Słabo sypiasz? Niezależnie od tego, czy za podkrążone oczy i ciągłe ziewanie winisz zaglądający przez okno Księżyc, czy inne czynniki, pomocne może okazać się jedno proste ćwiczenie. Działa na dorosłych jak kołysanka na dziecko. I wcale nie wymaga śpiewania. Na czym polega „oddychanie księżycowe”?
Pełnia Księżyca to niedocenione zjawisko astronomiczne. Wydaje się zbyt powszechna, by warto było zarywać dla niej noce i sięgać po aparat. W końcu powraca regularnie co miesiąc. To nie zaćmienie Słońca, dla którego ludzie przemierzają setki kilometrów, ani spektakularny deszcz meteorów. A przecież każda pełnia jest inna. Ta najbliższa – nazywana truskawkową – pokaże się wyjątkowo nisko nad horyzontem i zachwyci ciepłą, pomarańczową barwą.
Niezależnie od swoich walorów estetycznych pełnia ma też nieco złą sławę. Nawet jeśli nie wierzymy już w gusła i grasujące w blasku rozświetlonej tarczy wilkołaki, wciąż żywe pozostaje przekonanie, że Księżyc odbiera nam sen. I to mimo że okna zasłaniamy roletami, przez co najjaśniejszym punktem w naszych sypialniach bywa… ekran telefonu. Czy nasz ziemski satelita w XXI wieku rzeczywiście nadal może ponosić odpowiedzialność za bezsenne noce, gdy z bladego sierpa przeobraża się w jasny, okrągły dysk?
To, że Księżyc nie jest obojętny dla rytmów biologicznych w świecie przyrody, nie jest tajemnicą. Wiadomo, że cykle księżycowe oddziałują między innymi na aktywność nocnych zwierząt – pełnia ułatwia żerowanie niektórym gatunkom, podczas gdy nów ogranicza widoczność i zmienia wzorce ich zachowań. Grawitacja naszego naturalnego satelity odpowiada także za pływy morskie, pośrednio wpływając na funkcjonowanie raf koralowych.
W przypadku ludzi – śpiących pod dachem, w otoczeniu sztucznego światła, hałasów zza ścian i wielu innych bodźców – sprawa okazuje się znacznie mniej jednoznaczna. Część badań sugeruje jednak, że podczas pełni może dochodzić do pogorszenia wybranych parametrów snu. W jednym z eksperymentów uczestnicy spali średnio około 20 minut krócej, później osiągali fazę REM i doświadczali nawet około 30-procentowego spadku ilości snu głębokiego. Inne prace wskazywały też na częstsze wybudzenia i gorszą subiektywną ocenę jakości snu. W czasopiśmie „Science Advances” zaznaczono, że podobne obserwacje pojawiły się zarówno w badaniach prowadzonych w rdzennych społecznościach Argentyny, jak i wśród amerykańskich studentów mieszkających w dużych ośrodkach miejskich.
Nie oznacza to jednak, że osiągnięto naukowy konsensus. Wyniki pozostają niejednoznaczne, a część badań nie wykazała istotnego związku między fazami Księżyca a snem.
Czytaj także: Pełnia Księżyca i jej wpływ na człowieka. Co robić i czego nie robić w trakcie pełni?
Dlaczego Księżyc mógłby wpływać na sen? Jednym z proponowanych wyjaśnień jest światło odbijane przez jego powierzchnię. Problem w tym, że jej jasność stanowi zaledwie około 7% natężenia bezpośredniego światła słonecznego, a dodatkowo niebo nie zawsze pozostaje bezchmurne. Trudno też pominąć fakt, że wielu z nas skutecznie odcina się od światła zewnętrznego za pomocą zasłon, żaluzji czy okiennic. Część badaczy rozważa również bardziej złożone hipotezy, związane z niewielkimi zmianami pola magnetycznego Ziemi – podobnymi do tych obserwowanych podczas burz geomagnetycznych czy zórz polarnych. Mechanizm takiego oddziaływania pozostaje jednak niepotwierdzony. Pojawia się także teoria odwołująca się do grawitacji. Skoro organizm człowieka w dużej mierze składa się z płynów, może reagować na Księżyc podobnie jak... oceany. Tu problem polega jednak na skali. Wpływ grawitacyjny Księżyca na ciało człowieka jest nieporównywalny z ponad miliardem kilometrów sześciennych wody.
Tak czy inaczej, w dzisiejszym świecie pełnia Księżyca wcale nie jest nam potrzebna, by mieć problemy ze snem. Z objęć Morfeusza mogą wyrywać nas stres, migające powiadomienia, zbyt ciężkie kolacje – i długo można by jeszcze wyliczać. Nic więc dziwnego, że chętnie sięgamy po melatoninę albo inne sposoby na sen skuteczniejsze niż liczenie owiec. Jedną z metod, którą warto wypróbować, jest tzw. oddychanie księżycowe. Na czym polega ta prosta technika?
„Oddychanie księżycowe” to forma medytacji wywodząca się z praktyki jogi, jednak spokojnie – niech nie bolą cię mięśnie na myśl o wykonywaniu wymagających asan ani testowaniu granic swojej elastyczności. Jej sanskrycka nazwa to Chandra Bhedana (czasem: Chandra Bedhana). Technika polega na oddychaniu wyłącznie przez lewe nozdrze, ponieważ w tradycji jogicznej lewa strona ciała związana jest z kobiecą (księżycową) energią oraz chłodem, stanem wyciszenia i regeneracji.
Jej zwolennicy zapewniają, że pomaga ona zrelaksować się i uspokoić. Ma spowolnić tętno i obniżyć ciśnienie krwi, dzięki czemu sprawdzi się nie tylko przy problemie z zasypianiem, ale także w momentach niepokoju.
Jak wykonać to ćwiczenie? Usiądź wygodnie – na przykład na łóżku lub podłodze – z rozluźnionymi barkami, skrzyżowanymi nogami i wyprostowanymi plecami. Prawym kciukiem delikatnie zasłoń prawe nozdrze, a palec wskazujący i środkowy oprzyj między brwiami. Następnie przez kilka minut spokojnie wdychaj i wydychaj powietrze wyłącznie lewą dziurką nosa. Jeśli jest to dla ciebie komfortowe, postaraj się zatrzymać oddech na krótką chwilę. Możesz też robić wdech nosem, a wydech ustami. Ważne jest stałe, spokojne tempo. Spróbuj wykonać co najmniej sześć serii po pięć spokojnych oddechów.
Czy to działa? Badanie „Effect of Short-Term Practice of Left Nostril Breathing on Various Sleep Parameters in the Medical Students” opublikowane w „International Journal of Preventive Medicine” wykazało, że studenci, które wcześniej nie praktykowali jogi, a przez cztery tygodnie wykonywali „oddychanie księżycowe”, deklarowali poprawę długości snu i mniejszy dyskomfort odczuwany w ciągu dnia w związku z brakiem nocnych zaburzeń wypoczynku. To nie oznacza rzecz jasna, że technika całkowicie zastępuje leczenie bezsenności – może być za to jednym z prostych rytuałów wspierających wieczorne wyciszenie.
Czytaj także: 5 rzeczy, które ludzie sukcesu robią przed snem. Jeśli chcesz iść w ich ślady, nie lekceważ tych nawyków
Artykuł opracowany na podstawie: Jay Vera Summer, „Do Moon Phases Affect Your Sleep?”, sleepfoundation.org; Irene Coltrinari, „La “respirazione della luna” è la tecnica per dormire meglio e svegliarsi ogni giorno riposati, come nel weekend”, vogue.it [dostęp: 29.06.2026]