywistości liczy na to, że usłyszy: „To nie twoja wina. Z tobą wszystko w porządku”. Ważna jest więc gotowość do wzięcia odpowiedzialności za to, jak jest się odbieranym. Bez niej wszystko, co usłyszy, uzna za wredne recenzje. Od razu zracjonalizuje: „To na pewno nie jest prawdziwy powód, dla którego ludzie mnie źle traktują” czy „Nie chodzi o zapach, bo wiele osób mówiło mi, że świetnie pachnę”. Będzie chciał w ten sposób zredukować napięcie wywołane niezgodnością pomiędzy tym, co o sobie myśli, a tym, co na swój temat usłyszał. Pojawi się rozczarowanie: „A miała być prawda o mnie…”.

Tymczasem to nie ta prawda, o którą mu chodziło.
Tak. Dlatego u nas w Akademii Psychologii Przywództwa podczas sesji odkrywania martwych punktów zawsze jest trener, który między innymi sprawdza, czy osoba, która słucha o swoich martwych punktach, dopuszcza to do siebie i co z tym robi, bo jeśli miałaby ten komunikat obrócić przeciwko sobie, to lepiej, żeby go nie dostała. Wiadomo na przykład, że osoba w łagodnej depresji będzie wprawdzie w stanie przyjąć negatywną informację zwrotną, ale potem prawdopodobnie sobie przywali: „No i potwierdza się, że jestem beznadziejna”.

Nie każdy jednak ma szansę pracować nad swoimi martwymi punktami pod okiem trenera. Można zapytać o nie kogoś znajomego, kto nie jest ani trenerem, ani coachem, ani terapeutą?
Można, ale ja nie zagwarantuję z ręką na sercu, że taka rozmowa nie obróci się przeciwko temu, kto pyta, i temu, kto mówi. Gdybym był trochę nawiedzonym młodym coachem lub terapeutą, mógłbym powiedzieć: „Prawda jest najważniejsza. W atmosferze prawdy powiedzcie sobie wszystko i zobaczycie, co wam się zwróci”. Ale jestem za stary i zbyt odpowiedzialny, żeby coś takiego wygłaszać.

Jeśli jednak ktoś chciałby podjąć ryzyko, to kogo powinien zapytać o swoje martwe punkty i kiedy?
Ludzi, których nazywam bratnimi duszami. To osoby, które nie są nam tak bliskie jak współmałżonek, rodzice czy dzieci, ale z którymi łączy nas jednak pewna zażyłość, może wspólna przeszłość. Mamy podobne kryteria etyczne i estetyczne i wystarczająco dużo doświadczeń, w których nasza lojalność wobec siebie była wystawiana na próbę i które pokazały, że jednak możemy sobie ufać. Mogę odezwać się do takiego człowieka, nawet jeśli utrzymuję z nim sporadyczny kontakt, i powiedzieć: „Mam nową pracę, w której jest bardzo dużo młodych osób, i czuję, że w kontaktach z nimi robię coś nie tak. Ty masz nastoletniego syna, więc chciałbym o tym pogadać”. Na pewno nie należy rozmawiać o swoich martwych punktach w sytuacji konfliktu, w depresji lub napięciu. Najlepiej zrobić to na spokojnie, podczas podróży czy wakacji, gdy mamy jakiś oddech. Daniel Goleman, popularyzator inteligencji emocjonalnej, powtarzał: „Pamiętajcie, nie naprawia się zatopionej łódki. Trzeba ją najpierw wydobyć na powierzchnię, osuszyć i jej się przyjrzeć”.

Czy to znaczy, że bliskiej osoby, np. przyjaciela, lepiej nie pytać o martwe punkty?
Przyjaciel może nie być do końca neutralny, tylko nadmiernie się zaangażować w rolę wybawiciela albo czerpać dodatkową satysfakcję z tego, że konfrontuje nas z jakąś prawdą. Może też nie mieć inteligencji emocjonalnej czy społecznej. Poza bratnimi duszami warto też mieć mentora – osobę, która towarzyszy w dylematach życiowych, pomaga dostrzec talent czy wadę, wskazuje kierunek rozwoju, czyli, jak to się mówi w psychologii, nas „urealnia”.

Jak go znaleźć?
Często wybieramy go intuicyjnie. Jeśli jednak mielibyśmy szukać go świadomie, powinniśmy zwracać uwagę nie na wrażenie, jakie ktoś robi na zewnątrz, jak bardzo jest życzliwy czy atrakcyjny, ale na to, czy ma charakter, bo mentor powinien go mieć. Ma być wierny swoim zasadom, spójny i sprawdzać się nie tylko na scenie zewnętrznej, ale też w życiu codziennym. Może popełniać błędy, ale powinien być ich świadomy.

A można samemu szukać u siebie martwych punktów? Może na przykład powinniśmy przez kilka dni zapisywać uwagi, jakie robi nam otoczenie. Te wszystkie: „Oj, nie marudź” albo „O, tym razem jesteś punktualna!”? W myśl zasady: Jeśli kilka osób mówi, że jesteś koniem, kup sobie siodło?
To dobry pomysł. Można też, zamiast szukać konkretnego martwego punktu, starać się najpierw znaleźć sferę życia, w której te lusterka wsteczne mamy gorzej ustawione. Zastanowić się, czy uwagi, jakie robią nam inni, dotyczą raczej sposobu, w jaki się komunikujemy, tego, jak się ubieramy, czy może jak postępujemy z dziećmi. Kiedy już znajdziemy taką sferę, łatwiej będzie zidentyfikować konkretny problem. Nie do przecenienia jest też junior mentoring.

