„To była miłość jak z poematów”. Piotr Domalewski, reżyser „Naszej rewolucji”, o niezwykłej relacji Grażyny i Jacka Kuroniów

• Piotr Domalewski opowiada o „Naszej rewolucji”, filmie poświęconym Grażynie i Jackowi Kuroniom. Jak podkreśla, bardziej niż polityka interesuje go historia dwojga ludzi, których połączyły miłość i wspólne ideały.
• „Zwycięża ten, kto pozostał do końca wierny sobie, niezależnie od wyniku” – mówi reżyser, zastanawiając się nad sensem poświęcenia i walki o wartości.
• Reżyser wyjaśnia też, czym jest dla niego patriotyzm, dlaczego podziwia ludzi bezinteresownie zaangażowanych w ważne sprawy i czego brakuje mu we współczesnej polityce.
• „Każdy z moich filmów jest jakimś postulatem, tylko że być może w małej sprawie” – przyznaje. Opowiada również o rezygnacji z aktorstwa i o tym, dlaczego na planie filmowym woli współpracę od sprawowania władzy.

Wywiad pochodzi z magazynu „Zwierciadło” 11/2026.

Piotr Domalewski: „Kto w takim układzie jest zwycięzcą? Ten, który robi wszystko, co się da. A Kuroniowie robili. Do samego końca”

Angelika Kucińska: Powiedziałeś kiedyś, że kręcisz filmy o ludziach, którzy mierzą się z systemem. Uważasz Kuroniów za zwycięzców czy przegranych?

Piotr Domalewski: Zwycięża ten, kto pozostał do końca wierny sobie, niezależnie od wyniku. Na tym polega wygrana Kuroniów i wygrana w ogóle. Wydaje mi się, że nie możemy sprowadzać sensu każdej walki wyłącznie do wymiernych, materialnych sukcesów. Zresztą takich sukcesów już nie ma. Może w sporcie, ale nawet w tej dziedzinie sukces staje się przedmiotem dyskusji. Dobrym przykładem jest piłka nożna. Jakaś drużyna zwycięża i zaczynają się komentarze, że sędzia był po ich stronie albo że tamten gol nie powinien być uznany… Kto w takim układzie jest zwycięzcą? Ten, który robi wszystko, co się da. A Kuroniowie robili. Do samego końca.

„Do samego końca” jest tu znamienne. Zapłacili bardzo wysoką cenę.

A dziś nikt już nie chce ponosić wielkiego kosztu. Nikt nie chce walczyć do końca.

Może dziś nie trzeba, bo czasy są lżejsze?

To zależy od punktu odniesienia. Na pewno jest łatwiej zdobyć pożywienie i przedmioty materialne. Jesteśmy nimi dosłownie bombardowani. Więc dla człowieka rozumianego jako istota biologiczna czasy są statystycznie lżejsze. Ale kiedy podejdzie się do życia bardziej filozoficznie, nie jestem przekonany, że jest łatwiej. Być może jest nawet trudniej, bo ciężko się odnaleźć w świecie napędzanym przez sprzedaż i kapitał. Nie wiadomo, co jest dobre, a co złe.

autopromocja

Wszystkie wartości uległy zrelatywizowaniu. Nikt nie walczy o swoje idee do końca, bo jak tylko zaangażuje się w jakąś sprawę, od razu zaczyna się zastanawiać, jaki jest koszt tego zaangażowania i czy ten koszt opłaca się ponieść. W czasach bohaterów „Naszej rewolucji” takie kwestie w ogóle nie wchodziły w grę.

I dlatego dzisiaj trudno szukać ludzi takich jak Kuroniowie. Trudno też o wielkie idee. A ja kibicuję wielkim, radykalnym, czasami wręcz straceńczym ideom. Taką ideą jest dla mnie obecnie walka o klimat. Dlatego podziwiam radykalnych aktywistów klimatycznych. Czasem ich działania są ekstremalne, czasem dystansują społeczeństwa od tych wartości, zamiast ich do nich zbliżać, ale świadczą o całkowitym oddaniu walce.

