„To, jak się czujemy, jest efektem tego, co codziennie robiliśmy przez ostatnie 15 lat” – przekonuje dr n. med. Tadeusz Oleszczuk, ginekolog-holista, gość podcastu „Jak zdrowie”. W rozmowie z Dominiką Bagińską opowiada o tym, dlaczego warto zacząć budować zdrowie, zanim organizm upomni się o uwagę, jaką rolę w długowieczności odgrywają mięśnie i dlaczego czasem najlepszą inwestycją w siebie jest po prostu wstanie z kanapy. Jest też o zmianie nawyków, relacji z samym sobą i odważnym odzyskiwaniu kontroli nad własnym życiem.
Chcielibyśmy wierzyć, że dobry stan zdrowia to coś, co po prostu nam się należy. Że jeśli dziś nie odczuwamy dolegliwości, jutro również będziemy w dobrej formie. Tymczasem organizm nie działa w trybie natychmiastowym. Konsekwencje naszych codziennych decyzji często ujawniają się dopiero po latach. Dlatego, jak podkreśla dr Tadeusz Oleszczuk, nie powinniśmy czekać na pierwsze poważne ostrzeżenie ze strony ciała, żeby zacząć o nie dbać.
Długowieczność nie zaczyna się na emeryturze
Zdrowie i długowieczność nie są jednorazowym projektem ani nagrodą za kilka tygodni restrykcyjnej diety. To proces, w którym znaczenie mają nawet pozornie drobne działania. – Zdrowie i długowieczność to jest proces – mówi lekarz. Zamiast szukać spektakularnych metod na zatrzymanie czasu, warto więc przyjrzeć się temu, co robimy każdego dnia: jak jemy, ile się ruszamy, jak śpimy i czy potrafimy odpoczywać.
W tej perspektywie szczególnego znaczenia nabiera konsekwencja. Nie chodzi o to, by od poniedziałku wywrócić całe życie do góry nogami, kupić karnet na siłownię i zrezygnować ze wszystkich przyjemności. Znacznie ważniejsze jest znalezienie takich rozwiązań, które można utrzymać przez kolejne miesiące i lata. Długowieczność nie lubi bowiem zrywów, za to sprzyja jej regularność.
Mięśnie to polisa na przyszłość
Jednym z najważniejszych tematów rozmowy jest masa mięśniowa. Choć często kojarzymy ją przede wszystkim z wyglądem sylwetki, jej znaczenie wykracza daleko poza estetykę. Mięśnie są ważnym elementem sprawności, samodzielności i utrzymywania dobrej kondycji wraz z upływem lat. Ich kondycja może decydować o tym, jak poradzimy sobie z codziennymi czynnościami w późniejszym wieku.
– Po 40. roku życia mięśnie nam zaczynają zanikać. Jeśli nic z tym nie zrobię, to zobaczymy różnicę – zwraca uwagę dr Oleszczuk. To właśnie dlatego tak istotne jest, by nie odkładać aktywności fizycznej na bliżej nieokreśloną przyszłość. Z wiekiem utrzymanie sprawności wymaga świadomego wysiłku, a budowanie siły powinno stać się jednym z naszych priorytetów.
Lekarz proponuje przy tym podejście, które może zaskoczyć osoby przekonane, że skuteczny trening musi oznaczać godzinę intensywnych ćwiczeń. Czasem lepiej zacząć od absolutnych podstaw. – Naszą polisą, żeby żyć długo, jest budowanie masy mięśniowej. Jedna pompka, jeden przysiad dziennie to nasza polisa – przekonuje.
Nie chodzi oczywiście o to, by na jednym przysiadzie poprzestać na zawsze. Ważniejsza jest zmiana myślenia: ruch nie powinien być karą za zjedzony posiłek ani obowiązkiem realizowanym wyłącznie wtedy, gdy chcemy poprawić wygląd. To inwestycja w ciało, które ma nam służyć przez kolejne dekady. Nawet niewielki początek może pomóc przełamać bezczynność i zbudować regularność.
Współczesna kultura zdrowia potrafi być równie wyczerpująca jak tempo życia, które próbujemy dzięki niej naprawić. Listy zakazów, kolejne diety, eliminowanie produktów i presja perfekcyjnego stylu życia sprawiają, że troska o siebie zaczyna przypominać drugi etat. Dr Oleszczuk proponuje inne podejście: zamiast obsesyjnie kontrolować każdy szczegół, warto zmienić proporcje.
– Zmniejszyć to niedobre do 20 procent, a do 80 procent zwiększyć dobre rzeczy – radzi. W praktyce oznacza to stopniowe ograniczanie zachowań, które nam nie służą, i wzmacnianie tych, które wspierają organizm. Lekarz jako przykład podaje alkohol. Zamiast traktować go jako codzienny element odpoczynku czy sposób na rozładowanie napięcia, proponuje ograniczenie jego spożywania, na przykład do jednej okazji w miesiącu.
Takie podejście pozwala uniknąć pułapki myślenia zero-jedynkowego. Jedno odstępstwo od założeń nie musi oznaczać porażki, a zdrowy styl życia nie powinien opierać się na nieustannym poczuciu winy. Istotna jest suma codziennych decyzji, nie pojedynczy dzień, w którym nie wszystko poszło zgodnie z planem.