Co to takiego?
Informacja zwrotna od młodej osoby, choćby własnego dorastającego dziecka. Badania pokazują, że nasze detektory niespójności, czyli zdolność do wyłapywania wszelkich zakłóceń, na przykład tego, że ktoś co innego mówi, a co innego robi, że jego zachowanie nie pasuje do jego stanowiska czy roli życiowej, najlepiej działają u osób pomiędzy ósmym a 18. rokiem życia. Potem stają się mniej aktywne, chociaż pokolenie Y wydaje się wyjątkiem. U jego dwudziestokilku­letnich przedstawicieli detektory niespójności nadal sprawnie funkcjonują. Dlatego dobrze czasem zapytać własne dziecko o to, co jest w nas nadmiarowe czy niespójne, co jest obciachem w naszym funkcjonowaniu. Kiedy na 65. urodziny włożyłem trampki, myślałem, że moi synowie popukają się w czoło, a oni powiedzieli: „Jest OK”, ale kiedy zacząłem stawiać sobie włosy, usłyszałem, że robię z siebie pośmiewisko. Zapytałem: „Ale czy ja gorzej wyglądam?”. Syn na to: „Może nawet lepiej, ale widać, że się starasz, i to jest obciach”. Taka opinia może być cenną informacją zwrotną, chociaż, oczywiście, nie wszystko trzeba brać sobie do serca. W odkrywaniu martwych punktów chodzi o samoświadomość oraz poczucie odpowiedzialności za swoje życie i relacje. Jeśli ja dostrzegam własne ograniczenia, mam szansę zrozumieć, jak ten aspekt mojego funkcjonowania wpływa na innych. Wiem, dlaczego ktoś mnie lubi, szanuje lub nie, i mogę zdecydować, czy chcę dokonać korekty postępowania. Mam szansę uniknąć śmieszności spowodowanej tym, że jako jedyny nie zauważam, jak bardzo szkodzą mojemu wizerunkowi usta po nieudanej interwencji chirurgicznej czy wielogodzinne monologi przed podwładnymi.

Jacek Santorski jest psychologiem społecznym i psychologiem biznesu.

  1. Psychologia

Test Myers-Briggs - 16 typów osobowości

Tekst osobowości (MBTI) okazał się narzędziem umożliwiającym lepsze poznanie siebie. (Fot. iStock)
Tekst osobowości (MBTI) okazał się narzędziem umożliwiającym lepsze poznanie siebie. (Fot. iStock)
Amerykanki, Isabel Briggs Myers i jej matka, Katherine Katharine Cook Briggs zafascynowane teorią Carla G. Junga opisaną w książce „Typy psychologiczne” postanowiły przyjrzeć się jej bliżej a następnie rozszerzyć ją i stworzyć test, który umożliwia sprawdzenie z jakim wyposażeniem przyszliśmy na świat. Test Myers-Briggs to jedno z najpopularniejszych narzędzi służących do oceny osobowości.

W teorii Junga rozróżnia się dwa typy postawy psychicznej: ekstrawertyczną i introwertyczną. Ekstrawersja oznacza tendencję do kierowania energii w stronę obiektów zewnętrznych (ludzi, zdarzeń, itd.), a introwersja to kierowanie jej do swojego wewnętrznego świata (nasze refleksje, przemyślenia, itd.).

Poza postawą psychiczną Jung wyróżnił jeszcze cztery podstawowe funkcje psychiczne, zaliczą się do nich: percepcję, intuicję, uczucie i myślenie.

Funkcje te występują w postaci dwóch par przeciwieństw. Dwie z nich są racjonalne (uczucie i myślenie), dwie irracjonalne (percepcja i intuicja). Jeżeli jedna z tych funkcji dominuje w naszej świadomości (np. myślenie) wtedy ta przeciwna do niej (uczucia) jest stłumiona i będzie przejawiać się w naszej podświadomości.

Matka i córka rozszerzyły teorię swojego „idola”, a następnie wykorzystały ją w praktyce. Opracowany przez nie test osobowości pierwotnie służył jako klucz do dobrego samopoczucia i szczęścia dzieci. Jednak ostatecznie, po kolejnych badaniach, okazał się narzędziem umożliwiającym lepsze poznanie siebie dzięki któremu człowiek ma szansę, by osiągnąć w życiu sukces.

Według Myers i Briggs różnice w ludzkim zachowaniu można opisać poprzez cztery wymiary:

1. ekstrawersja (E, ang. extraversion) vs. introwersja (I, ang.introversion). Każdy z nas ma w sobie zarówno ekstrawersję, jak i introwersję. Jednak zawsze występuje większa tendencja w kierunku jednej z nich.

2. poznanie (S, ang.sensing) vs. intuicja (N, ang. intuition). To wymiar, który odnosi się do dwóch sposobów wchodzenia w interakcję z tym, co nas otacza.

3. myślenie (T, ang. thinking) vs. odczuwanie (F, ang. feeling). Ten wymiar dostarcza danych dotyczących tego, w jaki sposób podejmujemy decyzje. Niektóre osoby robią to w oparciu o logikę, inne na bazie emocji.

4. osądzanie (J, ang. judging) vs. obserwacja (P, ang. perceiving). Tu chodzi o poziom elastyczności w osądzaniu ludzi i zdarzeń.

W wyniku przeprowadzonego testu każdy człowiek uzyskuje swój kod złożony z serii czterech. Zatem mamy szesnaście możliwych kombinacji, z których każda oznacza inny typ osobowości: administrator (ESTJ), adwokat (ESFJ), animator (ESTP), artysta (ISFP), doradca (ENFJ), dyrektor (ENTJ), entuzjasta (ENFP), idealista (INFP), innowator (ENTP), inspektor (ISTJ), logik (INTP), mentor (INFJ), opiekun (ISFJ), praktyk (ISTP), prezenter (ESFP) oraz strateg (INTJ).

Animator czy doradca?

1. Administrator

To człowiek odpowiedzialny, lojalny i bardzo pracowity. Ma dużo energii i nie ma problemu z podejmowaniem decyzji. Lubi porządek, stabilizację, poczucie bezpieczeństwa i przejrzyste zasady. Jeżeli coś mówi, to zawsze bardzo konkretnie i rzeczowo. Kieruje się w życiu logiką, jest racjonalny i praktyczny. Obdarzony bardzo „pojemnym” umysłem, jest w stanie przyswoić setki szczegółowych danych. Sam zawsze świetnie zorganizowany, nie lubi ludzi leniwych, którzy stoją w miejscu. Jest obsesyjnie wierny swoim przekonaniom i zasadom, w które wierzy. Potrafi mówić o nich w zdecydowany sposób, wyraża krytyczne opinie, przez co czasem nieświadomie rani innych.

