Rodzice chcą oszczędzić dzieciom przykrych emocji. Kiedy maluch płacze, bo nie dostał wymarzonej zabawki, nie chce kończyć oglądania bajki albo musi poczekać na swoją kolej, często od razu ustępują i próbują jak najszybciej poprawić mu humor. Problem w tym, że takie pozornie niewinne zachowanie może przynieść odwrotny skutek. Zdaniem psycholożki właśnie w ten sposób rodzice mogą nieświadomie utrudniać dzieciom naukę radzenia sobie z frustracją.
Dr Becky Kennedy, psycholożka kliniczna i autorka książek o wychowaniu dzieci, zwraca uwagę na mechanizm, który może stać za roszczeniowymi zachowaniami. W w podcaście Jeffersona Fishera wyjaśniła, że poczucie uprzywilejowania często wiąże się z trudnością w znoszeniu frustracji.
– Roszczeniowość to lęk przed frustracją – stwierdziła.
Jak tłumaczyła, dziecko doświadcza jej za każdym razem, gdy czegoś chce, ale nie może tego dostać. Rodzic odmawia kupienia kolejnej zabawki, każe poczekać na swoją kolej albo wyłącza bajkę, choć maluch chciałby oglądać ją jeszcze przez godzinę. To naturalne sytuacje, w których dziecko musi zmierzyć się z rozczarowaniem. Kłopot pojawia się wtedy, gdy dorosły za każdym razem próbuje natychmiast usunąć nieprzyjemne emocje. Jeśli ustępuje tylko po to, by dziecko przestało płakać lub protestować, nieświadomie utrwala przekonanie, że frustracji można i należy unikać.
– Za każdym razem, gdy odczuwasz frustrację, a rodzic ją wycisza, dając ci to, czego chcesz, tak naprawdę wzmacnia twój lęk – wyjaśnia Kennedy.
Jej zdaniem dzieci mogą w ten sposób nie nauczyć się, że rozczarowanie jest czymś, co można przeżyć, a nie sytuacją wymagającą natychmiastowej interwencji dorosłego.
Podobne stanowisko przedstawia psychoterapeuta Dipesh Patel, specjalizujący się w tematyce rodzicielstwa. Zwraca jednak uwagę, że roszczeniowość może przybierać różne formy. Nie zawsze chodzi o domaganie się kolejnych rzeczy. Może przejawiać się również niechęcią do dzielenia się z innymi, brakiem uwzględniania cudzych uczuć czy przekonaniem, że tylko własna perspektywa ma znaczenie. Ekspert podkreśla, że umiejętność tolerowania frustracji pomaga dzieciom radzić sobie z trudnymi emocjami bez konieczności ciągłego ratowania ich przez dorosłych. Jednocześnie rozumie, dlaczego rodzicom tak trudno jest na to pozwolić.
– Kiedy widzimy, że nasze dzieci zmagają się z trudnościami, pojawia się w nas naturalna reakcja. To nie tylko odpowiedź psychologiczna, ale również fizjologiczna – zauważa Patel.
Jego zdaniem pomocne może być spojrzenie na takie sytuacje jak na okazję do nauki, a nie problem, który trzeba natychmiast rozwiązać. Psychoterapeuta opowiada się za podejściem określanym jako lighthouse parenting, czyli rodzicielstwo latarni morskiej. Zakłada ono zapewnienie dziecku bezpieczeństwa i stabilnego oparcia, ale jednocześnie pozostawienie mu przestrzeni do samodzielnego mierzenia się z wyzwaniami. Rodzic jest obecny i wskazuje kierunek, jednak nie usuwa każdej przeszkody z drogi. Jest to bardzo ważne również z punktu widzenia budowania poczucia własnej wartości. Jak podkreśla Patel, dzieci potrzebują doświadczać, że potrafią samodzielnie poradzić sobie z trudnościami. Właśnie dzięki temu mają powody, by być z siebie dumne.
Nie oznacza to jednak, że rodzice powinni ignorować płacz, złość czy rozczarowanie dziecka. Farah Downs, psycholożka szkolna, zwraca uwagę na istotną różnicę: czym innym jest pomaganie dziecku w przeżywaniu frustracji, a czym innym całkowite jej usuwanie.
– Rodzice nie muszą wybierać między konsekwentnym stawianiem granic a pocieszaniem dziecka – podkreśla ekspertka.
Podaje też bardzo prosty przykład. Kiedy przychodzi pora zakończyć zabawę, a dziecko protestuje, rodzic może powiedzieć: „Wiem, że chciałeś jeszcze się bawić, ale już czas kończyć. Chcesz się przytulić?”. Granica pozostaje niezmienna, ale maluch dostaje sygnał, że jego emocje są ważne i nie musi radzić sobie z rozczarowaniem w samotności.
Downs przestrzega również przed pochopnym nazywaniem dziecka roszczeniowym tylko dlatego, że mocno reaguje na odmowę. Wiek, temperament, lęk czy ADHD mogą wpływać na to, jakiego wsparcia potrzebuje w trudnych momentach. Sam płacz lub złość nie oznaczają więc, że dziecko nie szanuje granic.
Najważniejsza lekcja dla rodziców? Nie trzeba spełniać każdej zachcianki, by okazywać dziecku miłość. Można powiedzieć „nie”, pozwolić mu poczuć rozczarowanie, a jednocześnie zapewnić bliskość i wsparcie. To właśnie w takich codziennych sytuacjach dzieci stopniowo uczą się, że nie wszystko układa się po ich myśli – i że potrafią sobie z tym poradzić.
Artykuł opracowany na podstawie: Cecily Knobler, „Child behaviorist explains how parents accidentally ‘wire’ their kids to be entitled”, upworthy.com [dostęp: 12.11.2026]