1. Zwierciadlo.pl
  2. >
  3. Kultura
  4. >
  5. Antonina Leśniewska - farmaceutka, która wytrwale dążyła do zdobycia wyższego wykształcenia

Antonina Leśniewska - farmaceutka, która wytrwale dążyła do zdobycia wyższego wykształcenia

Dodaj w Google
Dodaj w Google
Portret Antoniny Leśniewskiej, początek XX wieku, Muzeum Warszawy.
Portret Antoniny Leśniewskiej, początek XX wieku, Muzeum Warszawy.
Obchody 160. rocznicy urodzin patronki Muzeum Farmacji w Warszawie to świetna okazja żeby przybliżyć sylwetkę Antoniny Leśniewskiej i zwrócić uwagę na mniej oczywiste wątki w jej niezwykłym życiorysie.

Biografie wielu znanych farmaceutów - badaczy, profesorów, pionierów przemysłu czy właścicieli aptek - bywają trudne do odtworzenia. Informacje o życiu prywatnym i zawodowym pochodzą z rozproszonych źródeł, takich jak księgi metrykalne, dokumenty, wzmianki w prasie czy nekrologi. W przypadku Antoniny Leśniewskiej dysponujemy jednak niezwykle cennym świadectwem - wspomnieniami, które spisała pod wymownym tytułem „Nieprzetartym szlakiem” (Po neprotorennoj doroge). Farmaceutka opisuje swoją drogę do zdobycia wykształcenia, pełną przeszkód oraz determinacji w ich pokonywaniu. Wspomnienia zostały wydane w 1901 i 1914 roku w Petersburgu, a jeden z zachowanych egzemplarzy szczęśliwie trafił do zbiorów Muzeum Farmacji w Warszawie. Zostanie pokazany na ekspozycji w trakcie urodzinowych wydarzeń.

Portret Antoniny Leśniewskiej z uczennicami, fot. Karl Karlovich Bulla, 1912, Muzeum Warszawy Portret Antoniny Leśniewskiej z uczennicami, fot. Karl Karlovich Bulla, 1912, Muzeum Warszawy

Antonina Leśniewska urodziła się w 1866 roku jako córka Michaliny z domu Szeluto i Bolesława Leśniewskiego - lekarza. Uczyła się na pensji Henryki Czarnockiej w Warszawie, czyli znanej żeńskiej szkole, która mieściła się w budynku przy ulicy Brackiej 18 (tradycję instytucji kontynuuje VII Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego).

Niedługo później przeprowadziła się z rodziną do Petersburga, gdzie pobierała naukę w szkole katolickiej przy kościele św. Katarzyny. Ukończyła czteroletnie Kursy Wyższe Żeńskie im. Bestużewa, które umożliwiały absolwentkom pracę na stanowiskach nauczycielek w szkołach średnich żeńskich oraz podstawowych męskich.

W swoich wspomnieniach Antonina Leśniewska opisała moment, w którym podjęła decyzję o dalszym kierunku kształcenia oraz reakcję rodziny na jej plany: Działalność pedagogiczna nie uśmiechała mi się, natomiast możliwość pracy w farmacji kusiła mnie bardzo. Rodzina i znajomi sceptycznie odnieśli się do mojego pomysłu i starali się mnie od niego odwieść, celowała w tym moja ciocia: Czyżbyś uczyła się tyle lat po to, by za ladą ucierać pigułki i maści, myć butelki, rozlewać rycynę? Młoda kobieta wykazała się jednak dużą determinacją: Te wielokrotnie roztrząsane przykłady, wyraźnie pokazujące stosunek opinii społecznej do farmaceutów, nie miały dla mnie żadnego znaczenia i na przekór wszystkiemu twardo postanowiłam, że będę pracować w aptece (przeł. Iwona Arabas).

Pudełko z apteki A. Leśniewskiej, wytwórnia nieznana, 1934-1937, Muzeum Warszawy, fot. M. Kalina, M. Matyjaszewski. Pudełko z apteki A. Leśniewskiej, wytwórnia nieznana, 1934-1937, Muzeum Warszawy, fot. M. Kalina, M. Matyjaszewski.