2. Adwokat

To osoba dobrze zorganizowana i energiczna. Adwokat ma duże poczucie odpowiedzialności, jest sumienny. Cechują go serdeczność i życzliwość wobec innych. To dusza towarzystwa. Ceni sobie harmonię. Nie lubi konfliktów. Bez problemu dostrzega ludzkie uczucia, emocje oraz potrzeby. Jest wyczulony na niesprawiedliwość i cudzą krzywdę. Szczerze interesuje się problemami innych i potrafi czerpać przyjemność z pomagania. Jednak dbając o potrzeby wszystkich dookoła, często zapomina o swoich własnych. Ma tendencję do wyręczania innych. Łatwo nim manipulować.

3. Animator

Wszędzie go pełno. Animator jest energiczny, aktywny i przedsiębiorczy. Działa za dwoje. Lubi towarzystwo innych, potrafi się nim cieszyć. Jest spontaniczny, elastyczny i otwarty na zmiany. Inspiruje i inicjuje, niemal każdego potrafi zmotywować do działania. Logiczny, racjonalny i niezwykle pragmatyczny. Realista. Miewa trudności z organizacją i planowaniem. Jest impulsywny. Zdarza mu się najpierw coś zrobić, a dopiero potem pomyśleć.

4. Artysta

Bardzo wrażliwy, twórczy i oryginalny. Esteta ze zdolnościami artystycznymi. Lubi być niezależny, kieruje się własnym systemem wartości i nie ulega presji. Optymistyczny i pozytywnie nastawiony do życia, umie cieszyć się chwilą. Czerpie radość z pomagania innym. Nie przepada za teoretycznymi rozważaniami, bo chce tworzyć rzeczywistość, a nie o niej rozprawiać. Ma kłopoty z wyrażaniem pragnień oraz potrzeb.

5. Doradca

Błyskotliwy, uprzejmy i zawsze taktowny. Radość daje mu bezinteresowne działanie na rzecz innych. Potrafi dobrze wpływać na życie innych osób, inspiruje, odkrywa ich potencjał‚ i dodaje wiary we własne siły. Emanuje ciepłem i przyciąga do siebie wszystkich. Bywa łatwowierny i ma tendencję do patrzenia na świat przez różowe okulary. Skoncentrowany na innych, zapomina o sobie i swoich potrzebach.

6. Dyrektor

To osoba niezależna, bardzo aktywna i zdecydowana. Przy tym racjonalna i twórcza. Dostrzega wiele perspektyw, potrafi przewidywać przyszłe konsekwencje działań. To optymista ze zdrowym poczuciem własnej wartości. Potrafi szybko przekształcać teorię w konkretne działania. Jest wizjonerem, mentorem, lubi organizować pracę. To urodzony przywódca. Ma silną osobowość, która często onieśmiela ludzi i powoduje ich dystans.

7. Entuzjasta

Urodzony optymista. Cieszy się życiem, lubi myśleć o przyszłości. Dynamiczny, błyskotliwy i twórczy. Bardzo lubi przebywać z ludźmi, potrafi budować głębokie, autentyczne relacje. Jest bardzo ciepły, serdeczny, okazuje emocje. Źle znosi krytykę. Entuzjasta ma w sobie empatię. Potrafi innych inspirować, działa tak, że jego entuzjazm udziela się wszystkim dookoła. Dobrze czuje się będąc w centrum wydarzeń. Elastyczny, potrafi improwizować. Łatwo się rozprasza i wciąż sięga po nowe, przy okazji ma problemy z doprowadzaniem spraw do końca.

8. Idealista

Bardzo wrażliwy i twórczy. Potrzebuje trzymać się swoich wartości. Zainteresowany duchowością, przejmuje się problemami całego świata i innych ludzi. Bardzo ważne są dla niego harmonia i równowaga. Jest romantykiem, potrafi okazywać uczucia, sam także potrzebuje czułości i ciepła. Potrafi bezbłędnie odczytywać motywacje i uczucia innych ludzi. Buduje zdrowe, głębokie i trwałe relacje. W konfliktowych sytuacjach czuje się bardzo niekomfortowo. Nie jest odporny na stres i krytykę.

9. Innowator

Jest pomysłowy i niezależny, energiczny i przedsiębiorczy. To człowiek czynu, lubi być w centrum zdarzeń, lubi działać i zabierać się za sprawy i problemy, które wydają się niemożliwe do zrealizowania i pokonania. Ciekawy świata, chętnie ryzykuje, nie potrafi czekać. Jest zawsze otwarty na nowe pomysły, eksperymentuje. Zauważa rozmaite związki i powiązania między zdarzeniami i wybiega myślami w przyszłość. Jest komunikatywny i pewny siebie. Ma skłonność do przeceniania własnych możliwości, nie potrafi doprowadzić zaczętych spraw do końca.

10. Inspektor

Człowiek na którego zawsze można liczyć. Jest poukładany, bardzo punktualny, słowny i odpowiedzialny. Myśli logicznie. Bywa chłodny i poważny. Ceni sobie przede wszystkim stabilizację, spokój i porządek. Nie lubi zmian, potrzebuje jasnych i czytelnych zasad. Pracowity i cierpliwy, kończy to, co zaczyna. Jest perfekcjonistą, potrzebuje mieć nad wszystkim kontrolę. Rzadko kogoś chwali. Nie docenia także wagi uczuć i emocji innych ludzi.

11. Logik

To osoba bardzo twórcza, ma mnóstwo oryginalnych pomysłów. Lubi rozwiązywać problemy, szczególnie te natury teoretycznej. Ma analityczny umysł, jest błyskotliwy, precyzyjny i dociekliwy. W mig wychwytuje wszelkie niespójności, niekonsekwencje. Logik lubi być niezależny, raczej nie ma i nie uznaje autorytetów. Jest tolerancyjny wobec innych i bardzo otwarty na wyzwania. Czasem zagłębia się w swoim wewnętrznym świecie i traci kontakt z tym zewnętrznym.

