Nie każdy koszmar jest złą wiadomością. Psychoterapeutka wyjaśnia, jak nawet trudny sen może pomóc nam w życiu

• Sny nie muszą być zagadkami, które należy rozszyfrować. Mogą stać się źródłem wiedzy o naszych potrzebach, pragnieniach i możliwościach.
• „Z punktu widzenia naszej emocjonalności nie ma znaczenia, czy pewne zdarzenia faktycznie zaszły, czy tylko o nich śniliśmy” – wyjaśnia psychoterapeutka Renata Pająkowska-Rożen.
• Nawet koszmar, w którym uciekamy przed potworami, może pokazać nam coś ważnego: że mimo strachu potrafimy działać i znaleźć bezpieczne schronienie.
• „Sen może pomóc zrobić kolejny krok w życiu, stając się pierwszym miejscem, w którym spotkamy swoją preferowaną przyszłość” – podkreśla ekspertka.

Wywiad pochodzi z magazynu „Sens” 10/2026.

Co oznaczają nasze sny?

Beata Pawłowicz: Interpretacja snów od zawsze była elementem psychoterapii. Co nowego sny mogą powiedzieć terapeucie?

Renata Pająkowska-Rożen: Terapia Skoncentrowana na Rozwiązaniach, TSR, można by powiedzieć – oddaje sen klientowi. Terapeuta nie interpretuje snu, jego rola polega na tym, by zauważyć pewne istotne – z punktu widzenia problemów tego konkretnego klienta – rzeczy, których on sam może w swoim śnie nie dostrzegać. Najważniejsze wydaje się w tym podejściu spojrzenie na sen jako na doświadczenie przeżyte przez klienta.

Zatem to, co śniło nam się w nocy, nie jest czymś, co po prostu wyrzucamy do kosza, mówiąc sobie: to tylko sen! Z punktu widzenia naszej emocjonalności nie ma znaczenia, czy pewne zdarzenia faktycznie zaszły, czy tylko o nich śniliśmy – i tak stały się one dla nas autentycznym, osobistym przeżyciem.

Jeśli sen pamiętamy, a często nawet nas poruszył, to mamy w sobie doświadczenie tego, o czym on mówił, tak jakbyśmy rzeczywiście przeżyli to, co nam się „tylko” śniło.

Nocne przygody bywają emocjonujące. A jakie konsekwencje ma patrzenie na sen jak na doświadczenie?

Nie zadajemy wtedy pytań w rodzaju: „Co znaczy ten sen i jak go możemy zinterpretować?”. Zastanawiamy się raczej, w jaki sposób może być on użyteczny dla klienta. Człowiek może śnić rzeczy, o których marzy, których pragnie, a które zgodnie z jego przekonaniami są niemożliwe. Tymczasem kiedy stają się one tematem snu, doświadcza ich, a w ten sposób udaje mu się przełamać niezwykle istotną granicę – we śnie doświadcza swojej tak zwanej preferowanej przyszłości.

Śniąc, że ma dom i ogród, choć stać go tylko na wynajęcie kawalerki?

Właśnie tak. Co najważniejsze, takie doświadczenie wpływa na to, że mózg zaczyna traktować marzenie senne jako cel, do którego zaczyna dążyć. Aby ten proces wspomóc, terapeuta zadaje pytania, które pomogą klientowi przybliżyć się do tej preferowanej przyszłości – a więc jak trzeba postępować, jakie kroki podjąć, aby to, co we śnie się wydarzyło, wydarzyło się w rzeczywistości.

Jedna z klientek na sesjach mówiła, jak bardzo jest zestresowana swoją pracą, jak wiele się w niej dzieje, i że nawet nie może wyobrazić sobie, by mogła od tego odpocząć. Pewnego dnia przyszła na sesję i opowiedziała, co jej się śniło w nocy: siedzi nad morzem na leżaku, jest spokojna, nigdzie się nie spieszy, nic nie musi. Czuje, że żyje tylko tą chwilą, patrzy na morze i odpoczywa. Zapytałam ją więc, czy ten sen w jakimś wymiarze pokazuje, czego ona potrzebuje. Okazało się, że w rzeczywistości nie chodzi jej o to, o czym mówiła na poprzednich sesjach, czyli więcej spokoju w pracy i mniej obowiązków. Naprawdę potrzebuje całkowitego zatrzymania się, odpoczynku w poczuciu, że nic nie musi. W dodatku powinna mieć taką możliwość codziennie.

Na tej sesji wyjątkowo nie rozmawiałyśmy o jej problemach w pracy, tylko o jej potrzebach. Doświadczenie we śnie zmotywowało ją do zastanowienia się, co zrobić, aby brak presji i relaks pojawiły się w jej realnym życiu.

Skupiłyśmy się więc na tym doświadczeniu i zastanawiałyśmy się, dlaczego jest to dla niej tak istotne. Co ono może zmienić w jej życiu? Kto może zobaczyć zmianę, która dokona się, jeśli ona zacznie odpoczywać?