Imponuje ci takie oddanie?

Tak, bo tak się zatracić w dążeniu do czegoś jest dziś czymś niespotykanym.

Piotr Domalewski o Polsce, polityce i wartościach: „Jesteśmy rozczarowani polityką”

Pamiętasz coś z lat 80.? Byłeś dzieckiem.

Mam 43 lata, urodziłem się rok po śmierci Grażyny Kuroń. Pamiętam kartki. Kolejki na stacji benzynowej. Ojciec nas zabierał, kiedy jechał na CPN, a to były godziny czekania. Ale dla dzieciaka przygoda. Stałeś sobie, etylina pachniała… W komunie byłem dzieckiem, nikt mnie pałką nie bił, co najwyżej ja lałem się z kolegami, jak któryś zajął lepsze miejsce na drzewie albo trzepaku. Nie pamiętam więc polityki, ale pamiętam codzienność ludzi żyjących w tym systemie. Pamięć o tamtym czasie jest więc pamięcią o kondycji człowieka.

Miałem szansę być świadkiem trzech najbardziej epokowych w moim przekonaniu momentów w najnowszej historii naszego kraju. Gdy komunizm się kończył, miałem sześć czy siedem lat. W społeczności, w której się wychowywałem, wszyscy wierzyli, że teraz będzie lepiej. Pamiętam ich nadzieję. Potem nastąpił gwałtowny chaos lat 90. Z każdym rokiem w tej mojej społeczności pogłębiało się poczucie przegranej i przekonanie, że jedni odnieśli sukces kosztem drugich. Trzecim przełomowym momentem było wejście Polski do Unii Europejskiej, gdy jedni próbowali budować nowe fundamenty, a inni chcieli wracać do starych. Rozjeżdżaliśmy się coraz bardziej jako społeczeństwo. Jedni tęsknili za przeszłością, drudzy byli wpatrzeni w europejskie ideały.

W twoim domu rozmawiało się o polityce?

Nigdy. Jestem dzieckiem nauczycieli, więc przez kilkadziesiąt lat widziałem życie dwójki ludzi, których oszukał każdy system. Jak rozmawiać o polityce z osobami, które olewa każda władza? A dziś staramy się o tym nie rozmawiać, bo ideowo jesteśmy bardzo podzieleni, więc unikamy tych tematów. Jedno nas na pewno łączy – jesteśmy rozczarowani polityką. Polityka jest dziś wyłącznie źródłem zawodu.

Może Jacek Kuroń był jedną z ostatnich naprawdę charyzmatycznych postaci w polskiej polityce?

Wszyscy, którzy wtedy walczyli o wolność, działali bez wyrachowania. To nie było o nich, tylko o idei. W tamtym czasie byli czyści, absolutnie wiarygodni. To się w niektórych przypadkach zaczęło zmieniać, gdy działacze weszli do czynnej polityki. Na plakatach wyborczych pojawiły się konkretne twarze. Wcześniej idea nie miała twarzy. A dziś są tylko twarze, niewiele osób pamięta, jaka jest właściwe idea.

Kuroń był oddanym wyznawcą socjalizmu i jako wyznawca bardzo dotkliwie odczuł, gdy socjalizm go zawiódł, okazał się nie tym, w co wierzył. Wtedy przeszedł na drugą stronę.

Dawał sobie wewnętrzne prawo do zmiany i krytycznego spojrzenia na koncepcje, w które tak absolutnie wierzył. A dziś wielu polityków udaje, że nie pamięta, do jakiej partii należeli w poprzedniej kadencji sejmu.

Czym jest patriotyzm? Piotr Domalewski o dbaniu o dobro wspólne

To dlatego akurat o nim zrobiłeś film?

