Trudne dzieciństwo nie zawsze oznacza dorastanie w domu pełnym krzyku czy przemocy. Czasem jego przyczyną jest brak czułości, zainteresowania i wsparcia ze strony rodziców, zwłaszcza w trudnych chwilach. Dziecko, którego emocje są stale lekceważone, może z czasem nauczyć się tłumić je i podważać własne odczucia. W dorosłości często przekłada się to na surowy stosunek do samego siebie i wewnętrzny głos, który zamiast dodawać otuchy, nieustannie krytykuje. Można jednak stopniowo zmienić ten sposób myślenia. Psycholożka podpowiada dwa zdania, które pomagają traktować własne emocje z większą wyrozumiałością.
Emocjonalne zaniedbanie nie zawsze oznacza, że rodzic nie troszczy się o dziecko lub nie zaspokaja jego podstawowych potrzeb. Może dbać o jego bezpieczeństwo, edukację i codzienne sprawy, a jednocześnie nie umieć okazać wsparcia, gdy dziecko przeżywa smutek czy lęk. Zamiast pocieszenia słyszy wówczas, że przesadza, jest zbyt wrażliwe lub nie ma powodu do płaczu. Powtarzające się reakcje tego rodzaju mogą sprawić, że zaczyna kwestionować własne emocje i uznawać je za nieuzasadnione.
Jak wyjaśnia dr Easton Gaines, psycholożka kliniczna z Nowego Jorku, takie podejście rodziców może mieć długofalowe konsekwencje.
– To unieważnia wewnętrzny świat dziecka i sprawia, że zaczyna ono wierzyć, że jego uczucia są niewłaściwe – zauważa ekspertka.
Przekonania wyniesione z domu często towarzyszą człowiekowi również w dorosłym życiu. Mogą utrudniać rozpoznawanie i wyrażanie własnych potrzeb, a także sprzyjać nadmiernemu kontrolowaniu emocji. W relacjach z innymi pojawia się wówczas obawa przed posądzeniem o przesadną wrażliwość lub stawianie zbyt dużych wymagań.
Dr Gaines proponuje, by w chwilach napięcia lub emocjonalnego kryzysu przypominać sobie dwa krótkie zdania:
„Twoje uczucia mają sens” oraz „Jestem tu z tobą”.
Choć brzmią prosto, mogą pomóc stopniowo zmienić utrwalony sposób reagowania na własne emocje. Pierwsze zdanie ma szczególne znaczenie dla osób, które w dzieciństwie słyszały, że są przewrażliwione, przesadzają lub niepotrzebnie okazują emocje. Przypomina, że nie trzeba oceniać własnych uczuć ani się ich wstydzić. Można je uznać, nawet jeśli nie zawsze rozumiemy ich źródło lub nie wiemy, jak sobie z nimi poradzić.
Znaczenie emocjonalnej akceptacji podkreśla również dr Holly Schiff.
– Walidacja jest fundamentem budowania poczucia własnej wartości i odporności emocjonalnej – podkreśla psycholożka kliniczna.
Drugie zdanie – „Jestem tu z tobą” – odnosi się natomiast do poczucia osamotnienia, które często towarzyszy osobom doświadczającym emocjonalnego zaniedbania. Dziecko, którego rodzic wycofywał się w trudnych momentach, mogło dojść do wniosku, że ze swoimi problemami musi radzić sobie samo.
– Rodzic, który milknie, odchodzi lub zamyka się w sobie, uczy dziecko: „Kiedy cierpię, jestem sam” – tłumaczy dr Gaines.
Takie doświadczenia mogą wpływać na późniejsze relacje i stosunek do szukania pomocy. Osoby, które wcześnie nauczyły się polegać wyłącznie na sobie, niekiedy mają trudność z proszeniem o wsparcie i przyjmowaniem go od innych. Dr Sanam Hafeez, neuropsycholożka, zwraca uwagę, że nadmierna samodzielność, choć początkowo może pełnić funkcję mechanizmu obronnego, z czasem sprzyja izolacji, przeciążeniu i trudnościom w budowaniu bliskich relacji.
Wprowadzenie tych dwóch zdań do codziennego życia może wymagać czasu, zwłaszcza jeśli przez lata towarzyszyło nam przekonanie, że własne emocje należy ukrywać lub bagatelizować. Jak zaznacza dr Gaines, początkowo taka forma zwracania się do siebie może wydawać się nienaturalna. Nie należy się tym zniechęcać. Warto zacząć od zauważania chwil, w których automatycznie umniejszamy własnym odczuciom, myśląc: „Przesadzam”, „Nie powinnam tak reagować” czy „Muszę poradzić sobie sama”. Zamiast od razu odrzucać swoje emocje, dobrze jest spróbować je nazwać i zastanowić się, czego w danym momencie potrzebujemy.
Pomocne może być także prowadzenie dziennika emocji. Dr Natalie Bernstein, psycholożka, radzi, by każdego dnia zapisywać trzy emocje, których doświadczyliśmy. Taka praktyka ułatwia ich rozpoznawanie i pomaga lepiej zrozumieć własne reakcje. Istotne jest również uświadomienie sobie, że sposób, w jaki rodzice reagowali na nasze emocje, nie świadczy o tym, czy były one uzasadnione. Ich trudności z okazywaniem wsparcia nie oznaczają, że dziecko miało zbyt duże potrzeby lub oczekiwało zbyt wiele.
Zmiana wieloletnich schematów nie następuje z dnia na dzień. Powtarzanie dwóch zdań może być jednym ze sposobów na budowanie bardziej życzliwego stosunku do siebie, ale nie zastąpi wsparcia bliskich ani psychoterapii, jeśli jest ona potrzebna. Warto jednak pamiętać, że choć nie możemy zmienić doświadczeń z dzieciństwa, możemy stopniowo zmieniać sposób, w jaki odnosimy się do siebie w dorosłym życiu.
Artykuł opracowany na podstawie: Kelsey Pelzer, „A Psychologist Recommends Using These 2 4-Word Phrases to ‘Rewire’ Your Inner Dialogue if You Were Raised by Emotionally Unavailable Parents”, parade.com [dostęp: 13.11.2026]