„Wydostanę się z piekła, a kiedy już mi się to uda, wrócę tam i pomogę wydostać się z niego innym” - obiecała Bogu nastoletnia Marsha Linehan, kiedy tkwiła pogrążona w kryzysie psychicznym za murami Institute of Living w Connecticut. I słowa dotrzymała. Przez niemal całą jej karierę tylko garstka osób wiedziała, że Marsha Linehan, autorka przełomowej terapii dla osób w kryzysie suicydalnym, sama zmagała się z samookaleczeniami i myślami samobójczymi. Była w tym mistrzynią, bo aby móc pomagać innym, musiała sama przejść przez ogień własnego cierpienia. Marsha Linehan, pionierka terapii osób z borderline, odeszła 10 listopada 2026 r.
Pod koniec czerwca 2011 roku, w piękny, letni dzień, 68-letnia Marsha Linehan stanęła przed publicznością w audytorium Institute of Living w Hartford. Była wówczas już uznaną terapeutką, z ogromnymi zasługami w pracy z osobami z niestabilnością emocjonalną i myślami samobójczymi. Miała wygłosić wykład o swojej metodzie, terapii dialektyczno-behawioralnej (DBT), ale też, w zaledwie kilka godzin, opowiedzieć o swoim życiu. Na sali zgromadziło się około dwustu osób: psychoterapeutów, naukowców, studentów, jej współpracowników i bliskich, w tym jej ukochana siostra Aline.
I chociaż wszyscy widzieli w niej wybitną specjalistkę, to tylko nieliczni wiedzieli, że stojąca przed nimi ekspertka przed laty sama była pacjentką tej placówki. Ta, która dziś skutecznie leczy innych, musiała najpierw uporać się ze swoim najtrudniejszym pacjentem: samą sobą.
Marsha ukrywała swoją przeszłość przez całą swoją karierę. Najbliżsi odradzali jej mówienie o tym, ostrzegając, że może zaszkodzić to jej reputacji naukowej. Ona jednak nosiła na rękach ślady dawnych okaleczeń, a lata praktyki z pacjentami nauczyły ją, że nawet najlepiej przeprowadzona rozmowa czy wachlarz umiejętności radzenia sobie ze stresem, nie uzdrawiają człowieka tak jak nadzieja. A tę, jak podpowiadała jej intuicja, najlepiej oddaje ludzkie doświadczenie.
I tą intuicją, połączoną z analitycznym umysłem i momentami destrukcyjną wrażliwością, udało jej się ocalić od piekła własnego umysłu tysiące cierpiących osób.
Czytaj także: „Jestem za dużo, jestem za mało”. Psycholog tłumaczy, jak wygląda życie osób z borderline
Marsha Linehan urodziła się 5 maja 1943 roku w Tulsie w stanie Oklahoma. Była trzecim z sześciorga dzieci w rodzinie zamożnej, ale oszczędnej w emocjonalne ciepło. Po latach Marsha wyzna, że chociaż wiedziała, że rodzina bardzo ją kocha, rzadko tę miłość odczuwała. Jej ojciec, John Marston Linehan, pracował jako wiceprezes firmy naftowej Sunoco, a matka, Ella Marie, pochodząca z cajuńskiej rodziny z Luizjany, prowadziła dom i angażowała się w działalność dobroczynną oraz życie Kościoła. To właśnie po matce Marsha odziedziczyła wielkie serce, a także głęboką wiarę i duchowość, które przeniknęły metody jej pracy.
Młodziutka Marsha nie zdradzała objawów zaburzenia osobowości typu borderline. Ba, uważała się za osobę towarzyską, a szkolna kronika opisywała ją jako dziewczynę pełną energii, wygadaną i z poczuciem humoru. To jednak, co przebijało przez jej życie, to poczucie inności, które nigdy jej nie opuszczało. „Naprawdę nigdzie nie pasowałam” - zauważa w swojej autobiografii, „Życie warte przeżycia”. Pod koniec szkoły średniej stan psychiczny Marshy gwałtownie się pogorszył, chociaż nie była w stanie wskazać konkretnego wydarzenia, które na to wpłynęło. Pojawiły się silna depresja, uporczywe bóle głowy, myśli samobójcze i zachowania autoagresywne. W wieku 18 lat trafiła więc na oddział zamknięty Institute of Living w Hartford z diagnozą schizofrenii.
W ośrodku przez ponad dwa lata Marsha Linehan była poddawana leczeniu, które nie przynosiło poprawy, a wręcz jej stan stopniowo się pogarszał. Otrzymywała duże dawki leków, które ją otumaniały, przechodziła elektrowstrząsy, które pozbawiły ją umiejętności gry na pianinie czy była zamykana w izolatkach, co potęgowało jej lęki. Cierpiała z powodu zaburzeń odżywiania i poczucia odrealniona.
„Boję się, że zostanę dziwolągiem społecznym, więc rozbijam szyby, żeby to usprawiedliwić. Boję się, że nigdy nie wyjdę za mąż. Boję się, że mama mnie nie pokocha, nawet jeśli schudnę, więc nie próbuję schudnąć”.
