Moim osobistym rekordem było odsłuchanie utworu „Do I Wanna Know” Arctic Monkeys aż 72 razy. Z rzędu. Bez przerwy. Zawsze wydawało mi się, że jest to osobiste dziwactwo, że gdy odkryję świetną piosenkę, to słucham jej do oporu przez cały czas. Okazuje się jednak, że jest to całkiem powszechne zjawisko, którego wpływ na nasz mózg tłumaczy szereg badań. Dlaczego więc zdarza nam się katować jedną piosenkę i co robi to z naszym umysłem? Oto 5 neurologicznych ciekawostek.
Muzyka towarzyszy człowiekowi od zawsze, dlatego badań nad jej wpływem nie brakuje. Badacze pochylili się jednak nad bardziej specyficznym zjawiskiem - co robi z naszym nastrojem słuchanie w kółko tej samej piosenki? Skoro nie zachwyca ona już efektem nowości, to jakie korzyści daje odtwarzanie jej cały czas? I dlaczego nie mamy jej dość? Oto kilka neuronaukowych wyjaśnień, które oferują kilka odpowiedzi - i nie, nie chodzi tylko o radosny beat czy tekst, z którym się utożsamiamy.
Nie jest to odkrywcze, że jeśli jakiś utwór nam się podoba, to jego odtwarzanie powoduje wyrzut dopaminy. Jeśli więc powtarzamy ukochany kawałek przez cały czas, to ciągle naciskamy w głowie dopaminowy guzik. Okazuje się bowiem, że nie tylko nowości zapewniają nam poczucie ekscytacji. Badania neuropsycholożki Valerie Salimpoor z McGill University dowiodły, że nie tylko sam ulubiony moment piosenki sprawia naszemu układowi nagrody przyjemność, ale także czekanie na niego. Dlatego wyczekiwanie na gitarowe solo czy refren a capella sprawiają, że cykl przyjemności trwa i trwa.
Słuchanie utworu, który bardzo nam się podoba, ma także umiejętność regulowania naszego nastroju. Wiemy, że utwór nam się podoba, więc wykorzystujemy go do tego, by dostrajać nim swoje ciało do pożądanego stanu. Kiedy więc słuchamy czegoś przyjemnego raz za razem, pozostajemy w dobrym nastroju - i to nawet, kiedy nie planujemy tego świadomie. Nie dotyczy to zresztą tylko radosnych piosenek - smutne utwory puszczane w kółko prowadzą do emocjonalnego katharsis i także potrafią sprawić, że regulujemy się emocjonalnie, w zależności od potrzeb.
Czytaj także: Dlaczego lubimy słuchać smutnej muzyki? Naukowcy znaleźli wyjaśnienie
Chociaż nazwa brzmi górnolotnie, oszczędzanie energii poznawczej to nic innego, jak zwykłe poszukiwanie przewidywalności. Jest to ten sam mechanizm, który sprawia, że z radością wracamy do znanych nam seriali, jedziemy na wakacje do tego samego domku nad jeziorem czy zatrzymujemy się w McDonald's na trasie. W świecie, w którym należy cały czas wybierać, oceniać i nie raz być gotowym na to, że coś nie spełni naszych oczekiwań, lubimy czasem skierować się ku temu, co znane, by mieć pewność że nas to zadowoli.
To, jak bardzo ciągłe wybieranie drenuje nasz organizm, zbadali psychologowie behawioralni Sendhil Mullainathan i Eldar Shafir. Zauważyli, że długi kontakt z nieznanym pogarsza nasze skupienie i funkcje wykonawcze, a skierowanie się ku czemuś znanemu łagodzi ten stan. Mając tę wiedzę, możemy ją z łatwością wykorzystać - jeśli twój dzień pełen jest nowych wyzwań, puść sobie w samochodzie ulubioną playlistę. Gdy zakończą się obowiązki, dźwięki znanego utworu pozwolą ci szybciej wrócić do równowagi.
Czytaj także: Muzyka dla przebodźcowanych. Te dźwięki pomagają wyciszyć głowę, gdy wszystko cię przytłacza
Słuchanie muzyki może dostarczyć nam fascynującego uczucia, które jest nam znane, ale nie ma w języku polskim odpowiedniej nazwy. Mowa o frisson, czyli wrażeniu, że całe nasze ciało reaguje na daną emocję i łączy odczucia z fizycznymi reakcjami organizmu, takimi jak dreszcze.
Niektóre utwory są tak piękne, poruszające lub pełne znaczenia dla naszego życia, że czujemy gęsią skórkę albo poczucie euforii, gdy je słyszymy. To jednak bardzo krótkotrwałe uczucie, które szybko zanika, dlatego często mamy potrzebę, by sięgać po nie jeszcze raz, i jeszcze raz, i jeszcze... Nawet jeśli nie jest ono tak silne, jak za pierwszym razem, to przywołuje wspomnienia lub wrażenia, które nadal są przyjemne, nawet gdy są jedynie echem pierwszych doznań.
Czytaj także: Co to jest frisson? Sprawdź, co stoi za magią dreszczy na ciele i emocji w sercu
Muzyka potrafi powodować nie tylko silne reakcje emocjonalne, ale także być nośnikiem wspomnień. Utwór potrafi skleić się z daną osobą, wydarzeniem lub podróżą - i gdy tylko usłyszymy pierwsze dźwięki, nasz umysł przenosi nas z powrotem do tamtych chwil.
Ten efekt także nie umknął fińskim naukowcom z University of Helsinki, którzy zbadali tzw. music-evoked autobiographical memories (MEAM), czyli wspomnienia autobiograficzne wzbudzane przez muzykę. Ich badanie sprawdzało, jakie emocje wzbudzają w ludziach po 60-ce piosenki sprzed lat. Wyniki wskazywały, że poza wspomnieniem tańca czy koncertów, stare piosenki kojarzyły się badanym z osobami, z którymi ich słuchały. Wskazuje to więc jasno, że słuchanie utworu, który świetnie nam się kojarzy, przypomni nam także przyjemne wspomnienia, które chociaż na chwilę przeniosą nas z powrotem w beztroskie chwile.
Źródło: „If You Listen To Same Song On Repeat For Days, Psychology Says Your Brain Is Doing 6 Things”, https://www.yourtango.com/self/psychological-reasons-play-same-song-on-repeat, [dostęp: 16.11.2026]