Patrycja Fijałkowska - 8 cytatów wielkich filozofów, które powinien znać i rozumieć, każdy inteligentny człowiek
00:00
13:04
Nie traktuj ich jak haseł do zapamiętania, aby potem popisać się w towarzystwie. Traktuj je jako zaproszenie do przyjrzenia się sobie i swoim przekonaniom.
Filozofka Viktoriya Sus napisała tekst o ośmiu ważnych myślach z historii filozofii, a ja, zainspirowana jej przemyśleniami, postanowiłam dołożyć swoje dwa grosze.
Sokrates słynie ze swojej metody dociekania, czyli zadawania ciągu pytań, które pomagają porządkować myśli, a w najlepszym przypadku skłaniają do krytycznej refleksji nad rozważanymi zagadnieniami. Pierwszy cytat na tej liście stanowi więc piękną kwintesencję jego podejścia do życia.
Możemy latami spełniać oczekiwania, osiągać cele, zbierać pochwały, budzić podziw, aby potem pewnego dnia stwierdzić, że to wszystko nie ma sensu i tak naprawdę nie jesteśmy szczęśliwi.
Myśl Sokratesa stanowi przestrogę przed życiem bez intencji, autorefleksji i rozwoju. Jego zdaniem każdy człowiek ma obowiązek nieustannie analizować swoje myśli, przekonania, wartości i działania. Moim zdaniem spokojnie możemy zamienić słowo „obowiązek” na „moc” lub „przywilej”., bo tak naprawdę nikt nas do tego nie zobowiązał, raczej dostaliśmy szansę, aby odkryć siebie. Jeśli jej nie wykorzystamy, na łożu śmierci możemy gorzko tego pożałować.
Robimy, planujemy, kupujemy, bo tak robią „wszyscy”. Efekt? Nasze najważniejsze dobra – czas i przestrzeń – są wypełnione po brzegi rzeczami i osiągnięciami, na których tak naprawdę nam nie zależy.
Nieustanny zalew informacji i trendów, konsumpcjonizm, pogoń za pieniędzmi czy codzienność wypełniona po brzegi obowiązkami mogą sprawić, że tracimy kontakt ze sobą, przestajemy doświadczać. Rada od Sokratesa? Pytaj siebie na co dzień, co robię i dlaczego?
Drugi cytat pochodzi od Tenzina Gjaco, XIV Dalajlamy. To duchowy przywódca buddyzmu tybetańskiego, znany z nauczania o wewnętrznym spokoju, uważności i współczuciu.
Niby nie brzmi odkrywczo, a jednak jestem pewna, że tę życiową prawdę każdy psychoterapeuta musi wyjaśniać przynajmniej jednemu pacjentowi dziennie.
W umyśle każdego z nas chociaż raz w życiu padło zdanie zaczynające się od „Będą szczęśliwa/y, gdy...”. Nad przykładami nie muszę się długo zastanawiać: „Będę szczęśliwa, gdy dostanę tę pracę”, „Będę szczęśliwa, gdy znajdę chłopaka”, „Będę szczęśliwa, gdy kupię dom”. Kto spełnił w końcu jedno z tych marzeń, zapewne dokonał spektakularnego odkrycia – to nie tak nie działa. Wymarzona praca może szybko okazać się nużąca lub stresująca. Wymarzony chłopak zamiast rozwiązać nasze problemy, może tylko powiększyć ich liczbę. Wymarzony dom może skazać nas ciągłą walkę z wysokimi rachunkami i niekończącymi się obowiązkami.
Szczęście nie występuje w formie rzeczy lub osób. Szczęście występuje w formie procesów, odkryć, rytuałów i doświadczeń, które wciąż splatamy ze sobą, tkamy jak mały pajączek pajęczynę. Nie ma dwóch takich samych pajęczyn na świecie.
To najsłynniejszy cytat Friedricha Nietzschego, niemieckiego filozofa znanego z rozważań nad ludzkim rozumem, moralnością i istnieniem.
Kiedyś powtarzałam go sobie niemal codziennie, jednak kiedy kolejny kryzys życiowy przyprawił mnie o zaburzenia lękowe, lekko go znienawidziłam. Zrozumiałam bowiem, że kolekcja trudnych doświadczeń w końcu przeciążyła mój układ nerwowy, czego opłakane skutki będę pewnie odczuwać do końca życia.