Droga do uzyskania wykształcenia okazała się długa i wyboista, a pierwszym etapem było zdanie egzaminu z łaciny. Antonina Leśniewska wspominała: Po otrzymaniu świadectwa uprawniającego mnie do podjęcia praktyki aptekarskiej, wróciłam radosna do domu. Marzyłam o rozpoczęciu nowego życia. Przygotowywać leki, które zapisywał mój ojciec, poznać działanie różnych medykamentów, trucizn - wszystko to wydawało mi się bardzo interesujące. Apteka została moją szkołą, laboratorium apteczne - sanktuarium, do którego wejść mogą jedynie wtajemniczeni. W mojej głowie rodziły się marzenia na przyszłość. W moich wyobrażeniach szybko mijały dni, miesiące i lata. Już mam za sobą trzy lata i zostaję pomocnikiem, po następnych trzech (jaki dramatycznie długi czas!) jadę na kursy, uczęszczam na wykłady, składam egzamin na prowizora, widzę siebie w laboratorium jednego z uniwersytetów, otoczona kolbami, retortami, probówkami, mikroskopami itd. (przeł. Iwona Arabas).

Początkowy entuzjazm nieco osłabł kiedy młoda uczennica zderzyła się z nieprzychylnością środowiska farmaceutów i uprzedzeniami właścicieli aptek. Mimo nieprzyjemnych sytuacji oraz nadużyć ze strony pryncypałów udało jej się zaliczyć praktyki, a następnie zostać pomocnicą aptekarską. Na studia w Wojskowej Akademii Medycznej w Petersburgu została przyjęta po wielu staraniach, napotykając po drodze liczne problemy organizacyjne, związane chociażby z przeprowadzeniem zajęć praktycznych dla kobiet w odosobnionych pomieszczeniach. Ostatecznie Antonina Leśniewska zdobyła dyplom prowizora w 1898 roku, a upragniony dyplom magistra farmacji w 1900 roku.

Rok później uruchomiła Pierwszą Żeńską Aptekę, która mieściła się w gmachu Polskiego Towarzystwa Dobroczynności na Newskim Prospekcie 32 w Petersburgu. Kobiecy personel oraz postępowa organizacja pracy wzbudzały duże zainteresowanie, ale też narażały farmaceutki na nieprzychylne komentarze. Antonina Leśniewska wspominała z jakimi komentarzami musiała się mierzyć: Opowiadano publiczności o aptece i jej właścicielce niesłychane rzeczy. Bywały wypadki, że kiedy przynoszono powtórne recepty z naszej apteki do drugiej, zwracano wówczas uwagę publiczności, że lekarstwo z apteki żeńskiej jest słabe, bo „babskie”, albo, że w naszej aptece w sąsiednim pokoju ukryci są mężczyźni farmaceuci, od których kobiety dopiero dowiadują się, jak przygotować lekarstwa, i wiele innych podobnych nonsensów. (Ster: Organ równouprawnienia kobiet, z. VIII, 1907, s. 326)

Sygnatura z apteki A. Leśniewskiej, wytwórnia nieznana, 1937, Muzeum Warszawy, Sygnatura z apteki A. Leśniewskiej, wytwórnia nieznana, 1937, Muzeum Warszawy,