12. Mentor

Jest twórczy, bardzo wrażliwy, ma tendencję do wybiegania w przyszłość, dostrzega w niej szanse, których nie widzą inni. To idealista skupiony przede wszystkim na pomaganiu innym. Sumienny i odpowiedzialny, a jednocześnie szalenie uprzejmy, troskliwy, życzliwy i przyjacielski. Stara się rozumieć mechanizmy, które rządzą innymi ludźmi i szerzej światem. Jest świetnym słuchaczem i wnikliwym obserwatorem. Ma w sobie wiele empatii, często kieruje się intuicją, ale ufa też innym ludziom. Mentor potrafi doskonale czytać uczucia i emocje. Nie lubi wdawać się w konflikty, niezbyt dobrze znosi krytykę.

13. Opiekun

To człowiek bardzo lojalny, oddany, życzliwy, ciepły i skromny. Można mu zaufać. Na pierwszym miejscu zawsze stawia innych ludzi, ma ogromne pokłady empatii, dostrzega potrzeby, kłopoty wszystkich dookoła, chce im pomoc. Opiekun jest doskonale zorganizowany i bardzo odpowiedzialny. Ponadto jest nieprawdopodobnie cierpliwy, pracowity i wytrwały, wszystko, co zaczyna potrafi doprowadzić do końca. Dostrzega i zapamiętuje detale. Ceni sobie spokój, stabilizację i przyjazne relacje z innymi. Potrafi „odczytywać” ludzi, źle znosi konflikty i krytykę. Niestety bywa wykorzystywany przez innych.

14. Praktyk

To osoba bardzo pozytywnie nastawiona do życia. Praktyk jest ostrożny, zdystansowany i niezależny. Wiernie trzyma się swoich zasad, jest sceptyczny wobec zewnętrznych norm. Jego uwagi nie zajmują rozważania dotyczące przyszłości. Woli działać natychmiast i zajmować się konkretnymi problemami. Szybko odnajduje się w nowych miejscach i sytuacjach. Lubi ryzykować. Zachowuje zimną krew w obliczu zagrożenia. Z natury jest małomówny przez co bywa nierozumiany przez innych.

15. Prezenter

Człowiek bardzo otwarty, optymista pełen energii. Umie cieszyć się życiem i dobrze się bawić. Jest praktyczny, ale jednocześnie potrafi być spontaniczny i elastyczny. Nie boi się zmian, lubi je, lubi też nowe doświadczenia i wyzwania. Źle znosi samotność i rutynę. Najlepiej czuje się, kiedy jest w centrum uwagi. Ma wrodzone zdolności aktorskie, potrafi innych przekonywać do siebie, wzbudzać w nich entuzjazm i zainteresowanie. Skupia się na tym, co tu i teraz, nie wybiega za bardzo w przyszłość. Ma kłopoty z przewidywaniem konsekwencji swoich działań.

16. Strateg

To indywidualista, osoba niezależna, ma bardzo dużo energii i pomysłów. Strateg jest twórczy, inni widzą jego pewność siebie i kompetencje, ale on sam jest mocno zdystansowany. Na każdą sprawę potrafi spojrzeć z wielu perspektyw. Lubi doskonalić swoje umiejętności i porządkować wszystko wokół. Jest świetnie zorganizowany, bardzo odpowiedzialny, ale jednocześnie krytyczny i wymagający. Stabilny emocjonalnie, ciężko wyprowadzić go z równowagi. Jednak ma trudność z odczytywaniem uczuć i emocji innych ludzi.

  1. Psychologia

Jak w codziennym życiu wykorzystywać swoje mocne strony? 5 wskazówek

Z sił charakteru warto nie tylko korzystać, ale i zadbać o to, żeby poznali je nasi bliscy i przełożeni. (Fot. iStock)
Z sił charakteru warto nie tylko korzystać, ale i zadbać o to, żeby poznali je nasi bliscy i przełożeni. (Fot. iStock)
Zamiast skupiać się na słabościach, lepiej doskonalić swoje mocne strony. Psycholog pozytywny Jolanta Burke radzi, jak korzystać z nich w codziennym życiu.

Martin E. Seligman, były prezes Amerykańskiego Związku Psychologów i twórca nurtu Psychologii Pozytywnej, napisał katalog 24 sił charakteru, które można przyporządkować sześciu cnotom: odwadze, humanitaryzmowi, umiarowi, mądrości i wiedzy, sprawiedliwości i transcendencji. Badania wskazują, że już sama świadomość swoich sił charakteru wpływa na tymczasową redukcję objawów depresji i poprawia samopoczucie aż do dwóch miesięcy. Ale jeśli chcesz zachować dobry humor na dłużej, postaraj się stale ich używać. Podobno już jeden taki dzień potrafi „zapracować” na kolejne 6 miesięcy. Wyobraź więc sobie, na jak długo poprawisz sobie samopoczucie, jeśli będziesz korzystać ze swoich sił codziennie!

Jak to zrobić?

Jeśli tak jak moja znajoma Marta masz dwójkę cudownych dzieci, to pewnie znasz koszmar codziennego szykowania się do przedszkola czy do szkoły: „Mamo, chcę być dziś Spidermanem!” – krzyczy Tomek. „Skoro Tomek będzie Spidermanem, to ja chcę być księżniczką” – postanawia Marysia. A to dopiero początek pertraktacji…

Christopher Peterson, psycholog z Uniwersytetu w Michigan, radzi, by w takich momentach, zwłaszcza gdy czujesz, że za chwilę stracisz cierpliwość, zastanowić się, która z twoich sił charakteru może okazać się pomocna w załagodzeniu konfliktu.

