Zuzanna Olszewska - Edward Dwurnik w Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Wystawa „Duma i wstyd” opowiada o Polsce przez pryzmat emocji i awansu społecznego
00:00
05:19
Od 31 lipca w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie będzie można oglądać wystawę „Edward Dwurnik. Duma i wstyd”. Ekspozycja koncentruje się na twórczości artysty z lat 70., 80. i 90., prezentując dwa jego najważniejsze cykle – „Sportowcy” i „Robotnicy”. Kurator Łukasz Ronduda proponuje odczytanie malarstwa Dwurnika jako opowieści o emocjach, które towarzyszyły przemianom społecznym i doświadczeniu awansu klasowego w Polsce drugiej połowy XX wieku.
Edward Dwurnik wielokrotnie podkreślał, że to właśnie malarstwo uratowało mu życie. Przedstawiał siebie jako „prostego chłopaka” wychowanego w pełnym przemocy i pogardy środowisku, przekonując, że gdyby nie pasja do rysowania, jego los mógłby potoczyć się zupełnie inaczej. Ta narracja o własnym pochodzeniu stała się ważnym elementem jego artystycznej tożsamości.
Syn drobnego rzemieślnika z Radzymina jako pierwszy w rodzinie zdobył wyższe wykształcenie. Doświadczenie awansu społecznego wiązało się jednak z poczuciem oddalenia od środowiska, z którego pochodził. Jeszcze jako student Akademii Sztuk Pięknych wyruszył autostopem w podróż po prowincjonalnej Polsce, dokumentując życie napotykanych ludzi i miejsc. Chciał pokazać codzienność zwykłych Polaków jako wspólnoty, z którą wciąż czuł silną więź.
Edward Dwurnik, Klęska urodzaju (z cyklu Obrazy duże), 1975, farby akrylowa i olejna na płótnie, Muzeum Narodowe w Krakowie (Fot. z archiwum Fundacji Edwarda Dwurnika)
Tworząc swoje wielkoformatowe kompozycje, Dwurnik inspirował się malarstwem realistycznym i historycznym. Monumentalna forma miała służyć pokazaniu codzienności ludzi, których doświadczenia rzadko stawały się bohaterami sztuki.
Jak podkreśla kurator wystawy Łukasz Ronduda, artysta chciał, aby wielki format malarstwa historycznego stał się narzędziem budowania dumy z własnego pochodzenia oraz sposobem na przezwyciężenie wstydu związanego z prowincjonalnością. Bohaterowie jego obrazów wyrażają zbiorowe aspiracje, frustracje i marzenia, a samo malarstwo miało zmieniać sposób patrzenia na to, co uznawane jest za warte uwagi.
Edward Dwurnik, I like this snow, (z cyklu Obrazy duże), 1980, farba olejna na płótnie (Fot. Fundacja Edwarda Dwurnika)
Dwurnik odrzucał wizję artysty jako uprzywilejowanej jednostki stojącej ponad światem pracy. Własną twórczość porównywał do pracy w fabryce, a siebie określał mianem „robotnika sztuki”.
Malował szybko i niezwykle intensywnie, tworząc kolejne obrazy niemal seryjnie. Ta powtarzalność nie była przypadkowa – pozwalała pokazać zarówno typowość, jak i różnorodność doświadczeń klasy ludowej. Właśnie dlatego struktura wystawy została oparta na podkreśleniu tej charakterystycznej dla jego twórczości seryjności i „fabrycznej” mechaniczności procesu malowania.
Zdaniem kuratora wystawy twórczość Dwurnika najlepiej odczytywać poprzez dwie emocje – dumę i wstyd. Nie są one jedynie indywidualnymi emocjami, lecz wpływają na poczucie przynależności, społeczne uznanie i sposób postrzegania własnej tożsamości. W obrazach Dwurnika z lat 70., 80. i 90. motywy te nieustannie powracają, wpisując się w historie i portrety bohaterów walczących o swoje miejsce. Według kuratora właśnie zrozumienie tej emocjonalnej perspektywy pozwala lepiej odczytać źródła napięć i podziałów, które do dziś kształtują polskie życie społeczne i polityczne.
Edward Dwurnik, Kobieta w hamaku (z cyklu Sportowcy (XV)), 1991, farba olejna na płótnie (Fot. Fundacja Edwarda Dwurnika)
Jak podkreśla Pola Dwurnik, córka artysty, wystawa po raz pierwszy umieszcza twórczość Edwarda Dwurnika w kontekście historii pokolenia, które współtworzyło współczesną Polskę. Jej zdaniem ekspozycja podejmuje próbę uchwycenia istoty jego malarstwa jako opowieści o społeczeństwie i jego tożsamości.
Wystawa podejmuje wnikliwą próbę uchwycenia i zrozumienia istoty twórczości Dwurnika, ukazującej za pomocą mistrzowskich obrazów prawdę o polskim społeczeństwie kształtującą jego samoświadomość i tożsamość – mówi Pola Dwurnik.
Wystawa będzie dostępna dla publiczności od 31 lipca 2026 roku w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. W dniu otwarcia wstęp będzie bezpłatny dzięki współpracy z Audi Polska, partnerem strategicznym muzeum.
Cieszymy się, że jako Audi możemy wspierać wystawę prezentującą dorobek tego artysty. Dbałość o detale i chęć pokazywania wielu perspektyw jest nierozerwalnie zaszyta w DNA marki Audi – to też elementy łączące nas z twórczością Edwarda Dwurnika – dodaje Łukasz Zadworny, dyrektor marki Audi w Polsce.
Edward Dwurnik, Niech żyje wojna nr_ 16, 1991, farba olejna na płótnie (Fot. Fundacja Edwarda Dwurnika)
Ekspozycji towarzyszy również interwencja artystyczna Patryka Różyckiego „Transformacja”, prezentująca wybór prac z lat 2021–2024. Cykl poświęcony jest dzieciństwu i dojrzewaniu artysty na wsi oraz doświadczeniu ekonomicznego i społecznego wykluczenia związanego z transformacją lat 90.