Pisane na lustrze. Blog Anny Janko

Grube książki mają czas

Nie piszę grubych książek, nie piszę bloga codziennie… Nie dałabym rady. I tak mam wrażenie, że jestem okropnie zajęta całymi dniami. Zdaje mi się, że wciąż gdzieś wyjeżdżam (nawet jeśli tylko raz w miesiącu), że bez przerwy telefonuję (nawet jeśli tylko rano), że robię zbyt wiele rzeczy naraz (a propos, o wierszach Szymborskiej dziś wieczorem o 20.25 w radiowej Jedynce z Januszem Drzewuckim i Anną Lisiecką). Żyję w wewnętrznym pędzie (nawet jeśli to tylko złudzenie) i potem wieczorami nieraz nie udaje mi się przełączyć programu na „SEN”, tak żeby mieć czarny ekran na wszystkich kanałach. Jakaś samoindukcja, „zmiany skojarzone”… W efekcie siedzę przed komputerem albo do późna wieczór, albo na długo przed świtem. Przez owo niemal stałe poczucie „niedoczasu” nie tylko nie piszę grubych książek, ale nawet po takowe nie sięgam, jako czytelniczka! Widząc tom opasły instynktownie cofam rękę… Przecież i tak nie zdążę (tak sobie mówię w myślach),  nie dotrwam do końca, coś mi na pewno lekturę przerwie. A przecież grube książki mają czas na wiele rzeczy! Potrafią uzależnić od siebie czytelnika, wciągnąć go w głąb swej przepastnej fabuły, przyzwyczaić do bohaterów, nawet jeśli nie są sympatyczni, albo wręcz zmuszą, do ich miłowania! Potrafią  przekonać do swego języka, choćby niedoskonałego. Nawet jeśli nie są genialne, grube książki, to się pod wpływem długotrwałej lektury robią takie „swoje”, znajome i bliskie, dając poczucie bezpieczeństwa. No bo jeśli możesz czytać i czytać, i czytać, to znaczy, że masz zagwarantowany jakiś komfort, a świat realny nie zagraża ci bezpośrednio przynajmniej przez parę godzin dziennie. A ów egzystencjalnie niewygodny moment, gdy coś się kończy definitywnie i trzeba to pożegnać, długo jest odległy. Czytając grubą książkę zamieniasz i tak nieuchwytną teraźniejszość na duchową przygodę w bezczasie i niemiejscu. Pamiętacie, jak się cudownie czytało za młodu Anię z Zielonego Wzgórza? Także i z tego powodu, że po zamknięciu pierwszego tomu, czekał następny, i następny… Kiedyś umiałam czytać do syta! Dlaczego dziś już tego nie umiem?
A jednak zrobiłam ostatnio coś takiego. Przeczytałam „Niemrę” Arkadiusza Pacholskiego. Słowo „koniec” wypada tam na 567 stronie!  Przyznaję, że skłoniła mnie do tego nie tylko czytelnicza ciekawość –  znam autora i lubię go osobiście, a temat Niemcopolaków interesuje mnie jako wieloletnią mieszkankę tzw. Ziem Odzyskanych (bo tam ich spotykałam), ponadto sama napisałam opowiadanie pod takim tytułem, potem zmienionym na inny. A jeszcze do tego akurat byłam w podróży wygodnym pociągiem i czytanie przerywali mi tylko pan z kawą oraz konduktor. Rzecz dzieje się w Kaliszu, w ostatnich miesiącach wojny, bohaterką jest odważna, bezkompromisowa dziewczyna, dokumentująca zbrodnie popełniane w mieście przez hitlerowców. Jest volksdojczką pracującą dla AK. Inni bohaterowie, to Rosjanie, przesiedleńcy z Ukrainy, a także inni, „prawdziwi” volksdojcze. Żadnych stereotypów myślowych nie ma! Ludzie są dobrzy albo źli, głupi albo  mądrzy bez względu na to, po której stronie politycznej się znajdują.  Ich wybory są trudne a autor ani nie próbuje ich usprawiedliwiać, ani potępiać. To się udało Pacholskiemu – zbudować nową przestrzeń mówienia o  dotąd jednoznacznie postrzeganych „złych ludziach”. Udało mu się pokazać ziarno dobrego w złym, a i mroczny korzeń w tym, co rzekomo dobre i słuszne.
I tylko „dusza kobieca” Doroty Paleń, głównej postaci, wydała mi się nieco drewniana… Męski autor stwarzający żeńską narratorkę wiele ryzykuje. Tu studia historyczne tematu nie pomogą, potrzebne może lekcje poglądowe z żywym, czującym obiektem. Tołstojowi, Flaubertowi się udało wspaniale! Czyli zgłębić te subtelności można, pomimo różnic w budowie mózgu. A zresztą, może to ja mam wybujałe o kobietach wyobrażenia!  Tak czy owak ma Kalisz od teraz swego pisarza Arkadiusza Pacholskiego, jak Gdańsk ma Chwina i Huellego, bo „Niemra”, to jest przede wszystkim powieść o mieście, o jego nocach i dniach w gorzkich latach,  o ciemnych sprawach i czystych intencjach jego mieszkańców.
(Pomijam redaktorskie niedoróbki tekstu, bo to w tych czasach rzecz drugorzędna. Niestety.)

A teraz  pędzę do pisania swoich  bardzo krótkich kawałków!

.