Co więc zrobiła Marta? Jedną z jej sił jest duchowość, co oznacza, że wierzy w siłę wyższą i przeznaczenie. Postanowiła jej użyć. Gdy następnego ranka Tomek i Marysia znowu zaczęli swoją sprzeczkę, pomyślała o tym, że jej zadaniem jest wychowanie tych wspaniałych, choć czasem męczących maluchów na dobrych ludzi, którzy będą szanować i cierpliwie słuchać innych. Ale by osiągnąć ten cel i dać im dobry przykład, ona też musi nad tym popracować. Jak tylko o tym pomyślała, przeszła jej złość, a w jej miejsce pojawił się uśmiech. I zaczęła przekomarzać się z Marysią i Tomkiem. Co więcej, postanowiła, że w adekwatny sposób będzie starała sobie poradzić ze stresującą sytuacją w pracy.

Zalety, nie wady

Z sił charakteru warto nie tylko korzystać, ale i zadbać o to, żeby poznali je nasi bliscy i przełożeni. Badania wskazują, że wydajność pracowników wzrasta o 36,4 proc., gdy szefowie w umiejętny sposób zarządzają ich potencjałem i korzystają z ich walorów.

Mój inny znajomy, Andrzej, ciągle się spóźnia do pracy. Jego szef wie jednak, że główną siłą charakteru podwładnego jest miłość. Andrzej jest sympatyczny i troskliwy, sprawia, że inni czują się ważni i zaopiekowani. Dlatego szef przymyka oko na jego spóźnienia, zamiast tego dopinguje go do tworzenia pozytywnych relacji z klientami.

Te same badania pokazały też, że wydajność pracowników spada o 26,8 proc, gdy ich szefowie koncentrują się na uwypuklaniu ich słabości. Zachęcanie podwładnych do doskonalenia mocnych stron nie tylko polepsza wyniki całego zespołu, ale też zwiększa satysfakcję z pracy i zadowolenie z życia.

Kilka prostych recept

1. Co tydzień planuj, w jaki sposób będziesz korzystać ze swoich sił charakteru przez następne 7 dni.
Jeśli twoją siłą jest docenianie piękna i doskonałości, zaplanuj np. wycieczkę do galerii sztuki, kup bilet do opery, zmień wystrój swojego pokoju albo idź do parku i podziwiaj piękno przyrody.

2. Utwórz drzewo genealogiczne sił charakteru swojej rodziny.
Powieś je w widocznym miejscu, tak, by każdy poznał siły bliskich i dopingował do ich używania.

3. Jeśli stoi przed tobą ważne zadanie w pracy czy życiu prywatnym lub problem, z którym musisz sobie poradzić, pomyśl, które z twoich sił charakteru mogą okazać się w tym pomocne.

4. Jeśli miałeś ciężki dzień, usiądź przy kubku gorącej herbaty i zastanów się, jakich sił charakteru dzisiaj użyłeś, żeby poradzić sobie z przeciwnościami losu.
Pomyśl też, jakich innych sił możesz użyć w przyszłości, kiedy podobna sytuacja się powtórzy. Porozmawiaj o tym z bliskimi i posłuchaj ich opinii i sugestii.

5. Razem z partnerem czy partnerką wybierzcie się na „randkę sił charakteru”.
Jeśli siłą jednego z was jest ciekawość, odwiedźcie na przykład nową restaurację w okolicy. A jeśli dzielność – w następnym tygodniu wybierzcie się np. na paintball.

  1. Psychologia

Dajmon - potencjał, który dusza pragnie ujawnić

Zdaniem znanego psychologa, James'a Hillman'a, wezwanie dajmona towarzyszy nam przez całe życie, choć może kierować nim w bardzo subtelny, niekoniecznie spektakularny sposób. (fot. iStock)
Zdaniem znanego psychologa, James'a Hillman'a, wezwanie dajmona towarzyszy nam przez całe życie, choć może kierować nim w bardzo subtelny, niekoniecznie spektakularny sposób. (fot. iStock)
Kiedy świat rzuca kłody pod nogi, myślimy zwykle, że jest w nas jakiś defekt. Skupiamy się na docieraniu do traum i ich leczeniu. Psycholog James Hillman twierdzi, że powinniśmy zrobić coś innego. Odzyskać świadomość powołania, powodu, dla którego żyjemy.

Kiedy byłam mała, moja matka...”, „Miałam 10  lat, kiedy mój ojciec”... Zazwyczaj postrzegamy życie przez pryzmat tego, co nas dotychczas spotkało. A gdyby tak przyjąć, że na nasze życie większy wpływ niż dawne dramaty ma przyszłość, cel? Przenieść uwagę na to, kim mamy się stać? Taką śmiałą tezę postawił (zmarły przed laty) amerykański psycholog James Hillman.

On sam stał się wybitnym badaczem, twórcą psychologii archetypowej i oryginalnej teorii żołędzia, autorem bestsellerowych książek (m.in. „Kod duszy”). No i swego rodzaju heretykiem psychologii. Otwarcie polemizował z tymi, którzy gloryfikują dawne traumy. Chcą za wszelką cenę je uzdrowić, więc wciąż się na nich skupiają. Uważają, że skoro mieli tzw. toksycznego rodzica, są gorsi, wymagają naprawy. Tak naprawdę chodzi nie tylko o psychologię, ale o konwencjonalne postrzeganie życiorysu, które sprawia, że nasze „tu i teraz” jest zdeterminowane przez przeszłość. Hillman rzucił wyzwanie takiemu podejściu. Utrzymuje, że nasze życie nie jest określone przez dzieciństwo, tylko przez sposób, w jaki o nim myślimy i mówimy.

Więc jakby to było, gdyby porzucić destrukcyjne mity? Odwrócić przyjęty porządek rzeczy? Ujrzeć swoje życie jako już spełnione i dzięki temu rozpoznać właściwy kierunek? „Jeśli jakaś fantazja trzyma naszą współczesną cywilizację w żelaznym uchwycie, to ta, która głosi, że wszyscy jesteśmy dziećmi naszych rodziców i kluczowym czynnikiem decydującym o naszym losie jest zachowanie naszej matki czy ojca” – grzmi Hillman. Jego zdaniem psychologia rozwojowa zjada własny ogon: przyczynia się do pogłębiania trudnych emocji w rodzicach, dzieciach, terapeutach... Nawołuje, by porzucić mentalność ofiary. Przestać skupiać się na przeszłości, a zacząć szukać swojego przeznaczenia.

