Urszula Sołtys-Para - Dlaczego tak łatwo pamiętamy to, co złe, a zapominamy o dobrych chwilach? Psycholożka: Nasz mózg działa jak rzep i teflon
00:00
09:50
Im więcej mroku nas otacza, tym więcej potrzebujemy światła; im więcej czarnych scenariuszy się rysuje przed nami, tym więcej optymistycznych i alternatywnych dobrych rozwiązań trzeba nam odnaleźć – nasza felietonistka Urszula Sołtys-Para szuka powodów do zachwytów. I znajduje!
Tekst pochodzi z miesięcznika „Sens” 10/2026.
Świat niepokoju, napięcia i lęku. Czasy trwogi i zagrożenia – to jedna strona rzeczywistości. Wyraźna (niestety), atakująca z każdej strony. Jedna, ale nie jedyna. Przeciwzaklęciem na mrok jest zachwyt – wyłuskanie z tła momentów dobrych, wręcz wspaniałych. Kiedy figura na pierwszym planie przykuwa wzrok, przenieśmy go w dal, w głąb – co zobaczymy? Nie namawiam do zakłamania rzeczywistości, namawiam do poszerzenia perspektywy. Nasza percepcja zawsze jest subiektywna – widzimy fragmentarycznie i nierzadko filtrujemy bodźce przez nasze schematy poznawcze.
A co by było, gdybyśmy wzięli głęboki oddech i spróbowali inaczej niż dotąd spojrzeć na świat i na swoje życie? Bo jak można żyć, nie widząc tego, co piękne? Wyostrzmy percepcję, aby w świecie, w którym panoszy się zło, dostrzegać to, co dobre. Dla zbalansowania, zrównoważenia – i wzmocnienia siebie. Nawet w sytuacji granicznej, w obliczu grozy zagłady obozu Auschwitz Viktor Frankl wypatrywał pięknych zachodów słońca; piękno wzmacniało poczucie człowieczeństwa, nadawało sens.
W książce „Lawendowe lata” pozwoliłam sobie na przedstawienie swojej listy zachwytów – prostych i dostępnych mi/nam doświadczeń, takich jak: smak malin, dotyk kory starego buka, słuchanie brzęczących pszczół, kolor nieba tuż przed zachodem słońca… Ciekawe, co może być dla ciebie takim zachwytem? Gdy się rozejrzysz dokoła, co przykuje twoją uwagę? U mnie – w momencie, kiedy piszę te słowa – są to: poruszana wiatrem trawa na nieskoszonej łące, którą mam za oknem, białe baranki z chmur na błękitnym niebie, mięciutki miś, którego wydziergała dla mnie na szydełku moja córka. Zachwyt może być czymś prostym – dlatego umyka naszej uwadze.
Podobnie mamy ze wspomnieniami – łatwiej zakorzeniają się w naszej pamięci doświadczenia trudne, urazowe, aniżeli te nasycone czułością i dobrem. Ewolucyjnie wszak jesteśmy zaprogramowani na kodowanie tego, co niebezpieczne – aby się móc chronić, aby unikać w przyszłości tego, co okazało się zagrażające.
Stąd powiedzenie, że „nasz mózg działa jak rzep na przykre wspomnienia, a jak teflon na dobre”. I dlatego tyle wysiłku wymaga nieraz, aby odszukać w sobie wspomnienia karmiące, wzmacniające, szczęśliwe.
Kiedy doświadczamy tego, co dobre i piękne – zanurzmy się intensywnie we własne odczucia, poczujmy intensywnie, świadomie utrwalmy je w pamięci.
Możemy także sami organizować sobie piękne chwile – podpowiedzi znajdziemy w „Wielkim atlasie małych przyjemności” Olgi Ślepowrońskiej. Autorka zebrała różne aktywności, które mogą przynosić radość. Są one zorganizowane według pór roku, czasem zaczerpnięte z innych kultur, czasem inspirowane literaturą, a czasem… bardzo codzienne. Znajdziemy tu przyrządzanie potraw z dyni, chodzenie boso po trawie lub po gorącym piasku, wyjadanie kruszonki z ciasta i wiele innych. „Nie potrzeba mapy, by odnaleźć skarby. Świat jest ich pełen na każdym kroku, wystarczy mieć otwarte oczy. Zobacz, złote liście lecą z drzew…” – przekonuje autorka w bajce wprowadzającej.
Mój zachwyt budzi także fakt, że zachwycają się inni. Nauczycielka jogi z Tarnowskich Gór, Kasia Baron, miała taki projekt, że uczestnicy jej zajęć „przynosili” różne niespodziewane zachwyty, czyli relacjonowali, co ich w ostatnim czasie zauroczyło. Z kolei Weronika Wawrzkowicz i Patryk Rabiega w „Sobotnim brzasku”, czyli porannej audycji w Radiu Nowy Świat, dzielą się swoimi zachwytami tygodnia, promując tym samym cenne książki, filmy, a także spotkania ze światem przyrody. Te pomysły same w sobie wpisują się na listę moich zachwytów.
