Mechanizmy obronne: o czym nas informują?

fot.123rf

Gdy się czegoś boimy – a najbardziej boimy się zmian – uruchamiamy mechanizmy, które wytworzyliśmy w dzieciństwie, by mniej cierpieć. Są jak kokon, który pozwala nie dopuścić do świadomości tego, co się dzieje. Problem w tym, że te sposoby obrony nie zawsze pomagają, gdy już jesteśmy dorośli. Tylko jak to zobaczyć?
Kiedy na drugim roku omawialiśmy funkcjonowanie mechanizmów obronnych i odkrywaliśmy z podziwem potęgę tej części naszej psychiki – zaczynaliśmy rozumieć, że gdyby nie istniały racjonalizacja, sublimacja, wyparcie, te wszystkie sztuczki, którymi raczymy samych siebie, że gdyby można było spojrzeć na świat bez żadnej ochrony, uczciwie i odważnie – pękłyby nam serca” – pisze Olga Tokarczuk w książce „Bieguni”. „Dowiedzieliśmy się na tych studiach, że jesteśmy zbudowani z obron, z tarcz i zbroi, jesteśmy miastami, których architektura sprowadza się do murów, baszt, fortyfikacji – państwami bunkrów”.

reklama

Mechanizmy obronne wprowadził do języka psychologii twórca psychoanalizy Zygmunt Freud. Każdy z nas jakieś wytworzył, każdy z nas jakieś stosuje po to, by ocalić obraz siebie lub świata. Często jednak są one odbiciem w krzywym zwierciadle, a nie obiektywną prawdą. Stosowanie ich nieadekwatnie do sytuacji może nam utrudniać funkcjonowanie zarówno w życiu osobistym, jak i w relacjach zawodowych. Choć często ratują nas przed cierpieniem, to uporczywie uruchamiane, zubażają możliwość decydowania o sobie samym. Momentem, w którym najdobitniej możemy się przekonać, czy te mechanizmy nam szkodzą, czy pomagają, jest zwykle zmiana, chciana lub niechciana. Zobaczmy, jak starali się poradzić z nią nasi bohaterowie.

Przeprowadzka

Wszyscy mówili Bożenie, żeby rzuciła Wojtka, bo ten zwyczajnie ją wykorzystuje. Ona uważała swój związek za bardzo szczęśliwy, zresztą ze wszystkimi swoimi byłymi partnerami ma nawet po latach świetne relacje – mogą na nią liczyć i jest przekonana, że to działa też w drugą stronę. Do nikogo nie ma pretensji, wszystkich lubi i przez wszystkich jest lubiana. Teraz jednak w jej 10-letnim związku coś zazgrzytało, widzi, że przy przeprowadzce do większego mieszkania ze wszystkim jest sama. Z podjęciem decyzji, z wyborem mieszkania, ustalaniem terminów, pakowaniem rzeczy… Darek jest mało operatywny, nie wykazuje inicjatywy, na wszystko się zgodzi, ale trzeba mu to zorganizować i podstawić pod nos. Po raz pierwszy od dawna Bożena czuje się przytłoczona ilością zadań. Zobaczyła jasno, że Darek jej nie wspiera, nie pomaga. I że tak było zawsze – wszystkie sprawy do załatwienia i domowe obowiązki brała na siebie, nie tylko w związku z Darkiem, ale też z innymi partnerami. Czuje teraz wielką niechęć do tej przeprowadzki, do zmiany. Ale może to niechęć do Darka?

Komentuje psycholog Joanna Boj – terapeutka Akademii Zorientowanej na Proces. Publikuje na stronie www.pozaschematy.pl.

Wygląda na to, że dopiero przeprowadzka – przedsięwzięcie spore i wymagające – zaczyna pokazywać Bożenie, w jakiej roli siebie samą obsadza. I wyobrażam sobie, że nie jest to zbyt przyjemny obraz. O ile fajniej jest myśleć o sobie jako o kimś dobrym, poświęcającym się, a nie zauważać tego, że jest się krzywdzonym. Aby coś się zmieniło, Bożena musi zauważyć, że ma prawo być w innych rolach niż tylko wspierającej kobiety. Może mieć swoje potrzeby, może potrzebować również pomocy. Z jakiegoś powodu przez lata nie widziała tego, racjonalizowała swoje miejsce w związku, wszystko interpretowała jako właściwe i zasadne, by nie zobaczyć, że jest wykorzystywana. Pewna część psychiki Bożeny blokowała tę wiedzę. Z jakichś powodów odnalazła swoją siłę w pomaganiu innym, a własne potrzeby umniejszyła, nie uznała za ważne. Może nauczyła się w dzieciństwie, że tylko będąc potrzebną, jest kimś wartościowym, i obawia się, że gdyby z tego zrezygnowała, gdyby przestała być miłą dla wszystkich, to mogłoby się okazać, że nie jest już ważna? Musiałaby zbudować swoje poczucie wartości na czymś innym niż dotychczas – a to trudne i wymagające przedsięwzięcie. Nawet bardziej niż przeprowadzka – która jednak, na szczęście, pokazała jej, że racjonalizacja jej nie chroni.

Artykuł pochodzi z archiwum magazynu SENS

ZOBACZ AKTUALNE WYDANIE »