Dajmon, czyli powołanie

„Przed państwem następny uczestnik, młoda dama nazwiskiem Ella Fitzgerald... Panna Fitzgerald zatańczy przed nami... Chwileczkę, chwileczkę. Co się stało, skarbie...? Proszę państwa, drobna korekta. Panna Fitzgerald zmieniła zdanie. Nie będzie tańczyć, lecz zaśpiewa...”. To wydarzenie miało miejsce podczas Wieczoru Amatorów w Harlem Opera House w Nowym Jorku. Ella Fitzgerald miała wtedy 16 lat. Po wykonaniu piosenki trzy razy bisowała. Wygrała. Co sprawiło, że przed występem w ostatniej chwili zmieniła zdanie? – pyta Hillman. Czyżby doznała czegoś w rodzaju objawienia, że to śpiew jest jej przeznaczeniem? Czy to był ten moment, kiedy do głosu (dosłownie!) doszedł dajmon?

Ukuta przez Hillmana teoria żołędzia zakłada, że każdy z nas od początku nosi w sobie coś unikalnego. Coś, co „pragnie się ujawnić i zostać w pełni przeżyte”. Żołądź to zarodek dębu, zawiera całą jego esencję. My też rodzimy się z danym nam z góry potencjałem, rodzajem powołania. Można je ignorować, unikać go – wcześniej czy później i tak upomni się o swoje. To powołanie Rzymianie nazywali geniuszem (genius), a starożytni Grecy dajmonem. Platon uważał, że każdy z nas przychodzi na świat wezwany. A reprezentujący późny platonizm Plotyn – że sami wybraliśmy sobie rodziców, ciało i okoliczności, w jakich się urodziliśmy. Jeśli przyjąć optykę Hillmana, tych wyborów dokonuje dajmon. Autor „Kodu duszy” upodobał sobie ten termin, choć chętnie używa też takich, jak los, charakter, dusza, powołanie, przeznaczenie. W każdym razie dla Hillmana liczą się tajemnica i mit. Wizja kreująca ludzki los. W tym ujęciu czynnikiem uzdrawiającym jest po prostu sens życia.

To, co mówi Amerykanin, nie jest bynajmniej nowe. Tyle że Hillman przedstawia swoje teorie jako badacz, psycholog. Notabene uczeń Junga, choć nieortodoksyjny. Ukształtowany w duchu psychoanalizy, nawołuje: przestań analizować to, co minione! Zwróć się do wnętrza i znajdź tam prawdę o sobie. Pyta: dlaczego psychologia nie miałaby zajmować się w swoim głównym nurcie tym, co kiedyś nazywano opatrznością? Twierdzi, że „żołądź widzi, wie, przynagla i nakłania”. To on stoi za nagłymi porywami serca, ale też za frustracją i tęsknotą. Wyposaża nas w uczucie wyjątkowości. Opiekuje się nami, prowadzi... To za jego sprawą – uważa Hillman – małe dzieci ni stąd, ni zowąd prezentują światu swoją wyjątkowość.

Wiedzieć, czego się chce…

W książce „Kod duszy” James Hillman przytacza różne przykłady działania dajmona. Mówi, że niektóre dzieci pod jego wpływem odważnie wychodzą do świata, jak choćby mały Mozart (korzystając zazwyczaj z pomocy mentora), podczas gdy inne próbują mu się opierać. Światowej klasy skrzypek Yehudi Menuhin zażyczył sobie skrzypce już na czwarte urodziny. I dostał – blaszane, dla dzieci. Wybuchnął płaczem, rzucił nimi z wściekłością o podłogę. Interesował go prawdziwy instrument, nie zabawka! Tak jak Menuhin od początku wiedział, czego chce, francuska pisarka Sidonie-Gabrielle Colette wiedziała, czego nie chce. Jako dziecko, z uporem godnym lepszej sprawy, odmawiała nauki pisania. A jednocześnie od początku wykazywała fascynację narzędziami związanymi z jej powołaniem. Gromadziła bibułę, różnokolorowe ołówki, kałamarze, obsadki ze stalówkami w różnych rozmiarach... Wycofana, obserwowała literackie próby ojca. Hillman mówi, że „jej przeznaczenie przyglądało się światu i czekało”. Ona sama – że te opory uchroniły ją przed literackim falstartem. Jakby musiała najpierw nasiąknąć atmosferą, która potem przeniknęła jej powieści (w dużej mierze autobiograficzne).

Na początku jest wizja. Ledwie wyczuwalna, z czasem zaczyna napierać. Upomina się, by zostać urzeczywistniona. Gdyby tak – zamiast studiować historię choroby – psychologowie umieli odczytać historię człowieka, rozpoznać jego dajmona! – wzdycha Hillman. Dajmon chce być widziany i podziwiany. Dlatego tak ważne jest bezwarunkowe uznanie własnego geniuszu. Często takie uznanie przychodzi od innych osób. To rola nauczycieli, mentorów, wychowawców. Może to być też jakaś szalona ciotka, ekscentryczny sąsiad. Ktoś nietuzinkowy. Ktoś, kto przejawia w swoim zachowaniu nieskrępowaną fantazję. Kto w nas wierzy. Zdaniem Hillmana rodzice mają wobec dzieci inne zadania (związane z wykarmieniem, opieką) i nie można wymagać, by przejrzeli je na wylot. Ważne, by zostawili uchylone drzwi dla dajmona dziecka, a przynajmniej tolerowali jego pasję. Żeby pamiętali, że ulubiona zabawa malucha to jego przyszły zawód.

