Bhaktapur – nepalskie miasto w Kotlinie Katmandu

123RF.com / Plac Durbar

Dawna stolica królestwa, wpisana na Listę światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego UNESCO, jest dziś najlepiej zachowanym „średniowiecznym” miastem Nepalu, z tradycyjną zabudową i dużą liczbą świątyń.
W Bhaktapurze, znanym również jako Bhadgaun, linię horyzontu tworzą dachy prastarych świątyń, wyróżniające się na tle białych Himalajów. Zwiedzanie miasta należy zwykle do najważniejszych punktów wizyty w Nepalu. Założył je w IX w. król Ananda Malla, budując na wzór konchy Wisznu (stara część ma kształt podwójnej litery S). Dawniej była to stolica królestwa, kwitnący ośrodek przy szlaku handlowym do Tybetu; dzisiaj obecność tradycji wyczuwa się tu bardziej niż w Katmandu czy Patanie, częściowo dlatego, że ośrodek leży na uboczu. W latach 1974–1986 zabytkowa część Bhaktapuru, uważana za klasyczny przykład „średniowiecznego” nepalskiego miasta, przeszła gruntowną renowację, przeprowadzona dzięki pomocy niemieckiego rządu.

reklama

Dawna stolica, licząca dziś 74 tys. mieszkańców, z czego 98% to ludność newarska, jest najbardziej samowystarczalnym organizmem miejskim w Kotlinie Katmandu. Okoliczni chłopi dostarczają produktów żywnościowych, rzemieślnicy wciąż potrafią restaurować i zdobić stare domy i świątynie, a żyjący tu ludzie zachowali dawna wiarę i tradycje. Opłatę za wstęp pobieraną od turystów przez władze przeznacza się na utrzymanie czystości ulic i konserwację zabytków religii i kultury. Osoby, które zamierzają tu zostać dłużej niż jeden dzień, powinny to zaznaczyć przy bramie. Do wydania przepustki na dłużej niż tydzień jest potrzebna fotokopia wizy i zdjęcie paszportowe.

Bhaktapur leży 16 km na wschód od Katmandu, wzdłuż coraz bardziej zatłoczonej drogi wiodącej do Banepy, Dhulikhelu i dalej do granicy z Chinami. (…)

Plac Durbar

Tradycyjna droga dojazdowa z Katmandu mija sosnowy las na wzgórzu i odrestaurowany niedawno Siddhi Pokhari, największy w mieście zabytkowy zespół zbiorników, a na końcu zmienia się w wąską uliczkę prowadzącą do placu Durbar. Ta część miasta leżała początkowo poza jego granicami, a centrum, przesunięte bardziej na wschód, rozciągało się wokół placu Dattatraja. Między XIV i XVI w., kiedy Bhaktapur był stolica Kotliny Katmandu, funkcję tę zaczął pełnić Taumadhi Tol. Plac Durbar przyłączono za panowania króla Bupathindry Malli, mniej więcej na początku XVIII w.

Wchodząc na główny plac przez XIX-wieczna bramę, natychmiast zauważa się, że liczba świątyń w porównaniu z Katmandu i Patanem jest dużo mniejsza. Brzemienne w skutki trzęsienie ziemi z 1934 r. zniszczyło wiele pięknie dekorowanych budowli, którymi plac był kiedyś gęsto usiany. Według dość nieprawdopodobnie brzmiącej legendy, było tu kiedyś aż 99 dziedzińców. Dzisiaj wyłożony cegłami Durbar jest rozległy i przestrzenny.

Dwa piękne posągi na lewo przedstawiają Durgę z osiemnastoma rękami i Bhajrawę z dwunastoma. Oboje strzegli wejścia do nieistniejącej już dzisiaj części pałacu. W budynkach po stronie południowej, odrestaurowanych niedawno przez miejscowych rzemieślników, mieszczą się dzisiaj biura i nowa restauracja. W pobliżu stoi świątynia poświęcona Śiwie (Rameśwar) oraz wybudowane z cegły na wzór śikhary sanktuarium Durgi, z posagąmi Hanumana i Narsinghi. Najbardziej charakterystycznym elementem jest kunsztownie wykonany, złocony posąg króla Bupathindry Malli, usadowiony na wysokiej kolumnie.

