Polki i Polacy kochają własne cztery kąty – pod tym względem należymy do europejskiej czołówki. Ale czy mieszkanie lub dom na własność rzeczywiście daje nam więcej szczęścia niż wynajmowane? A może ważniejsze od aktu własności jest coś zupełnie innego? Psycholog przyjrzał się badaniom i znalazł kilka zaskakujących odpowiedzi.
Zanim jednak przejdziemy do wypowiedzi psychologa, przyjrzyjmy się konkretnym danym. Z tych Eurostatu za rok 2025 wynika, że w Polsce aż 87 proc. osób mieszka w swoim domu lub mieszkaniu. Jako „własne” rozumiemy tu również to spłacane – często wziętym na wiele lat – kredytem. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja u naszych zachodnich sąsiadów – większość – bo 52,8 proc. – Niemców żyje w mieszkaniach wynajmowanych. Różnica jest więc ogromna, ale czy życie w mieszkaniu własnościowym lub wynajmowanym wpływa na poziom odczuwanego szczęścia? Czy nawet „ciasne, ale własne” do tego szczęścia przybliża bardziej, niż wynajmowane, nawet jeśli i przestrzenne? Temu zagadnieniu przyjrzeli się badacze.
Własne cztery kąty kojarzą nam się z bezpieczeństwem, niezależnością i stabilizacją. Możemy urządzić je dokładnie tak, jak chcemy, nie martwiąc się, że właściciel nie przedłuży umowy najmu. Czy jednak te korzyści przekładają się na większe zadowolenie z życia?
Psycholog Max Alberhasky przywołuje badania przeprowadzone we wspomnianych już Niemczech, które pokazują interesującą zależność. Osoby, które kupiły mieszkanie lub dom, rzeczywiście deklarowały większą satysfakcję ze swoich warunków mieszkaniowych. Co więcej, zadowolenie to utrzymywało się przez kolejne lata. Nie zaobserwowano jednak równie trwałego wzrostu ogólnego poczucia szczęścia.
Jak to możliwe? Możemy przecież cieszyć się z wymarzonego mieszkania, a jednocześnie zmagać się z problemami w pracy, trudnościami w relacjach czy niepokojem o przyszłość. Własna nieruchomość może poprawić jeden obszar naszego życia, ale nie rozwiąże wszystkich pozostałych problemów.
Co ciekawe, znaczenie ma również to, czy mieszkanie rzeczywiście należy już do nas, czy wciąż spłacamy zaciągnięty na nie kredyt. Największe korzyści psychologiczne z posiadania nieruchomości mogą odczuwać osoby, które nie mają już zobowiązań hipotecznych. Wieloletni kredyt, zwłaszcza jeśli jego raty poważnie obciążają domowy budżet, może bowiem stać się źródłem stresu.
Posiadanie własnego mieszkania może wpływać nie tylko na poczucie bezpieczeństwa, lecz także na relacje z otoczeniem. Alberhasky przywołuje brytyjskie badanie obejmujące ponad 10 tys. dorosłych, w którym zauważono różnice między najemcami a właścicielami nieruchomości. Samotność deklarowało 40 proc. osób wynajmujących mieszkania i 29 proc. właścicieli nieruchomości nieobciążonych kredytem hipotecznym. Różnice dotyczyły również relacji sąsiedzkich. Znajomość swoich sąsiadów deklarowało 43 proc. najemców i 69 proc. właścicieli mieszkań bez kredytu.
Nie oznacza to oczywiście, że wynajmowanie mieszkania prowadzi do samotności. Zależność może być bardziej skomplikowana. Osoby wynajmujące częściej zmieniają miejsce zamieszkania, co nie zawsze sprzyja budowaniu trwałych więzi. Znaczenie mogą mieć również wiek, sytuacja finansowa czy etap życia.
Warto jednak zwrócić uwagę na coś jeszcze: poczucie przynależności do miejsca, w którym mieszkamy. Znajomi sąsiedzi, ulubiona kawiarnia za rogiem, znajome twarze mijane podczas spacerów – wszystko to może budować poczucie zakorzenienia. A przecież nie musimy być właścicielami mieszkania, żeby je odczuwać.
Jeszcze bardziej zaskakujące wnioski płyną z badania przeprowadzonego w Wielkiej Brytanii, obejmującego około 1400 osób. Naukowcy przyjrzeli się zależności między sytuacją mieszkaniową a starzeniem biologicznym, analizowanym na podstawie zmian epigenetycznych. Okazało się, że prywatny najem był związany z szybszym starzeniem biologicznym w porównaniu z posiadaniem własnego mieszkania. Badanie miało charakter obserwacyjny, a więc wykazało zależność, nie dowiodło natomiast, że sam wynajem jest przyczyną szybszego starzenia. Znaczenie mogą mieć warunki mieszkaniowe, trudności finansowe czy niepewność związana z możliwością dalszego zamieszkiwania w danym miejscu. I właśnie ta ostatnia kwestia wydaje się szczególnie istotna z psychologicznego punktu widzenia.
Wyniki przywoływanych badań sugerują, że jednym z najważniejszych czynników wpływających na dobrostan psychiczny jest stabilność mieszkaniowa. Nie chodzi więc wyłącznie o to, czy nasze nazwisko widnieje w akcie własności.
Osoba, która od lat wynajmuje mieszkanie na korzystnych i przewidywalnych warunkach, może czuć się w nim bezpiecznie. Z kolei ktoś, kto kupił wymarzone cztery kąty, ale każdego miesiąca obawia się, czy wystarczy mu pieniędzy na ratę kredytu, niekoniecznie będzie odczuwał większy spokój.
Badania dotyczące niepewności mieszkaniowej wskazują na jej związek z gorszym zdrowiem psychicznym. Szczególnie obciążające mogą być częste, niechciane przeprowadzki, trudności z opłacaniem czynszu czy obawa przed utratą dachu nad głową. Mimo to własne mieszkanie może dawać ogromną satysfakcję, ale nie jest gwarancją szczęścia. Wynajem z kolei nie musi oznaczać życia w ciągłej niepewności. Ważniejsze od pytania „Czy to mieszkanie jest moje?” jest inne: „Czy czuję się w nim bezpiecznie i czy mogę spokojnie planować swoją przyszłość?”.
Źródło: Max Alberhasky, How owning vs. renting impacts your psychology and happiness, psychologytoday.com [dostęp z dn. 12.11.2026]