W zbiorze mikroreportaży Izy Klementowskiej „Szczęście i inne przypadki” znajdziemy relacje wielu osób, ich definicje szczęścia.
Obok poruszających głęboko historii – jak ocalona ciąża, ustąpienie permanentnego bólu czy odnalezienie zaginionego brata – możemy przeczytać o prostych, łatwo dostępnych sposobach na szczęście.
I tak pięciolatek docenia, gdy je lody, 88-latek mówi o smaku czekolady, a 71-letnia kobieta wspomina o tańcu solo, o muzyce i rytmie, który pobudza jej ciało. Inna bohaterka przywołuje „deszcz na twarzy w gorące letnie popołudnie”, a jeszcze kolejna nawiązuje do „Dziennika” Sándora Máraiego, cytuje słowa: „Szczęście jest kwestią dyscypliny”, i opisuje swój proces odnalezienia drogi do szczęścia. Dla niej były to – między innymi – regularna aktywność sportowa, zmiana diety, czytanie, medytacja. I tak myślę sobie o tym zdaniu, że „szczęście jest kwestią dyscypliny”… Jak inne jest tu założenie niż potoczne, że „ktoś miał szczęście” – miał szczęście i nie miał wpływu na to, że je miał.
Owszem, świat nie jest sprawiedliwy i Los jednym sprzyja bardziej, innym mniej. Niektórzy naprawdę rodzą się pod szczęśliwą (nomen omen!) gwiazdą, a inni potykają się co rusz o kłody pod nogami; ledwo jedne zostaną usunięte, zaraz pojawiają się inne. Znacie takie historie? Może nawet sami macie takie doświadczenia? Słowa o szczęściu jako dyscyplinie budzą w nas sprawczość, pokazują, że jest taka forma szczęścia, którą można budować, można takie momenty samemu sobie fundować i poprzez odpowiednie czynności wprawiać się w stan szczęścia.
Podczas pracy terapeutycznej z pacjentami, którzy doświadczyli depresji, tworzymy „listę czynności ratunkowych” – spis tych aktywności, które pomagają podnieść się do góry, gdy wiry depresji na nowo chciałyby wciągać, a także spis tego, co działa profilaktycznie.
(Oczywiście szukamy tylko tego, co zdrowe i legalne). Podobnie, nawiązując do zdrowia fizycznego, gdy łykamy witaminy lub suplementy (adekwatnie i według potrzeb), także zapobiegamy osłabieniu organizmu, a jak choroba dopadnie, to też ratujemy się odpowiednimi medykamentami. W psychologicznej apteczce pierwszej pomocy możemy mieć swoje liny ratunkowe: rozmowa z bliską osobą, rezygnacja z nadgodzin w pracy, długi spacer.
Warto, aby w obszarze działań profilaktycznych znalazły się spotkania z przyjaciółmi (dobre relacje to podstawa!), aktywność fizyczna (jakakolwiek, jaką lubimy), odpowiednia ilość snu…
Dla mnie, co już wiem, ważne są regularne wyjazdy w góry – kiedy zmęczę się w okolicznościach przyrody, zapachu lasów, mchów i skał, czuję się mocniejsza. Ciekawe, co może być waszymi, drogie Czytelniczki i drodzy Czytelnicy, obszarami profilaktycznymi i podtrzymującymi poziom szczęścia we krwi.
Myślę sobie jeszcze, że ważne jest, jak zdefiniujemy szczęście dla samych siebie. Dla jednych to chwile ekstazy i „wielkie wow!”, które przydarza się (niezależnie od naszej woli) tylko przy wyjątkowych okazjach. Dla innych będą to momenty codzienne, czasem wypracowane (dzięki wspominanej już samodyscyplinie). Niektórzy, onieśmieleni mocą samego słowa „szczęście”, nie chcą go zapeszać i boją się go nadużywać – wolą mówić o poczuciu zadowolenia i spokoju. I to właściwie może być dla nich prawdziwe szczęście.
Zachęcam, by szukać, by stworzyć dla siebie „listę rzeczy ulubionych” albo „listę aktywności, które przynoszą mi radość” – i powtarzać te aktywności regularnie, praktykując dyscyplinę wewnętrzną. I możliwe, że tak się stanie, że owe powtarzane czynności wejdą w nawyk i staną się naturalne jak swobodny oddech, a my będziemy mogli doświadczać szczęścia.
Urszula Sołtys-Para, psycholożka i psychoterapeutka ericksonowska. Prowadzi prywatną praktykę psychoterapeutyczną w Tychach i online – pracuje z osobami dorosłymi i rodzinami. Autorka poradników dla rodziców i książek: „Przebodźcowani. Szukając siebie w świecie nadmiaru” oraz „Lawendowe lata”. Współautorka podcastu „Wspólne słowa”, w którym razem z Anną Dankowską popularyzuje wiedzę z zakresu psychologii; twojpsycholog.net.pl.