Pałac królewski

Posąg Bupathindry Malli patrzy w stronę Sun Dhoka, czyli Złotej Bramy, powszechnie uznawanej za największe dzieło sztuki w Kotlinie, a prowadzącej do pałacu królewskiego. Furtę, świadectwo wielkiego kunsztu i umiejętności ówczesnych rzemieślników, wykonano w 1753 r. Na framudze ze złoconej miedzi widać wizerunki licznych bóstw, a wejście zbudowane z cegieł przykrywa złocony dach, zdobiony wyobrażeniami lwów i słoni.

Stojąc tyłem do Sun Dhoka, widzi się pozostałości pałacu królewskiego, zniszczonego w czasie trzęsienia ziemi w 1934 r. Na prawo wznosi się wybudowany z cegły XVIII-wieczny Pałac Pięćdziesięciu Pięciu Okien. Na lewo, w otynkowanym i bielonym skrzydle z początku XIX stulecia mieści się Narodowa Galeria Sztuki (wt.–sb. 9.30–16.30; wstęp płatny; bilet obejmuje wstęp do muzeów obrazu i rzeźby w drewnie), z kolekcja dzieł i zwijanych malowideł paubha. Po jednej stronie wejścia stoi posąg boga-małpy Hanumana, po drugiej Narsinghi, czyli Wisznu pod postacią człowieka-lwa.

Dziedzińce pałacu, do których prowadzi Sun Dhoka, maja charakter religijny i obrzędowy. Po przejściu przez parę niskich drzwi i niewielkie podwórza, krętą drogą dochodzi się na tyły pałacu, gdzie po lewej stronie widać misternie rzeźbione wejście na Taledźu Ćauk (Taleju Chowk). Tylko do tego miejsca wolno wchodzić niehinduistom. Dwa następne dziedzińce, poświęcone boginiom Taledźu i Kumari, są święte, ale strażnicy zwykle pozwalają zajrzeć na ten pierwszy – warto zwrócić uwagę na boski dom Taledźu po południowej stronie, bogato rzeźbiony i zdobiony.

Pobliski Sundari Ćauk (Sundari Chowk) to dziedziniec rytualnych kąpieli królów Bhaktapuru, który – inaczej niż pozostałe – nie jest otoczony budynkami. Wyjątkowo duży basen zdobią kamienne posągi, a pośrodku widać wspaniałą rzeźbę świętego węża.

Pałac Bhaktapur, chociaż nie w pełni zachowany, jest miejscem, gdzie warto spędzić trochę czasu, podziwiając piękno tego, co pozostało z najwspanialszej ze wszystkich budowli w Kotlinie Katmandu.

Pawilony i kolumny

Z przodu placu Durbar stoi Ćjasilin Mandapa (Chayasilin Mandap), ośmiokątny pawilon zniszczony podczas trzęsienia ziemi w 1934 r., ale całkowicie odbudowany w latach 1987–1990 przez rząd niemiecki. (…)

Kierując się na wschodnią część placu, mija się po lewej piękną kamienna śikharę mandiru Siddhi Lakszmi (Siddhi Laxmi Mandir), znaną jako Lohan Dega (Kamienna Świątynia). Przybytek jest poświęcony Lakszmi, małżonce Wisznu, bogini pomyślności i bogactwa. Róg głównego placu odgradza dwupoziomowy budynek z arkadami, a biegnąca na wschód ulica prowadzi do zacisznego buddyjskiego klasztoru o nazwie Tadhunćen Bahal, z wielką pieczołowitością odnowionego przez władze miasta w 1999 r.