Tekst Sus pomógł mi jednak podejść do tych słów inaczej. Filozofka odczytuje bowiem owe „silniejszym” jako „mądrzejszym”. Podkreśla, że momenty załamania są najskuteczniejszymi katalizatorami rozwoju człowiek. Radzi, aby traktować tę sentencję jako prowokację do myślenia o bolesnych przeżyciach jako bezcennych lekcjach.
Uwaga! Podniesienie się z kolan wymaga odpoczynku, czasu i wsparcia. Nie trzeba natychmiast przechodzić do wyciągania wniosków.
Porażka może skłonić do zmiany sposobu działania, rozczarowanie pomóc wyznaczyć granice, a błąd zweryfikować fałszywe przekonania. Krótko mówiąc – bez kryzysu nie ma progesu.
Autorem jednej z najsłynniejszych maksym w historii – „Cogito, ergo sum” – jest René Descartes, czyli Kartezjusz. Ten francuski filozof i matematyk jest uznawany za ojca filozofii nowożytnej oraz jeden z „budowniczych” metafizyki i teorii poznania.
Kartezjusz szukał dowodu naszego istnienia, którego nie dałoby się podważyć nawet przy najbardziej radykalnym zwątpieniu.
Zmysły mogą nas zwodzić. To, co uznajemy za rzeczywistość, może okazać się snem lub matrixem. Prawa rządzące światem, które teraz wydają się niepodważalne, mogą kiedyś zostać obalone. Jedyna pewność, na jaką możemy liczyć ujawnia się w samym akcie wątpienia: skoro wątpię, to myślę, a skoro myślę, musi istnieć „ja”, które te myśli formułuje.
Nawet jeśli wszystko jest złudzeniem, muszę istnieć, aby móc w to wątpić.
Słowa Kartezjusza nie są więc pochwałą inteligencji ani sugestią, że dopiero praca umysłowa nadaje człowiekowi wartość. Są wynikiem poszukiwania niepodważalnego dowodu na własne istnienie.\
Heraklit to grecki filozof znany z głębokich rozważań nad naturą rzeczywistości i nieustanną zmiennością wszystkiego we wszechświecie.
Chcemy wiedzieć, na czym stoimy. Przywiązujemy się do ludzi, miejsc i wyobrażeń o sobie. Gdy coś zaczyna się zmieniać, na siłę próbujemy odzyskać dawny porządek – nawet jeśli przestał zupełnie już nam nie służy.
Zmiana należy do natury rzeczywistości, a pragnienie trwałości często staje się źródłem cierpienia. Dotyczy to naszej sytuacji, relacji, a także nas samych – tego, czego potrzebujemy, co kochamy i co uznajemy za ważne.
Susa wyjaśnia: „Ten sposób myślenia pomaga budować odporność na nieuniknione zmiany w życiu. Zamiast z nimi walczyć czy kurczowo trzymać się tego, co znajome, możemy przyjąć heraklitejską ideę nietrwałości. To z kolei sprzyja rozwojowi, przemianie i łatwiejszemu dostosowywaniu się do nowych warunków”.
Marek Aureliusz zapisał się w historii zarówno jako cesarz rzymski, jak i stoicki filozof, autor „Rozmyślań”.
Sposób, w jaki myślimy o świecie, wpływa na to, jak go przeżywamy. Wdzięczność, życzliwość, otwartość „zabarwiają” go na różowo. Zawiść, żal, nienawiść sprawiają, że staje szary, a nawet czarny.
Jeśli wszędzie szukamy pułapek, złych intencji albo potwierdzenia, że jesteśmy do niczego, z czasem każde potknięcie urasta do rangi porażki, a każda uwaga brzmi jak atak.
Nie chodzi o to, aby żyć w iluzji czy na siłę szukać dobrych stron każdego nieszczęścia. Toksyczna pozytywność nie jest rozwiązaniem. Każdy dobry psychoterapeuta potwierdzi jednak, że istnieje olbrzymia różnica między zdaniem „Ktoś mnie odrzucił i jest mi przykro” a „Nie zasługuję na miłość”. Pierwsze opisuje konkretne doświadczenie. Drugie to brzmi jak okrutny wyrok i jest klasycznym przejawem użalania się nad sobą.