Kontakt ze światem

Jak przystało na naukowca, James Hillman nie był medialną postacią. Jego występ w „Ophray Winfrey Show” w 1996 roku nie należał do szczególnie błyskotliwych. A mimo to psycholog dostał po tym programie wiele listów z podziękowaniami. Ludzie uznali jego teorię za przełomową. Pisali, że wreszcie czują ulgę. Że to takie wyzwalające... Wcześniej tkwili uwięzieni w schematach, wspomnieniach. Rodzice usłyszeli, że mogą przestać się zadręczać poczuciem winy wobec dzieci. Dorosłe dzieci – że życie jest w ich rękach.

„Im bardziej jestem przeświadczony o tym, że moja natura pochodzi od moich rodziców, tym mniej jestem otwarty na inspirujący wpływ wszystkiego, co znajduje się wokół mnie” – przekonuje Hillman. Więc jeszcze raz: wyjdź z domu rodziców, do świata. To on jest twoim prawdziwym domem!

Żeby odzyskać głęboki kontakt ze światem, w pewnym sensie „wzrastamy w dół”, w świat materii. Taka jest droga żołędzia. Przychodzimy na świat głową w dół, żeby z czasem stanąć na własnych nogach. Angażujemy się w sprawy tego świata, wchodzimy z nim w interakcje. Niektórzy chcą być zauważeni tak bardzo, że ich relacja z dajmonem staje się dysfunkcyjna. Starają się zrealizować za wszelką cenę jego wizję, nie licząc się z nikim i niczym. Co się wtedy dzieje? W człowieku zaczyna kiełkować ziarno megalomanii. Hillman nazywa je wręcz „złym nasieniem” (tak też tytułuje cały obszerny rozdział swojej książki, poświęcony Hitlerowi). Dajmon, który pokazuje swoją mroczną stronę, staje się siłą destrukcyjną. Demonem.

A co z tzw. nijakością? Według Hillmana każdy wyposażony jest w dajmona. Nawet osoby, które postrzegamy jako całkiem przeciętne. Wezwanie dajmona towarzyszy nam przez całe życie, choć może kierować nim w bardzo subtelny, niekoniecznie spektakularny sposób. Wszyscy jesteśmy „wezwani” – dajmon pomaga przekraczać ustalone granice. Na przekór społecznym uwarunkowaniom, przyczynowości i genetyce. Czy choćby tak cenionemu tu i ówdzie zdrowemu rozsądkowi.

W praktyce…

No cóż, teorię żołędzia trudno praktykować. To teoria... Hillman nie podpowiada, co z nią zrobić. „Nigdy nie napisałem nic, co byłoby chociaż trochę praktyczne” – wyznawał z niekłamaną dumą w wywiadach. Zgodnie z własnymi deklaracjami chce raczej inspirować, „rewolucjonizować” i ekscytować.

Zdaniem Hillmana to, jak wyobrażasz sobie życie, ma ogromny wpływ na wiele rzeczy. Choćby na to, jak wychowujesz dzieci. Jak reagujesz na różne symptomy czy okoliczności. Wreszcie – jak radzisz sobie ze starzeniem się czy nieuchronnością śmierci.

Jak więc wyobrażasz sobie swoje życie? Czy gotowa jesteś przyjąć, że sama je wybrałaś? Dlaczego właśnie takie, dlaczego tu, dlaczego z tymi ludźmi? Jakie jakości i umiejętności pozwoli ci przejawiać? Czego potrzebuje twój dajmon? Jak może to dostać? Czy jesteś gotowa mu to dać? Czy jesteś gotowa dać to światu, sobie?

Jeden z nauczycieli niedualizmu, Adyashanti (wbrew imieniu rodak Hillmana) proponuje takie ćwiczenie: przez tydzień wyobrażaj sobie, że jesteś tu z własnego wyboru, z powodu miłości, jaką chciałaś wnieść do tego świata. I na wszelki wypadek dodaje: „Nie twierdzę, że tak jest, po prostu sprawdź, jak się z tym czujesz”.

  1. Psychologia

Liderem może być każdy z nas

Prawdziwy lider jest swoim największym przyjacielem. Gdy inni dookoła pukają się z niedowierzaniem w czoło, mówiąc: „to niemożliwe, nie dasz rady” – on wierzy. (Fot. iStock)
Prawdziwy lider jest swoim największym przyjacielem. Gdy inni dookoła pukają się z niedowierzaniem w czoło, mówiąc: „to niemożliwe, nie dasz rady” – on wierzy. (Fot. iStock)
Aby skutecznie zarządzać ludźmi, potrzeba czegoś więcej niż tylko charyzmy. Chcesz być dobrym szefem? Klucz do sukcesu to wiara w marzenia i odkrywanie indywidualnych talentów.

Na czym polega rola lidera? Doskonale opisuje ją następująca historia. Dwóch chłopców bawiło się na zamarzniętym jeziorze. Oddalali się coraz bardziej od brzegu, aż nagle pod jednym z nich lód się załamał i chłopiec wpadł do wody. Przyjaciel rzucił się mu na ratunek, ale nie mógł go dosięgnąć. Poprzez cienką taflę widział, jak chłopiec dramatycznie walczy o życie. Rozpaczliwie rozglądał się dookoła, szukając pomocy, aż dostrzegł drzewo. Wdrapał się na nie, odłamał ogromną gałąź, wrócił na jezioro i zaczął nią dziko uderzać o lód, tak długo, aż ten pękł. Po czym pomógł koledze wydostać się z wody.

Kiedy przyjechało pogotowie, sanitariusze drapali się po głowach, próbując zrozumieć, jakim sposobem małemu chłopcu udało się odłamać tak wielką gałąź, rozbić lód i uratować przyjaciela. Uznali, że to cud. I wtedy stary człowiek, obecny na miejscu zdarzenia, powiedział: „Po prostu nie było tu nikogo, kto powiedziałby chłopcu, że nie jest w stanie tego zrobić”.

Bo prawdziwy lider jest swoim największym przyjacielem. Gdy inni dookoła pukają się z niedowierzaniem w czoło, mówiąc: „to niemożliwe, nie dasz rady” – on wierzy.

