Choć od pierwszego wydania „Roku 1984” minęło już ponad siedemdziesiąt lat, powieść George’a Orwella wciąż pozostaje jedną z najczęściej przywoływanych literackich wizji przyszłości. Ta mroczna opowieść o państwie totalitarnym, w którym obywatel znajduje się pod nieustanną kontrolą władzy, w dzisiejszych czasach wszechobecnej technologii brzmi niepokojąco aktualnie. Oto 10 cytatów z tej książki, które przybliżamy w dniu 123. urodzin pisarza.
Wiele osób kojarzy, o czym jest ta powieść, ale nie każdy wnikliwie ją przeczytał. Często rzuca się w rozmowie określenia „to jak z 1984” lub „to bardzo orwellowskie”, nie zawsze wiedząc, co konkretnie się za tym kryje. Czy każdy, kto oglądał Big Brothera czy użył określenia „nowomowa” wie, że pochodzą one właśnie z „Roku 1984”?
Warto nadrobić, jeśli znamy zarys fabuły, ale nie mieliśmy okazji się wczytać. Akcja powieści rozgrywa się w fikcyjnym państwie Oceania, rządzonym przez totalitarną Partię. Głównym bohaterem jest Winston Smith – urzędnik pracujący w Ministerstwie Prawdy, gdzie zajmuje się fałszowaniem historycznych dokumentów tak, aby przeszłość zawsze zgadzała się z aktualną linią polityczną władzy. Winston zaczyna jednak kwestionować rzeczywistość, w której żyje. Potajemnie prowadzi dziennik, nawiązuje zakazany romans z Julią i próbuje przeciwstawić się systemowi opartemu na strachu, propagandzie i całkowitej kontroli obywateli.
Czytaj także: Mądre cytaty z książek, które zmieniają sposób myślenia
Trudno nie zauważyć, że niepostrzeżenie stało się, że właśnie w takim świecie teraz żyjemy - w którym niemal każdy człowiek ma telefon z kamerą i dostępem do Internetu, więc może błyskawicznie zarejestrować czyjeś zachowanie i pokazać je całemu światu. Chociaż nasze telefony czy cały Internet nie podlegają bezpośredniej kontroli partii rządzącej, to skala gromadzenia danych, śledzenia aktywności użytkowników i monitorowania przestrzeni publicznej jest większa niż kiedykolwiek wcześniej.
Firmy technologiczne mają dzisiaj w ręku narzędzia, które umożliwiają kontrolę rodem z „Roku 1984”. Pytanie tylko, czy uda nam się ochronić, nim tego rodzaju rozwiązania wpadną w niepowołane ręce.
W świecie stworzonym przez Orwella ludzie są nieustannie obserwowani przez teleekrany, a samodzielne myślenie może zostać uznane za zbrodnię. Partia nie tylko kontroluje zachowania obywateli, ale także ich język, wspomnienia i sposób postrzegania rzeczywistości. Im bardziej Winston próbuje zachować własną niezależność, tym mocniej przekonuje się, jak potężny i bezwzględny jest system.
Czytaj także: Ambitne książki warte przeczytania – 5 klasyków literatury, które trzeba znać niezależnie od wieku
Podobnie dziś współczesne technologie potrafią analizować nasze zainteresowania, przewidywać zachowania zakupowe, a nawet podpowiadać treści dopasowane do naszych poglądów i emocji. Coraz częściej pojawiają się też dyskusje o granicach prywatności czy wykorzystywaniu dezinformacji do kształtowania społecznych nastrojów. To właśnie dlatego „Rok 1984” wciąż pozostaje aktualny - nie dlatego, że jego wizja spełniła się w całości, lecz dlatego, że wiele ostrzeżeń Orwella dotyczących kontroli informacji i manipulowania prawdą brzmi dziś zaskakująco znajomo. W świecie, w którym coraz trudniej oddzielić fakty od interpretacji, a informacje rozchodzą się z niespotykaną wcześniej prędkością, słowa napisane ponad siedem dekad temu nabierają nowego znaczenia.
To właśnie dlatego powieść od dekad pozostaje aktualna i nieustannie trafia do kolejnych pokoleń czytelników. Oto 10 cytatów, które do dziś brzmią świeżo - i niepokojąco dają do myślenia.
„Kto rządzi przeszłością, w tego rękach jest przyszłość; kto rządzi teraźniejszością, w tego rękach jest przeszłość”.
„Wolność oznacza prawo do twierdzenia, że dwa i dwa to cztery. Z niego wynika reszta”.
„Jeśli chce się zachować tajemnicę, należy ukryć ją nawet przed sobą”.
„Są rzeczy, własne czyny, po których nie można wrócić do siebie. Coś w człowieku umiera: zostaje wypalone, skauteryzowane”.
„Cele poszczególnych warstw są absolutnie nie do pogodzenia. Celem górnej jest utrzymanie swojej pozycji. Celem średniej jest zamiana miejsc z górną. Celem dolnej, jeśli akurat go ma - gdyż na ogół jej przedstawiciele są zbyt ogłupieni ciężką pracą fizyczną, aby myśleć o czymkolwiek poza żmudną codziennością - jest znieść przywileje i stworzyć społeczeństwo, w którym wszyscy będą sobie równi. Z trzech warstw tylko dolnej nigdy nie udaje się choćby na krótko zrealizować upragnionych celów. Twierdzenie, iż w ciągu wieków nie dokonał się żaden postęp materialny, byłoby przesadą. Nawet w obecnych czasach, mimo panującego zacofania, warunki bytowe przeciętnego obywatela są lepsze niż przed kilkuset laty. Lecz ani dostatek, ani wzrost kultury obyczajów, ani reformy i rewolucje nie przybliżyły choćby o milimetr realizacji ideału powszechnej równości”.
„Może to, czego człowiek pragnie najbardziej, to nie tyle być kochanym, ile rozumianym”.
„Władza to nie środek do celu; władza to cel. Nie wprowadza się dyktatury po to, by chronić rewolucję; wznieca się rewolucję w celu narzucenia dyktatury. Celem prześladowań są prześladowania. Celem tortur są tortury. Celem władzy jest władza”.
„Jeśli się kogoś kocha, to się go kocha, a gdy nie ma już nic, co można by mu zaoferować, wciąż daje się miłość”.