Słowa Marka Aureliusza zachęcają, aby przyjrzeć się myślom, do których stale wracamy. Czy pomagają nam zrozumieć sytuację, czy tylko podsycają lęk, złość, poczucie krzywdy? Czy opierają się na tym, co wiemy, czy na tym, co sami o sobie myślimy?
Jean-Paul Sartre jest jednym z najsłynniejszych francuskich filozofów XX wieku. Duży wpływ wywarły na niego niemiecka inwazja na Francję podczas II wojny światowej oraz rozwój komunizmu.
Wolność zwykle kojarzy się z przywilejem. Dlaczego więc Sartre mówi o niej jak o wyroku?
Sus pisze o tym tak celnie, że od razu posłużę się fragmentem jej artykułu: „Sartre odrzuca istnienie istoty wyższej i z góry ustalonego przeznaczenia. Uważa, że nasze życie należy w pełni do nas i możemy nim pokierować według własnej woli. Choć taka perspektywa daje poczucie wolności, jest również przerażająca: oznacza bowiem, że ponosimy pełną odpowiedzialność za swoje decyzje i ich konsekwencje”.
Być może przychodzi ci teraz na myśl Erich Fromm i jego wielkie dzieło „Ucieczka od wolności”. Fromm opisywał w nim odwieczny paradoks: ludzie najpierw walczą o wolność, aby potem dobrowolnie oddać ją nowemu „panu”. Niezależność sprawia bowiem, że czują się osamotnieni, bezradni i zlęknieni. W głębi duszy pragną więc znaleźć kogoś, kto powie im jak żyć.
Przyznaję: ten paradoks rządzi także moim życiem, ale w pełni to akceptuję. Wiem bowiem, że gdybym uznała myśl Sartre za prawdę absolutną, uczyniłoby mnie to ponurą i nieszczęśliwą. Skąd moja pewność? Wiele lat temu po odejściu od katolicyzmu „próbowałam” ateizmu i skończyłam w dołku. Ze względów praktycznych wróciłam więc do duchowości, ale w formie lepiej dopasowanej do mojego charakteru i systemu wartości.
Albert Camus w swojej filozofii mierzy się z absurdem, czyli napięciem między ludzką potrzebą sensu a światem, który nie daje jednoznacznych odpowiedzi. Zachęca, aby czerpać z życia i odnajdywać spełnienie w codziennych doświadczeniach. Ostatni cytat na tej liście pięknie oddaje jego podejście.
„Syzyf został skazany na nieustanne wtaczanie głazu pod górę. Gdy zbliża się do szczytu, kamień spada, zmuszając go do rozpoczynania całego wysiłku od nowa. Wielu ludzi uważa, że ich życie wygląda podobnie: ciężko pracują, lecz nie widzą oczekiwanych rezultatów” – wyjaśnia Sus.
Syzyf nie może zmienić swojego losu, nie łudzi się, że kiedyś wtoczy głaz po raz ostatni. Mimo to podejmuje wysiłek, a jego upór staje się formą buntu wobec kary, która miała go złamać.
Camus wykorzystuje ten mit do namysłu nad ludzką sytuacją i o dziwo dochodzi do napawających optymizmem wniosków. Podważa bowiem przekonanie, że nasze życie nabiera wartości dopiero, gdy dotrzemy na jakiś wymarzony szczyt. Pyta: jeśli całe spełnienie czeka na nas dopiero u celu, to cała droga (czytaj: większość życia) nic nie znaczy?
Nie potrzebujemy „ostatecznego zwycięstwa”, aby uznać swoje życie za piękne i szczęśliwe. Liczy się droga pod górę, podczas której możemy kochać, tworzyć, uczyć się i doświadczać. Nasz osobisty kamień znów kiedyś spadnie, ale przecież to wcale odbiera sensu tym wszystkim przeżyciom.
Artykuł napisany z wykorzystaniem: Viktoriya Sus, „8 Famous Philosophy Quotes That Can Change Your Life”, thecollector.com [dostęp: 29.10.2026].