W 1902 roku otworzyła Szkołę Farmaceutyczną dla Kobiet, która oferowała wykłady i zajęcia praktyczne, przygotowujące uczennice do egzaminów na pomocnika lub prowizora. Angażowała się również w promowanie zawodu wśród dziewcząt, na przykład występując jako prelegentka na spotkaniach Związku Równouprawnienia Kobiet Polskich. Uczestniczyła w spotkaniach zawodowych, na przykład podczas III Zjazdu Farmaceutycznego w Moskwie w 1900 roku. Odważnie mówiła o problemach w środowisku farmaceutów czy potrzebnych zmianach w systemie kształcenia. Krytycznie odnosiła się do sposobów organizowania praktyk: Podług prawa apteka winna być dla ucznia szkołą; aptekarz jest obowiązany przysposobić ucznia teoretycznie i praktycznie, co jednak w rzeczywistości jest nie do wykonania. Dobrze już, gdy apteka da uczniowi jakie takie wiadomości praktyczne i obeznanie ze stroną techniczną zawodu aptekarskiego; o przygotowaniu naukowym nawet mowy być nie może. Aptekarz nie ma ani chęci, ani przymusu do tracenia czasu na wyjaśnienia, a potrzebna mu tylko siła robocza. (Ster: Organ równouprawnienia kobiet, z. VIII, 1907, s. 321)

W czasie I wojny światowej zaangażowała się w pomoc potrzebującym - organizowała miejsca schronienia, kierowała zbiórkami odzieży, zainicjowała powstanie Towarzystwa „Doraźna Pomoc Kobiety Polskiej”, współpracowała z Duńskim Czerwonym Krzyżem. W 1919 roku zdecydowała się przyjechać do Warszawy. Po powrocie do Polski dalej angażowała się w akcje pomocowe. Wśród wielu jej inicjatyw warto wymienić założenie domu dla repatriantów w Ciechocinku, zorganizowanie ochronki „Nasza Chata” w Starej Miłośnie oraz otwarcie placówki „Dzielmy się” przy ulicy Mochnackiego 11 w Warszawie. Działalność społeczna przyniosła Antoninie Leśniewskiej odznaczenie Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Pod koniec życia postanowiła wrócić do wyuczonego zawodu. Po uzyskaniu koncesji, otworzyła w 1933 roku razem ze wspólnikami aptekę przy ulicy Marszałkowskiej 72 w Warszawie (w tym samym budynku - kamienicy Taubenhausa ponad pół wieku później znajdowała się pierwsza siedziba Muzeum Farmacji). Antonina Leśniewska zmarła 12 marca 1937 roku, została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Wnętrze Muzeum Farmacji, fot. Tomasz Kaczor. Wnętrze Muzeum Farmacji, fot. Tomasz Kaczor.

Pierwsze wydanie wspomnień to nie jedyna pamiątka po Antoninie Leśniewskiej, która znajduje się w zbiorach Muzeum Farmacji. Na ekspozycji można również zobaczyć niewielkie pudełko na leki, umieszczone w „honorowym” miejscu przy stole warsztatowym, poza tym sygnaturki apteczne z wyobrażeniem laski Eskulapa oraz fotografie. Na jednym ze zbiorowych portretów farmaceutka siedzi pośrodku uczennic - dziewczęta zwracają się w jej stronę, jedna swobodnie opiera rękę na kolanach nauczycielki. Antonina Leśniewska jest wyprostowana, patrzy w obiektyw ze śmiałością. Jej postawa i wzrok zdają się wyrażać dumę. Z okazji dziesięciolecia Szkoły Farmaceutycznej w prasie ukazały się słowa uznania jednej z byłych uczennic, kierowane w stronę Antoniny Leśniewskiej: Pragnę złożyć wyraz głębokiego uznania dla wielkich zasług szanownej pani, wobec ludzkości, dla której kształciłaś i kształcisz inteligentne i uświadomione pracownice i dla nas kobiet, którym otwierasz pani drogę do samodzielnej pracy, drogę wyzwalającą kobietę z zależnego, niewolniczego stanowiska i stawiasz ją pani na równej stopie z mężczyzną w zawodzie farmaceutycznym. (…) W szkole czułyśmy się jak w domu, jak w rodzinie. Stosunek pani do nas był serdeczny, troskliwy, macierzyński. Uczyła nas pani patrzeć na swą pracę, jak na sprawę ogólną, wspólną nam wszystkim i powoływała nas pani do udziału w dalszym rozwoju szkoły i rozpowszechnianiu pracy kobiet w farmacji. (Ster: Organ równouprawnienia kobiet, no 4(82), 1913, s. 26)

Share on Facebook Send on Messenger Share by email