Lubię bohaterów, którzy atakują z drugiego rzędu. W siatkówce najlepsze punkty zdobywa się z drugiej linii. I Kuroń też działał w drugiej linii. Dlatego pewnie niewielu go dziś pamięta. Nikt mu pomników nie stawiał, nie dostał Nobla. Nigdy nie był premierem. Bo to był facet, który potrafił oddać władzę innym. Nie chciał jej dla siebie. Potrafił odsunąć na bok osobiste ambicje, jeśli tego wymagała wspólna sprawa.

Ale „Nasza rewolucja” nie jest filmem o polityce.

Nie jest, ponieważ nie pociąga mnie kręcenie historycznych wykładów o minionych czasach. Wychowałem się na kinie amerykańskim, a Amerykanie o najważniejszych wydarzeniach w swojej historii potrafią opowiadać z perspektywy pojedynczego człowieka. Koronnym przykładem, ikonicznym i nie do powtórzenia, jest „Szeregowiec Ryan” Spielberga. Film, który pokazuje, jak przerażająca i jednocześnie idiotyczna jest wojna. Grupa żołnierzy ma uratować jednego chłopaka z linii frontu. Nie widzą w tym sensu, ale poświęcają się dla misji.

Bardzo mi zależało, żeby nikt nie odczytał „Naszej rewolucji” przez pryzmat obecnego podziału ideologicznego. Nie wchodzę w dyskusje o tym, kto z walczących o wolność miał rację, a kto nie, bo każdy będzie to interpretował po swojemu, według własnych doświadczeń i przekonań.

Dlatego zrobiłem film o małżeństwie rewolucjonistów. Zależało mi na tym, żeby ich los metaforycznie oddawał losy innych, którzy w tamtych czasach walczyli z systemem. Może codzienność innych opozycjonistów i ich rodzin wyglądała podobnie? Kluczowe było dla mnie opowiedzenie historii, która skłoni widzów do zadania sobie pytania, czy postąpiliby podobnie jak Grażyna i Jacek. Ja też zadaję sobie to pytanie.

To prawda, można wyjść z seansu „Naszej rewolucji” z pytaniami o osobiste definicje patriotyzmu.

Kuroń za swój patriotyzm siedział w więzieniu. W jednej celi z przestępcami. Za to, że na przykład opublikował list, w którym krytykował władzę. Trudno to sobie w ogóle dzisiaj wyobrazić. Żyjemy w czasach, w których można zupełnie swobodnie krytykować władzę i nagłaśniać jej błędy. Porusza mnie to, że nawet nie zdajemy sobie sprawy z wolności, jaką dziś mamy.

A patriotyzm to dla ciebie co?

Tak na co dzień? Dbanie nie tylko o to, żeby tobie było dobrze, ale też społeczności, w której funkcjonujesz. Dla mnie taki patriotyzm w skali mikro ma sens. Segregowanie śmieci, niewywożenie ich do lasu, dbanie o przestrzeń wspólną. To dobry początek. Wiem, że to może brzmieć naiwnie, ale serio: gdybyśmy odpowiedzialnie gospodarowali śmieciami i dbali o przestrzeń wspólną, nasz kraj stałby się wyraźnie, zauważalnie lepszy.

A patriotyzm w skali makro się trochę wykoleił. Za największych patriotów uważają się dzisiaj ci, którzy najgłośniej wykrzykują patriotyczne hasła. Ja wierzę tym, którzy działają w myśl dobra wspólnego, a nie tym, którzy najmocniej machają sztandarami.

Grażyna i Jacek Kuroniowie: historia miłości w filmie „Nasza rewolucja”

Sporo mówimy o Jacku Kuroniu, a siłą twojego filmu jest ilość uwagi, którą poświęcasz Grażynie Kuroń. Przypominasz, jak kluczowe było wsparcie żon i partnerek działaczy.