Sny mogą podpowiadać rozwiązania problemów. Jak wykorzystać je w terapii?

Czyli sen pomógł skupić się na rozwiązaniu, a przestać koncentrować się na problemie?

W podejściu, jakie proponuję, najważniejsze jest, by traktować sen jako część człowieka, a nie coś zewnętrznego w stosunku do niego. To zmienia wszystko. Wyobraźmy sobie sen, że ktoś chce krzyczeć, ale nie może. Mimo to zaczyna biec i stara się wydobyć z siebie głos, aż w końcu mu się udaje i może zawalczyć o swoje, krzycząc: „wynoś się stąd, złodzieju!”. Taki sen mówi, że nawet jeśli czegoś nie możemy, ale zaczniemy jakiekolwiek działanie, by to osiągnąć, w końcu nam się uda. Dla naszego umysłu podstawowym doświadczeniem jest doświadczenie działania.

Bywa, że problemem są inni ludzie. Czy sen wtedy też może pomóc?

W TSR jednym z narzędzi jest tak zwane pytanie o cud. Na czym polega ta technika, opowiem na przykładzie jednego z moich klientów. Mężczyzna miał kłopot ze swoją rodziną, został przez bliskich okradziony ze spadku, co bardzo go męczyło. Wciąż rozważał, dlaczego oni tak postąpili i co powinien zrobić. Zastanawiał się, jak w obliczu tego zdarzenia ma w ogóle rozmawiać z matką czy z siostrą. To był dla niego ogromny problem. Pewnego dnia przyszedł na sesję i powiedział, że miał o tym sen. Śniło mu się, że nie ma już tego problemu! Zapytałam go wtedy, po czym poznał we śnie, że problemu nie ma. Odpowiedział, że zorientował się, bo mógł pójść na basen, śmiać się z przyjaciółmi, czytać książkę, skończyć montować półki w pokoju żony.

Ten sen mu pokazał, że problem nie musi pochłaniać wszystkich myśli i energii ani odbierać radości. Mimo nawet poważnego problemu jego życie może nadal normalnie się toczyć, bo są w nim inne przestrzenie, na które nie zwracał dotąd należytej uwagi: aktywność fizyczna, lektury, przyjaciele, żona, a więc że jego życie toczy się poza konfliktem z rodziną pochodzenia.

Stał się cud, choć nic się nie wydarzyło!?

To nie tak, że nic się nie wydarzyło: doświadczenie ze snu pozwoliło mu osobiście przeżyć tę sytuację, pokazało, że może dobrze żyć, chociaż zachowanie osób, które go skrzywdziły, nie zmieniło się ani o jotę.

Inny przykład dowodzi z kolei, że pomocny bywa nawet sen, który można by nazwać koszmarem. Otóż jedna z moich klientek zaczęła sesję od opowieści o swoim poranku. Obudziła się przerażona, bo śniło się jej, że goniły ją potwory. Opisała przy tym szczegółowo, jakie były odrażające i przerażające.

Kiedy skończyła, zapytałam, czy te potwory ja złapały. – Ano nie złapały! – Czyli potwory panią goniły, ale pani uciekła? – Tak, one mnie goniły, ale nie złapały. – To cenne doświadczenie – powiedziałam – bo pokazuje, że mimo przerażenia jest pani w stanie działać, jest pani w stanie uciec!

Słysząc te słowa, klientka rozpromieniła się i zaczęła odtwarzać tę sytuację. We śnie przypomniała sobie, że za lasem jest domek i ona może się w tym domku schować. Sen pokazał jej, że jednak wygrała – nawet w koszmarze, w dramatycznym przeżyciu potrafiła znaleźć bezpieczne miejsce, by się w nim schronić.

Koszmary nie zawsze muszą być czymś złym. Czego mogą nas nauczyć?

Koszmar jako szkoła przetrwania i coś w rodzaju treningu motywacyjnego?

Po takim śnie widać jak na dłoni, że mamy wiele zasobów, że potrafimy sobie poradzić nawet w najtrudniejszej sytuacji. W ten sposób sen, który wydawał się straszny, nagle staje się źródłem siły. Warunkiem jest zmiana podejścia do snu: nietraktowanie go jako opowieści, która wymaga interpretacji i rozumienia znaczenia symboli, jakie się w nim pojawią. Takie podejście, oparte na interpretacji, ogranicza możliwości terapeutyczne, jakie daje praca ze snem. A jest ono wciąż bardzo popularne. Miałam klientkę, która interpretowała każdy swój sen i nawet na sesje przychodziła z sennikiem egipskim.

Moim zdaniem dopiero kiedy nie błąkamy się po symbolach, ale patrzymy na sen jako na doświadczenie człowieka, który jest w trudnej sytuacji, okazuje się, że może on nam dać wiele wskazówek, a nawet podsunąć gotowe rozwiązanie.