Robi to, czego nikt nie zrobił

Warren Bennis, profesor zarządzania na Uniwersytecie Południowej Kalifornii, autor książek poruszających problematykę przywództwa, mówi: „Prawdziwi liderzy nie rodzą się nimi, lecz w istocie stają się, zwykle wyłącznie dzięki własnej pracy”. A przede wszystkim problemom… W książce „Droga lidera. Klasyczna nauka przywództwa” Bennis pisze: „Przywódcy najwięcej mogą się nauczyć wtedy, gdy stoją na posterunku, muszą zmierzyć się z przeciwnościami losu. Tak jak górom kształt nadają siły natury, tak liderów kształtują problemy: od trudnych w obejściu szefów, poprzez brak wizji i niedostatki cnót u kadry kierowniczej czy brak wpływu na warunki otoczenia, do własnych pomyłek lidera.

Oto elementarz prawdziwego przywódcy”. Z takim podejściem zgadza się Lucyna Wiskowska, założycielka Instytutu Lidera, executive coach i trener rozwoju przywództwa: – Liderem może zostać każdy, ale pod warunkiem, że tego chce, ma wizję i podejmie świadomą decyzję o stałym rozwoju osobistym: dąży do jak najlepszego poznania swoich mocnych i słabych stron oraz umiejętnie je wykorzystuje, a autorytet buduje na otwartości w komunikowaniu zarówno swoich sukcesów, jak i porażek.

Aby efektywnie przewodzić grupie, trzeba mieć przede wszystkim wizję i umiejętność gromadzenia wokół siebie ludzi. Lucyna Wiskowska podkreśla, że autentyczny lider żyje swoją wizją na co dzień: – Emanuje wiarą w jej osiągnięcie, zna jej szczegóły i potrafi to przełożyć na konkretne cele. Dba o to, żeby wszyscy członkowie zespołu dobrze wiedzieli, dokąd zmierzają. Swoją pasją i zapałem inspiruje innych do wspólnego działania.

 
Na dodatek zaraża optymizmem i umie rozbudzić w ludziach ich talenty i najlepsze cechy charakteru. Ma także głęboko zakorzenione poczucie sprawiedliwości i jest innowatorem. Lider robi rzeczy, których nikt przed nim nie próbował robić. Kwestionuje status quo i tworzy nową, inną rzeczywistość. Przewodzi poprzez służenie innym (nie sobie) i pozostawia spuściznę w postaci znaczących dokonań oraz dobrze zmotywowanego zespołu. W takim zespole nagrody i kary są zastępowane zaufaniem i docenianiem. Zaufanie do pracowników wzmaga ich zaangażowanie, a docenianie – podnosi poczucie wartości i dopinguje do dalszej pracy.

– Pasja lidera udziela się pracownikom, którzy jego wizję przyjmują jako własną. Wtedy możliwe jest wspólne dążenie do celu w pełnej symbiozie – tłumaczy Lucyna Wiskowska.

Nigdy nie stoi w miejscu

Lider rzuca wyzwania innym, ale jednocześnie sam musi zmierzyć się z tymi, jakie stawia mu ciągle zmieniająca się rzeczywistość i coraz lepiej wyedukowani pracownicy. To powoduje, że nigdy nie może stać w miejscu, a elastyczność staje się jego drugą naturą.

– Kiedyś liderzy znali odpowiedzi, dziś muszą się nauczyć pytać – zauważa Lucyna Wiskowska. – Dlatego teraz większe znaczenie mają osobiste cechy, elastyczność i świadomość lidera niż np. systemy zarządzania. Bo te często w momencie wdrożenia już nie przystają do sytuacji, która się zdążyła zmienić.

Liderzy XXI wieku mają zupełnie inne zadania niż ci sprzed 2–3 dekad. W czasach galopującej technologii, gwałtownych zmian i olbrzymiej złożoności zagadnień nie tylko muszą się sami odnaleźć w tym scenariuszu, ale i wspierać innych. Dodatkowym aspektem ukazującym potrzebę zmiany przywództwa jest fakt wchodzenia na rynek pracy nowej generacji – tzw. Generacji Y, która ma szczególne wymagania wobec liderów organizacji.

– Jest to z pewnością najbardziej zasobne, wyedukowane i różnorodne pokolenie w historii– mówi Wiskowska. – Pokolenie to cechuje optymizm i chęć podejmowania pracy zespołowej. Jego przedstawiciele są kreatywni, elastyczni, łatwiej niż ich rodzice przestrzegają reguł i akceptują autorytety. Mają duże ambicje, wysokie standardy etyczne oraz biegłość technologiczną, stawiają więc innym poważne wyzwania. Nie wystarczy zlecić im wykonania zadania – oni muszą mieć pewność, że to, co robią, ma sens. Potrzebują wiedzy i zrozumienia celowości swoich działań. Autorytet przywódcy, a nie pakiet wynagrodzeń, będzie tym, co utrzyma ich w firmie.

ABC autentycznego lidera (wg Warrena Bennisa):

  • Zarządza marzeniami. Potrafi stworzyć fascynującą wizję, która porwie ludzi i zabierze ich w całkiem nowe miejsca, a po jakimś czasie stanie się rzeczywistością.
  • Wpada w objęcia błędów. Nie boi się ich popełniać i bez problemów się do tego przyznaje.
  • Zachęca do prawdziwych przemyśleń i pouczających rozmów. Zdaje sobie sprawę z tego, jak ważna jest opinia kogoś, kto mówi całą prawdę, bez względu na to, jaka by ona była.
  • Docenia odmienne zdanie. Chce mieć w swoim otoczeniu ludzi, którzy pełnią rolę „adwokata diabła” – są w stanie wskazać na różnice między tym, czego się oczekuje, a tym, co jest rzeczywiście realizowane.
  • Posiada „czynnik Nobla”: optymizm, wiarę i nadzieję.
  • Skupia się na długoterminowej perspektywie. Jest cierpliwy.
  • Tworzy strategiczne alianse i związki. Postrzega świat globalnie i wie, że na dłuższą metę nie da się żyć samotnie, w ukryciu