W moich filmach bohaterami są zwykli ludzie. Zobaczyłabyś takiego na ulicy i pomyślałabyś, że to żaden bohater. Lubię osadzać akcję moich filmów w świecie ludzi, którzy zazwyczaj stoją w tle głównych wydarzeń politycznych i społecznych. Dlatego tak silnie skupiliśmy się z twórcami filmu na postaci Grażyny. Jej historia kończy się tragicznie. Punkt kulminacyjny filmu to moment, w którym Grażyna mówi, już leżąc w szpitalu w bardzo ciężkim stanie, że chciałaby doczekać zwycięstwa. Chciałaby je zobaczyć, być tam, kiedy to się stanie. Bo do końca wierzyła, że system komunistyczny uda się pokonać. Zależało mi, żeby dać głos tym, którzy nie mieli szansy zobaczyć innych czasów i doświadczyć życia w wolności.

Każdy film, który zrobiłeś, jest osobisty?

Ktoś mi jakiś czas temu powiedział, że dzieła sztuki nie są już manifestami. Myślę, że jednak są. Każdy z moich filmów jest jakimś postulatem, tylko że być może w małej sprawie. I każdy jest bardzo osobisty. Uważam to za moją słabość, że nie umiem robić czegoś, z czym się nie identyfikuję, przynajmniej częściowo. Bohater „Hiacynta” to nie ja, jego sytuacja jest mi odległa, ale ten rozdzierający dramat wewnętrzny, który przeżywa i którym nie może się z nikim podzielić, jest już mi, chłopakowi, który wychował się we wschodniej Polsce, jest najstarszym z rodzeństwa i wyjechał kręcić filmy – bardzo bliski. Bo tu chodzi o brak możliwości wyrażenia swoich emocji. O to, że tak naprawdę nikt nie słucha.

W „Naszej rewolucji” identyfikuję się z imperatywem podążania drogą, którą się obrało. Grażyna nawet pyta Jacka, kim będzie, jeśli przestanie się angażować. W moim przekonaniu definiujemy się przez nasze dążenia, działania, wybory.

To film osobisty także w takim wymiarze, że nakręcony z tęsknoty za ludźmi, którzy oddawali się bezinteresownie walce o lepszy świat. Nie robili tego dla zysku, bo niby co mieliby zyskać?

Co cię ujęło w miłości Jacka i Grażyny Kuroniów?

Czytając ich listy, czasami czułem się wręcz niezręcznie, bo są tak osobiste i tak pełne pasji. Ich relacja była absolutna, romantyczna, wyjątkowa. Byli jak para zapatrzonych w siebie nastolatków. A nie było im łatwo. W trakcie ich związku Kuroń wielokrotnie siedział w więzieniu. W zasadzie każde jego wyjście z domu mogło skończyć się aresztowaniem i odsiadką. Albo i czymś gorszym, bo w stanie wojennym władza regularnie stosowała przemoc. Pomyśl, jak silną konstrukcję musiała mieć Grażyna, żeby to znosić i nie tracić wiary, że będzie dobrze.

Bliscy Jacka i Grażyny, z którymi konsultowaliśmy nasz film, potwierdzili, że Kuroniowie funkcjonowali w totalnym połączeniu. To była miłość jak z poematów.

Widzę tu pewną wspólną myśl, która łączy „Naszą rewolucję” z „Hiacyntem”. To filmy o ludziach, którym w miłości miesza polityka.

Nie jestem ekspertem od biografii. Zanim podjąłem decyzję o przyjęciu propozycji reżyserowania „Naszej rewolucji”, długo się zastanawiałem nie tylko, czy temu podołam, ale przede wszystkim, co osobistego ja mógłbym zawrzeć w tej historii. Wtedy dotarło do mnie, że ten film może mieć znacznie bardziej uniwersalny wymiar niż kronika historyczna.

Warto opowiedzieć ponadczasowy dramat o dwójce rewolucjonistów. Bo w moim przekonaniu film wytrzymuje próbę czasu, kiedy pokazuje prawdę o konkretnej społeczności w konkretnym momencie historii. Prawdę, o której być może już zapomniano.