Wtedy sen może pomóc zrobić kolejny krok w życiu, stając się pierwszym miejscem, w którym spotkamy swoją preferowaną przyszłość. Myślimy, że dopiero kiedy przepracujemy problem, nauczymy się korzystać z narzędzi, wtedy osiągniemy marzenia. Oczywiście, praca nad sobą jest potrzebna, ale sen może zawierać obrazy, które oddają to, czego sami nawet nie umiemy jeszcze nazwać, ale czego pragniemy. On pozwala to zintegrować.

Dlaczego warto zwracać uwagę na sny? Ich znaczenie dla naszej psychiki

Wiele osób lekceważy sny. Czy to utrudnia im życie?

Moim zdaniem tak, bo sen jest naturalnym filtrem dla umysłu. Wyłapuje to, co jest dla nas istotne, i odsuwa to, co nieistotne. Dzięki snom zyskujemy dystans do rzeczywistości, ale możemy także odkryć rozwiązania trudnych rzeczy, z którymi się borykamy. Sen o przyszłości, która wydaje się niemożliwa, sprawia, że nasz umysł zaczyna inaczej pracować – przeżył ją bowiem we śnie i teraz to, co dotąd było niemożliwe, zaczyna być możliwe.

Nie lekceważyłabym snów. Co więcej, zawsze wykorzystywałam je w swojej praktyce. Klientom na pierwszym spotkaniu mówię, że nie oczekuję na końcu sesji usłyszeć deklaracji, że chcą lub że nie chcą kontynuować terapii ze mną. Proponuję im, żeby się nad tym zastanowili, przespali z decyzją, nim ją podejmą. Podczas snu mózg przetwarza informacje, integruje nasze doświadczenie, porządkuje pamięć i uczestniczy w regulacji emocji. Jest więc bardzo istotny dla zdrowia psychicznego.

Powtarzające się sny i koszmary. Co mogą mówić o naszych problemach?

Jak interpretować powtarzające się, męczące sny?

Może wydawać się, że skoro jakiś sen się wiele razy powtarza, z czymś sobie nie radzimy. Tymczasem to po prostu znak, że nasz mózg nad tym pracuje. Powtarzającym się snem stara się sobie z problemem poradzić. Może podam przykład: przez lata śniło mi się, że nie zdaję egzaminu z biologii. Dlaczego, skoro moja edukacja z tego przedmiotu skończyła się w drugiej klasie liceum? We śnie jednak wciąż nie zdawałam tego egzaminu. Dla mnie jako psycholożki oznaczało to, że moja psychika wciąż usiłuje zintegrować jakiś problem.

W końcu przyśniło mi się, że zdaję ten egzamin. I wtedy zastanowiłam się, jakie mam kompetencje w tym śnie, co takiego się stało, że wreszcie zdałam. Egzamin z biologii to w pewnym sensie egzamin z życia, czyli sen pokazał mi, że zintegrowałam wszystkie ważne dla mnie wątki. To oczywiście również był efekt pracy nad sobą na własnej terapii.

Sen pokazał mi, że choć bywa bardzo trudno, czasem trzeba zdawać poprawki, to jednak ogólnie radzę sobie z życiem. Zdałam z niego egzamin!

A co ze snami, które są prorocze?

Moja klientka miała sen, w którym umarła jej mama. Kiedy zaczęłyśmy nad tym snem pracować, okazało się, że dzięki temu, co jej się przyśniło, już wie, że kiedy jej mama odejdzie, będzie musiała zająć się wieloma sprawami. Ale też że pomoże jej w tym rodzina. Sen kończyła scena, w której bliscy mojej klientki podczas stypy wspominają miłe chwile spędzone z jej mamą. A więc ten sen oswoił ją z sytuacją, dodał otuchy, pokazując, że nie będzie wtedy sama i że otrzyma wsparcie.

Sny w TSR to jest twój autorski projekt. Czy tak lubisz spać?

Tak, lubię! Sama też od lat korzystam ze snów, by między innymi nabrać dystansu i upewnić się w decyzjach, jakie podejmuję. Na przykład ukończyłam szkołę psychoterapii integracyjnej, różne szkolenia psychoanalityczne, ale pracuję TSR, a w tym nurcie psychoterapii nie było dotąd zasad pracy ze snami, a ja nie chciałam wprowadzać metod z innych nurtów, kiedy pacjenci opowiadali mi sny. Zaczęłam więc razem z moimi superwizorami opracowywać zasady pracy ze snami, które byłyby zgodne z TSR.

Sny mogą być bardzo pomocne w życiowych problemach, ale warto też pamiętać, że nie każdy jest istotny. Na ich treść wpływają: higiena snu, to, co jedliśmy, jaka jest temperatura w sypialni, w jakim stanie fizycznym jesteśmy. Jeśli jednak czujemy, że jakiś sen jest ważny, spróbujmy poszukać w nim naszych zasobów, kompetencji czy też preferowanej przyszłości.

Renata Pająkowska-Rożen, psycholożka, certyfikowana psychoterapeutka. Systematycznie superwizuje swoją praktykę terapeutyczną, indywidualnie i grupowo, u superwizorów Polskiego Towarzystwa Psychologicznego i Psychiatrycznego.