Gabor Mate, znany terapeuta i specjalista od traum, został zapytany o kontrowersyjne poglądy Elona Muska. Właściciel SpaceX i Tesli wielokrotnie w swoich wypowiedziach krytykował „samobójczą” empatię, jaką według niego ma przejawiać cywilizacja Zachodnia. Mate nie gryzł się w język wydając swoją opinię na temat słynnego miliardera, którego nazwał wprost „gadem”.
Każdy, kto miał okazję zaznajomić się z poglądami Gabora Matego, nie powinien dziwić się na tak ostre słowa wygłoszone przez niego pod adresem Elona Muska. W filozofii znanego terapeuty empatia zajmuje bowiem centralne miejsce. Uważa on, że bez próby wczucia się w sytuację drugiej osoby, nigdy nie dotrzemy do rzeczywistych źródeł jej emocjonalnych problemów i traum. Mate zasłynął z porady, by ludzi w kryzysie uzależnienia nie pytać „Co jest z tobą nie tak?”, lecz: „Co ci się przydarzyło?”. Ma to pomagać w zrozumieniu, jakie doświadczenia ukształtowały daną jednostkę i jak przełożyły się one na jej obecne funkcjonowanie. Do tego właśnie potrzebna jest empatia. Bez niej, twierdzi Mate, łatwo uznać osoby pogubione w życiu za „trudne”, podczas gdy w rzeczywistości próbują one na swój sposób radzić sobie z dawnym cierpieniem.
W najnowszym wywiadzie Gabor Mate odniósł się do pytania Piersa Morgana o Elona Muska. Prowadzący wspomniał, że miliarder krytycznie wypowiada się o empatii. Nawiązał w ten sposób do ostatnich wpisów Muska, w których chwali on książkę „Samobójcza empatia” autorstwa Gada Saada. Dodajmy przy tym, że ekscentryczny przedsiębiorca zasłynął w zeszłym roku wypowiedzią: „Podstawową słabością zachodniej cywilizacji jest empatia”, która wzbudziła duże poruszenie opinii publicznej.
Co o tych słowach myśli Gabor Mate?
– Wcale nie dziwi mnie, że pierwszy biliarder świata chwali książkę, która wypowiada się przeciwko empatii – rozpoczął Mate. Następnie odniósł się do sugestii prowadzącego, jakoby źródło poglądów Elona Muska, jak również źródło jego sukcesów, leżało w dziecięcej traumie.
– Nie muszę patrzeć na Elona Muska. Mogę spojrzeć na siebie – stwierdził lekarz. – Byłem pracoholikiem, odnosiłem sukcesy jako lekarz, pracowałem cały czas ignorując moje potrzeby emocjonalne i potrzeby mojej rodziny. Piszę zresztą o tym w moich książkach, że byłem osobą napędzaną ambicjami. Wczesna trauma może więc prowadzić do wielkich osiągnięć, ale za jaką cenę?
– Musk oczywiście jest swego rodzaju geniuszem – kontynuował Mate. – Ale wiesz co? Jest taki świetny amerykański pisarz Joseph Chilton Pierce, który powiedział, że w pewnym sensie mamy trzy mózgi. Mamy cerebrum tu na górze, mamy system nerwowy w sercu, którym zajmuje się neurokardiologia, i mamy też mózg z trzewiach, bo wiele rzeczy odczuwamy w trzewiach, co jest konieczne do naszego przetrwania. I gdy te trzy mózgi są połączone, mamy uziemienie, mamy empatię i szacunek do siebie. Ale, jak mówi Joseph Chilton Pierce, gdy myślimy tylko głową i jesteśmy odcięci od naszego serca i od naszych trzewi – jesteśmy gadami o genialnych umysłach. Tym właśnie jest Musk. Jest gadem o genialnym umyśle.
Klip z wywiadu, w którym wypowiedział się Gabor Mate, uzyskał w ciągu jednego dnia ponad 30 tysięcy lajków. Pod wideo nie zabrakło jednak osób, które postanowiły stanąć w obronie miliardera. Według zwolenników Elona Muska, jego słowa przywoływane są bez kontekstu, przez co opinia publiczna źle je interpretuje.
W podcaście Joe Rogana w listopadzie 2025 roku, Musk powiedział:
– Mamy obecnie do czynienia z czymś, co można nazwać cywilizacyjną samobójczą empatią. Wierzę w empatię – uważam, że powinniśmy troszczyć się o innych ludzi. Ale trzeba też mieć empatię wobec całej cywilizacji i nie doprowadzić do jej samobójstwa. (…) Podstawową słabością zachodniej cywilizacji jest empatia. A właściwie możliwość jej wykorzystywania. Ludzie wykorzystują pewien „błąd” zachodniej cywilizacji, którym jest nasza empatyczna reakcja. Dlatego uważam, że empatia jest czymś dobrym, ale trzeba ją przemyśleć i nie reagować automatycznie, jak zaprogramowany robot.
Zdaniem fanów Elona Muska, jego wypowiedzi o empatii mają kontekst polityczny i nie odnoszą się do pojedynczych jednostek, lecz zjawisk społecznych obserwowanych na świecie. Miliarder uważa, że nadmierna empatia wobec określonych grup (np. migrantów czy przestępców) może prowadzić do osłabienia zachodnich społeczeństw.
Tłumaczenia te nie przekonują jednak większości psychologów, filozofów i komentatorów. Według nich twierdzenia Muska mogą negatywnie odbić się na poglądach społeczeństwa, ponieważ badania pokazują, że powszechna empatia sprzyja współpracy, budowaniu zaufania i stabilności. Problemem może być jedynie ukierunkowanie empatii – np. silniejsza troska o osoby z własnej grupy niż obcej i odwrotnie – nie zaś sam fakt, że istnieje i odczuwamy ją. Ostatecznie to właśnie brak empatii wobec całych grup społecznych doprowadził do największego horroru w dziejach zachodniej cywilizacji, jakim była II wojna światowa i holocaust.