Była kobietą, która najpierw zamilkła, by potem stać się echem dla milionów ludzi. I choć odeszła w 2014 roku, jej głos nie ucichł. Słowa Mai Angelou, jednej z najważniejszych bojowniczek o wolność i równość, wciąż przypominają, że człowieczeństwo – nawet pośród chaosu – zaczyna się od odwagi, dobroci i prawdy. Oto 15 inspirujących cytatów afroamerykańskiej pisarki, które dają do myślenia.
Urodziła się 4 kwietnia 1928 w St. Louis jako Margueritte Ann Johnson – Maya Angelou „narodziła się” później. Przyszła na świat w czasach, gdy perspektywy dla ciemnoskórej dziewczynki rzadko bywały obiecujące. Już od najmłodszych lat miała pod górkę – dorastała w rozbitej rodzinie, często zmieniała miejsce zamieszkania i doświadczała rasizmu. W wieku ośmiu lat padła ofiarą gwałtu ze strony partnera swojej matki. Mężczyzna spędził w więzieniu zaledwie jeden dzień, po czym wyszedł na wolność i – został zamordowany. Dziewczynka, która wskazała policji jego nazwisko, była przekonana, że „zabiła go swoim głosem”, dlatego na pięć lat zaniemówiła. Ten okres milczenia obudził w niej miłość do literatury i poezji, stając się fundamentem jej twórczości. Pochłaniała wtedy Dickensa, Szekspira, Poego oraz twórczość ciemnoskórych autorek, a życzliwa nauczycielka pomogła jej odzyskać wiarę w siłę słowa.
Jako 17-latka Margueritte została samotną matką i, by utrzymać rodzinę, podejmowała się wielu zajęć – pracowała m.in. jako kelnerka, tancerka, aktorka, a także została pierwszą ciemnoskórą motorniczą tramwaju w San Francisco. Równolegle angażowała się w ruch na rzecz praw obywatelskich – współpracowała m.in. z Martinem Lutherem Kingiem i Glorią Steinem.
W połowie lat 50. przyjęła pseudonim artystyczny Maya Angelou, łącząc dziecięce przezwisko z nazwiskiem byłego męża. Z czasem sięgnęła po pióro. Pod koniec lat 60. powstała jej pierwsza autobiografia, „Wiem, dlaczego ptaki śpiewają w klatce” (oryg. „I Know Why the Cage Bird Sings”). Łącznie napisała ich siedem – wierzyła bowiem, że największym cierpieniem jest noszenie w sobie nieopowiedzianej opowieści. Jej książki wprowadziły do literatury perspektywę czarnej kobiety i odważnie mówiły o przemocy seksualnej oraz systemowej nierówności, wpływając na rozwój reportażu i pisarstwa autobiograficznego. Pisała także poezję – tom „Just Give Me a Cool Drink of Water ’fore I Diiie” przyniósł jej nominację do nagrody Pulitzera – oraz tworzyła scenariusze, reżyserowała i grała w filmach, stając się pierwszą czarnoskórą kobietą przyjętą do Amerykańskiej Gildii Reżyserów.
Maya Angelou zmarła 28 maja 2014 roku w wieku 86 lat, niedługo po publikacji „Mom & Me & Mom”, zamykającej jej autobiograficzny cykl. Do końca powtarzała, że celem jest nie tylko przetrwać, lecz także rozkwitać – z pasją, empatią, humorem i taktem – a kreatywność nigdy się nie wyczerpuje, jeśli się z niej korzysta.
Czytaj także: Bezcenne nawyki najsłynniejszych kobiet sukcesu. Te rytuały pobudzają intelekt, kreatywność i ułatwiają drogę na szczyt
Maya Angelou przez całe życie przypominała, że słowo ma moc przemiany – może ranić lub leczyć. Jej twórczość i publiczne wystąpienia niosły przesłanie odwagi, wiary w siebie i miłości do ludzi pomimo wszystkiego. Uczyła, że wartość człowieka tkwi nie w tym, co posiada, lecz w tym, kim jest i jak traktuje innych.
Jej nauki skupiały się na transformacji bólu w siłę – zmieniaj to, co możesz, a perspektywę na to, czego nie da się odmienić. Angelou promowała samoakceptację, odrzucanie nienawiści i tolerancję wobec różnorodności, jak również namawiała, by śmiać się, wybaczać, nigdy się nie poddawać i traktować życie jak przygodę pełną pasji.
Była siłą kobiet, czarnoskórych, ludzi zranionych – wszystkich, którzy musieli nauczyć się mówić własnym głosem. Nie szukała przy tym doskonałości, lecz prawdy, i wierzyła, że nawet w najtrudniejszych doświadczeniach można odnaleźć sens. Te doświadczenia zaś krystalizują się w jej najpiękniejszych cytatach, które otwierają oczy na prawdę o ludzkiej kondycji. Poniżej wybraliśmy 15 myśli Mai Angelou, budzących refleksję nad miłością, odwagą i wolnością – kluczami do triumfu nad każdym cieniem.
„Chciałabym być znana jako inteligentna kobieta, odważna kobieta, kochająca kobieta, kobieta, która uczy, będąc” – pisała. I to jej się udało.
- „Życia nie mierzy się ilością oddechów, ale ilością chwil, które zapierają dech w piersiach”.
- „Jeśli coś ci się nie podoba, zmień to! Jeśli nie możesz tego zmienić, zmień swoje nastawienie”.
- „Pilnuj się, aby nikt cię nie lekceważył, nie zbywał ani po tobie nie deptał. Powiedz po prostu: »Chwileczkę. Jestem warta wszystkiego, kochanie«”.
- „Ludzie zapomną o tym, co powiedziałeś, ludzie zapomną o tym, czego dokonałeś, ale ludzie nigdy nie zapomną tego, jak dzięki tobie się czuli”.
- „Jeśli nie jestem dobry dla siebie, jak mogę oczekiwać, że ktoś inny będzie dla mnie dobry?”
- „Za każdym razem, gdy kobieta staje w obronie samej siebie, nie wie o tym, że staje w obronie wszystkich kobiet”.
- „Żyj tak, jakby życie zostało stworzone dla ciebie”.
- „Wszyscy jesteśmy ludźmi, dlatego też żaden człowiek nie może być nam obcy”.
- „Kiedy nic nie robisz, czujesz się przytłoczony i bezsilny. Ale kiedy się angażujesz, czujesz poczucie nadziei i spełnienia, które wynika ze świadomości, że pracujesz nad tym, aby wszystko było lepsze”.
- „Nic nie może przyćmić światła, które świeci od wewnątrz”.
- „Musimy pamiętać, że wszyscy zostaliśmy stworzeni jako twórcy i możemy wymyślać nowe scenariusze tak często, jak są potrzebne”.
- „Jeśli zawsze starasz się być normalny, nigdy nie będziesz wiedział, jak niesamowity możesz być”.
- „Pamiętaj, że ludzie będą cię osądzać po twoich działaniach, a nie po twoich zamiarach”.
- „Żyć dobrze to sztuka, którą można rozwijać: to miłość do życia i zdolność do czerpania wielkiej przyjemności z małych rzeczy i pewność, że świat nic ci nie jest winien, a każdy dar jest dokładnie tym, czym jest – darem”.
- „Czas jest czymś niematerialnym, poza naszą kontrolą – nie możemy go przyśpieszyć ani zwolnić, dodać ani ująć. Jest niewyobrażalnie cennym darem”.
Czytaj także: 30 cytatów, które dadzą ci motywacyjnego kopa. Te sentencje zmieniają życiową perspektywę i zachęcają do działania