Może nikt nie pamięta, że mnóstwo ludzi z mojego pokolenia wyjechało masowo na tak zwane saksy, mamy dziś inne problemy, więc przypominają o niej filmy „Cicha noc” i „Jak najdalej stąd”. Może niewiele osób wie albo pamięta o operacji „Hiacynt”, zorganizowanej nagonce na osoby homoseksualne, którą władze prowadziły w drugiej połowie lat 80. Może za chwilę nie będzie się pamiętało, kim byli ministranci i czym się zajmowali, więc jest mój film „Ministranci”. I może za 20 lat zapomnimy, że byli kiedyś tacy ludzie, którzy strasznie chcieli zmienić świat. „Nasza rewolucja” jest też więc portretem wewnętrznym pewnej społeczności.

Portretem ku przestrodze? Ku refleksji, żeby nie pozwolić polityce zabrnąć w tak złe miejsca, że władza będzie siłą uciszać każdy odmienny pogląd?

Polityka już się tak raczej nie rozpędzi...

Optymista.

Myślę, że można sobie wyobrazić rozpęd w różnych kierunkach, dobrym albo złym. I oczywiście łatwiej sobie wyobrażać w tym drugim. Jednak ten brak „rozpędu” działa w obu. Uważam, że dzisiaj polityka nie jest w stanie pójść już w żadną stronę, także w tę dobrą. Więc to jest jednak pesymizm. Osoby zajmujące się polityką coraz częściej mówią publicznie rzeczy, w które nie wierzą. Idee zaczynają być hasłami reklamowymi, chwytliwymi sloganami, których nikt nie zamierza wcielać w życie.

Dlaczego Piotr Domalewski porzucił aktorstwo? O reżyserii i pracy z aktorami

Niektórzy idą do polityki, żeby mieć władzę. Aktor zostaje reżyserem z tego samego powodu?

Zostałem reżyserem po to, żeby opowiadać historie. W pewnym momencie mojej aktorskiej ścieżki zdałem sobie sprawę, że reżyseria daje większe możliwości opowiadania. Rozstałem się z aktorstwem, co nie było łatwe, bo szczerze to kochałem. Dzisiaj już nie tęsknię.

Aktorstwo to bardzo trudny zawód. Trzeba podporządkować mu całą swoją codzienność i rutynę. Utrzymywać się w kondycji i dyscyplinie. Często bardzo trudno pogodzić z tym życie rodzinne.

A co do władzy, to osobiście nigdy nie spotkałem reżyserów i reżyserek, którzy traktowaliby swoją funkcję jako narzędzie władzy. Film to dzieło, które powstaje we współpracy mnóstwa ludzi i bez niej właściwie nie ma prawa się udać.

Wiem, że aktorzy lubią u ciebie grać.

Być może dlatego, że we mnie zostało dużo z aktorstwa. Znam i rozumiem procesy, z jakimi w trakcie pracy nad rolą muszą mierzyć się aktorzy. Dlatego często w artystycznych decyzjach na planie idę za intuicją aktorów, z którymi pracuję. Na pewnym etapie pracy aktorzy mają znacznie większą wiedzę niż ja na temat postaci, w które się wcielają, dlatego staram się za tą wiedzą podążać. Zresztą podobnie współpracuję z innymi twórcami. Niezależnie od tego, czy chodzi o kostiumy, montaż czy zdjęcia. Prawdziwi artyści w każdy film wkładają swoją wrażliwość i dlatego często odkładam na bok swoje pomysły, żeby dać głos intuicji innych. Na planie nie działa postawa demiurga, który niepodzielnie rządzi, bo film się nie uda, jeśli nie będą go robić ludzie całkowicie zjednoczeni w pewnym pomyśle. To kolektywny wysiłek. Wszystkim musi zależeć. Lubię pracować z ludźmi, którzy lubią tę pracę, i mam szczęście spotykać ich na swojej drodze.

Piotr Domalewski, reżyser i scenarzysta. Absolwent Wydziału Aktorskiego PWST w Krakowie oraz Wydziału Reżyserii UŚ. Jego najnowszy film „Nasza rewolucja” będzie ma premierę 11 listopada.