Co sprawia, że niektóre małżeństwa pozostają szczęśliwe nawet po wielu latach? Czy decydują o tym zaufanie, dobra komunikacja, a może wspólne zainteresowania? Rzymski filozof żyjący niemal 2000 lat temu miał na ten temat zaskakującą teorię. Jego zdaniem klucz do trwałej relacji kryje się w pewnym rodzaju rywalizacji między partnerami. Co ciekawe, podobne wnioski można znaleźć we współczesnej psychologii.
Gajusz Muzoniusz Rufus był rzymskim filozofem stoickim, który nauczał w czasach panowania Nerona. Nazywano go niekiedy „rzymskim Sokratesem”. Choć sam nie pozostawił po sobie żadnych ksiąg, jego poglądy zachowały się dzięki notatkom sporządzanym przez uczniów. Jednym z jego najbardziej znanych wychowanków był Epiktet.
W wykładzie zatytułowanym „Jaki jest główny cel małżeństwa?” Muzoniusz Rufus zastanawiał się nad tym, co właściwie sprawia, że dwoje ludzi tworzy prawdziwe małżeństwo. Jego zdaniem, o wyjątkowości związku decydują przede wszystkim wzajemna miłość, bliskość i towarzyszenie sobie w każdej sytuacji – zarówno w zdrowiu, jak i chorobie.
Filozof przedstawił przy tym dość niecodzienną wizję małżeńskiej relacji. Uważał, że idealni partnerzy powinni nieustannie starać się prześcignąć drugą osobę w... okazywaniu jej oddania. Nie chodziło oczywiście o rywalizację, w której ktoś musi wygrać, a ktoś przegrać. Przeciwnie, oboje mieli konkurować w życzliwości, trosce i gotowości do poświęceń. Zamiast zastanawiać się, czy druga strona daje z siebie tyle samo, każdy powinien koncentrować się na tym, co sam może wnieść do relacji.
Muzoniusz Rufus ostrzegał również przed przeciwieństwem takiej postawy. Jeśli małżonkowie zaczynają myśleć wyłącznie o własnych korzyściach, ich związek traci fundament. Filozof pisał, że mogą się wówczas rozstać albo pozostać razem, ale „cierpieć coś gorszego niż samotność”.
Choć od czasów rzymskiego filozofa minęły niemal dwa tysiąclecia, współczesne spojrzenie na relacje partnerskie w wielu punktach przypomina jego nauki. Psychologowie podkreślają, że satysfakcja ze związku nie jest czymś, co można osiągnąć raz na zawsze. Wymaga regularnej troski, uwagi i drobnych gestów.
Dr Holly Schiff, psycholożka związana z South Country Psychiatry w Connecticut, zwróciła uwagę, że szczęśliwe pary nie przestają pielęgnować swojej relacji. Jak podkreśliła, robią to poprzez „codzienne akty życzliwości, wdzięczności i emocjonalnej responsywności”. To właśnie codzienność może mieć dla związku większe znaczenie, niż wielu osobom się wydaje. Nie zawsze potrzeba wielkich deklaracji czy spektakularnych romantycznych gestów. Czasami znacznie ważniejsze okazuje się zauważenie zmęczenia partnera, zapytanie o jego samopoczucie czy przejęcie obowiązku, który wyjątkowo go przytłacza.
Podobnego zdania jest psychoterapeutka Wynter Warshaw z You Are Complete Psychotherapy w Westport. Jak wyjaśniła, związki rzadko rozpadają się wyłącznie z powodu jednego dramatycznego wydarzenia. Częściej problem narasta stopniowo. – Zwykle chodzi po prostu o brak życzliwości, który utrzymuje się przez dłuższy czas – zauważyła terapeutka. Jest to ważna wskazówka, szczególnie dla par, które na co dzień nie doświadczają poważnych kryzysów, ale coraz częściej czują się wobec siebie obojętne. Można dzielić mieszkanie, obowiązki i codzienne plany, a jednocześnie powoli tracić poczucie bliskości.
Znaczenie wzajemnej troski podkreśla również dr Beverley Fehr, autorka i profesorka Uniwersytetu Manitoba. Jak stwierdziła, wieloletnie badania łączą szczęśliwe małżeństwa z lepszym zdrowiem fizycznym, psychicznym i emocjonalnym, a także dłuższym życiem.
Jak więc wprowadzić stoicką zasadę do codziennego życia? Nie trzeba organizować specjalnych rytuałów ani planować wielkich romantycznych niespodzianek. Warto zacząć od kilku prostych zachowań:
1. Zrób coś dobrego bez proszenia.
Przygotuj partnerowi kawę, zajmij się obowiązkiem, którego nie lubi, albo wyręcz go w czymś, co tego dnia sprawia mu trudność.
2. Mów o tym, co doceniasz.
Nie zakładaj, że druga osoba sama wie, jak bardzo cenisz jej starania. Zauważaj jej mocne strony i nazywaj je na głos.
3. Nie zakładaj od razu złych intencji.
Dr Holly Schiff zwraca uwagę, że trwałe związki opierają się również na dawaniu sobie nawzajem kredytu zaufania, zamiast interpretowania każdej pomyłki w najgorszy możliwy sposób.
4. Nie zamieniaj relacji w rachunek zysków i strat.
Nie chodzi o to, kto ostatnio częściej sprzątał, organizował wspólny czas czy inicjował czułość. Ważniejsze jest to, czy oboje chcą dbać o siebie nawzajem.
Warto jednak pamiętać, że taka rywalizacja ma sens tylko wtedy, gdy jest obustronna. Nie oznacza rezygnowania z własnych potrzeb, tolerowania braku szacunku czy nieustannego dawania z siebie wszystkiego w relacji, w której druga osoba nie wykazuje podobnego zaangażowania.
Myśl Muzoniusza Rufusa pozostaje zaskakująco aktualna. Udane małżeństwo nie polega na skrupulatnym pilnowaniu, by każdy dawał dokładnie tyle samo. Chodzi raczej o to, by obie osoby chciały być dla siebie nawzajem jak najlepszymi partnerami.
Artykuł opracowany na podstawie: Kelsey Pelzer, „A Stoic Philosopher Said the Secret to a Happy Marriage Was This One Surprising Habit—Psychologists Still Agree”, parade.com [dostęp: 12.11.2026]