- pisała zrozpaczona w listach.
Dehumanizujące praktyki w szpitalu psychiatrycznym, które naznaczyły jej życie cierpieniem, natchnęły ją do tego, by w przyszłości nieść pomoc osobom, które znajdą się w podobnej sytuacji. Chociaż nie umiała radzić sobie ze swoimi emocjami, to wiedziała, że na takie traktowanie nie zasłużył nikt, kto cierpi z powodu zaburzeń psychicznych.
Dlatego, gdy opuściła szpital, chociaż nadal popadała w kryzysy, postanowiła podjąć studia psychologiczne, które zakończyła obroną doktoratu w 1971 r. Każda jej praca naukowa dotyczyła pomocy osobom z myślami samobójczymi. Marsha Linehan nigdy nie straciła z oczu tej zagubionej dziewczyny, która się samookaleczała i przez całe życie usiłowała jej pomóc - przez pomoc innym ludziom.
Czytaj także: Unieważnieni. Na czym polega zaburzenie osobowości borderline u młodzieży?
Rzetelna edukacja i spore doświadczenie w pracy z pacjentem zainspirowało Marshę do stworzenia autorskiej metody pracy z osobami o skrajnych emocjach, które mają skłonności do samookaleczeń oraz myśli samobójcze - terapii dialektyczno-behawioralnej.
Marsha głęboko wierzyła, że jedyna terapia, którą można bezpiecznie prowadzić, to taka, której skuteczność można zbadać. Dlatego właśnie nie ufała freudowskiej psychoanalizie, w której procesy psychodynamiczne były subiektywne i niemierzalne. Zauważyła też, że wiele dysfunkcyjnych zachowań można naprawić nauką praktycznych umiejętności, co zaczerpnęła z terapii poznawczo-behawioralnej.
Jednak sam trening i praca nad przekonaniami oraz zachowaniem nie były skuteczne w silnym kryzysie suicydalnym. Marsha zauważyła, że osoba w silnych emocjach nie potrafi używać logiki, a każda próba zmiany jej zachowania kończy się atakiem paniki i poczuciem odrzucenia.
W pracy z tym stanem pomogła jej wiara w Boga. Marsha była osobą głęboko religijną, która wiele czasu spędzała na rozważaniach i modlitwie. Podczas wizyty w kaplicy Centrum Rekolekcyjnego Cenacle w Chicago doświadczyła łaski Bożej obecności, która dała jej odczuć, że Bóg akceptuje ją taka, jaka jest - co sprawiło, że samą siebie umiała pokochać.
To przekonanie stało się jednym z najważniejszych punktów odniesienia w jej późniejszej pracy. Nie chodziło o to, by przekonywać pacjentów, że wszystko jest w porządku, ani by ignorować zachowania, które mogą im szkodzić. Chodziło o przyjęcie założenia, że człowiek zasługuje na miłość i szacunek również wtedy, gdy sam nie potrafi sobie poradzić. Ten fundament radykalnej akceptacji stał się brakującym filarem, który zapewnił sukces jej podejściu.
Linehan zauważyła, że bez radykalnej akceptacji nie ma zmiany, ale bez zmiany cierpienie pacjentów nadal się utrzymuje. Potrzebna była równowaga, zwana dialektyką. Pacjent musi otrzymać zarówno akceptację, jak i narzędzia pozwalające mu zmienić swoje życie. Tak powstała terapia dialektyczno-behawioralna, jedna z pierwszych rzetelnie zbadanych metod pracy z osobami z zaburzeniem typu borderline.
Czytaj także: Borderline – osobowość chwiejna emocjonalnie
Poczucie niedopasowania i wysoka wrażliwość, połączona z akademickim wykształceniem, pomogła Marshy Linehan opracować podejście, które nareszcie dawało nadzieję na leczenie tych pacjentów, którzy wydawali się nieuleczalni. To ona w nich wierzyła, była przy nich i dawała im narzędzia, by lepiej radzili sobie ze skrajnymi emocjami. Swoim pacjentom doradzała:
„Jeśli jesteś tulipanem, nie próbuj być różą. Znajdź sobie ogród pełen tulipanów”.
Marsha Linehan odeszła 10 listopada 2026 w Seattle. Niemal do końca życia pozostawała aktywna zawodowo, wykształciła pokolenia terapeutów i wlała nadzieję w życie tysięcy pacjentów oraz ich rodzin, które do tej pory błądziły we mgle. Jej dorobek naukowy zmienił sposób leczenia osób z borderline i chronicznymi zachowaniami samobójczymi. W 2011 r. magazyn „Time” uznał jej terapię za jedną ze stu najważniejszych pomysłów naukowych naszych czasów.
Na wieść o jej śmierci wielu pacjentów pisało na Facebooku podziękowania i szczere komentarze: „Jej terapia ocaliła moje życie”. I nie ma w tych słowach ani grama przesady.
Źródła: „Życie warte przeżycia”, Marsha Linehan, Wydawnictwo Media Rodzina (2026)