W rozmowie pojawia się również temat odżywiania i metabolicznych konsekwencji naszych przyzwyczajeń. Dr Oleszczuk zwraca uwagę na rolę poszczególnych składników diety, w tym białka i tłuszczów, mówiąc: – Białko nie podnosi insuliny, tłuszczyk nie podnosi insuliny.
Warto jednak pamiętać, że reakcja metaboliczna organizmu jest bardziej złożona i zależy między innymi od składu całego posiłku. Nie istnieje jeden składnik, który samodzielnie rozstrzyga o tym, czy dieta jest zdrowa. Liczy się całościowy sposób odżywiania, jakość produktów i dopasowanie jadłospisu do indywidualnych potrzeb.
Lekarz podpowiada też prostą zmianę, którą można wprowadzić niemal od razu: po jedzeniu warto wstać i trochę się poruszać, zamiast automatycznie zajmować miejsce na kanapie. Krótki spacer, przejście się po mieszkaniu czy zwykłe wykonanie kilku codziennych czynności to drobne gesty, dzięki którym ograniczamy długotrwałe siedzenie.
Właśnie takie rozwiązania mają szczególną wartość, bo nie wymagają specjalistycznego sprzętu, dodatkowych wydatków ani reorganizacji całego dnia. Często największą przeszkodą nie jest brak możliwości, ale przyzwyczajenie do bezruchu.
O zdrowiu nie można mówić wyłącznie w kontekście diety i aktywności fizycznej. Coraz większym wyzwaniem staje się również przeciążenie informacyjne, nieustanna dostępność i trudność w odcięciu się od bodźców. Telefon towarzyszy nam od przebudzenia do ostatnich chwil przed snem. Powiadomienia, wiadomości, media społecznościowe i kolejne informacje skutecznie konkurują o naszą uwagę.
Dr Oleszczuk proponuje eksperyment, który może okazać się trudniejszy, niż początkowo zakładamy. – Warto, żeby każdy wyłączył telefon na weekend i zobaczył, kto tu rządzi: czy ja, czy jednak technologia? – zachęca.
To pytanie dotyczy czegoś więcej niż cyfrowego detoksu. Chodzi o odzyskanie wpływu na własny czas i sprawdzenie, czy potrafimy funkcjonować bez ciągłego sprawdzania, co dzieje się w świecie online. Weekend bez telefonu może stać się okazją do odpoczynku, rozmowy, spaceru, spotkania z bliskimi albo zwyczajnego pobycia ze sobą.
Warto przy tym pamiętać, że regeneracja nie jest luksusem zarezerwowanym dla osób, które mają wolny kalendarz. To jeden z fundamentów dobrego funkcjonowania. Umiejętność zatrzymania się, odłożenia obowiązków i ograniczenia nadmiaru bodźców jest równie ważna jak konsekwencja w dbaniu o ciało.
W rozmowie z Dominiką Bagińską lekarz zwraca uwagę także na psychiczny wymiar zdrowia. Łatwo koncentrować się na tym, co powinniśmy robić dla innych, jakie oczekiwania spełniać i jak sprostać kolejnym obowiązkom. Znacznie trudniej znaleźć chwilę, żeby zapytać samych siebie, czego naprawdę potrzebujemy.
– Jak jest ci smutno, to pogadaj ze sobą. Bo kto jest ważniejszy dla ciebie niż ty sam? Czego chcesz od życia? – zachęca dr Oleszczuk. To pozornie proste pytania, ale odpowiedź na nie wymaga zatrzymania się i uważności. Nie zawsze przecież potrafimy rozpoznać własne potrzeby, zwłaszcza gdy przez lata przyzwyczailiśmy się stawiać je na końcu listy.
Lekarz proponuje również inne spojrzenie na upływ czasu. Dojrzałość nie musi oznaczać wyłącznie strat, ograniczeń i tęsknoty za tym, co minęło. Może przynieść większą świadomość, lepsze rozumienie siebie i odwagę do podejmowania decyzji zgodnych z własnymi wartościami. – Druga połowa to jest ta lepsza, bo wreszcie jestem świadomy – mówi.
Takie myślenie pozwala odejść od traktowania wieku jako wyścigu z czasem. Zamiast bezustannie próbować zatrzymać młodość, możemy skoncentrować się na tym, jak dobrze przeżyć kolejne etapy życia. Nie chodzi wyłącznie o liczbę przeżytych lat, lecz także o ich jakość.
Tematy poruszane w podcaście „Jak zdrowie” rozwija dr Tadeusz Oleszczuk w książce „Kod długowieczności. Jak zachować młodość na dłużej”, wydanej nakładem Wydawnictwa Zwierciadło. Autor stawia w niej pytania o to, dlaczego jedni ludzie długo zachowują energię, sprawność i ciekawość świata, podczas gdy inni znacznie wcześniej odczuwają skutki starzenia. Zastanawia się również, jaką rolę odgrywają geny, a jaką codzienne wybory i styl życia.
W publikacji przygląda się między innymi wiekowi biologicznemu, mitochondriom, przewlekłemu stanowi zapalnemu, hormonom i mikrobiocie. Nie pomija przy tym znaczenia snu, ruchu, relacji z innymi, odporności psychicznej i poczucia sensu. Łączy wiedzę medyczną z doświadczeniem wieloletniej praktyki lekarskiej, pokazując, że na jakość starzenia pracujemy znacznie wcześniej, niż zwykle zaczynamy o tym myśleć.
To także opowieść o zmianie perspektywy. Starzenie się nie musi być przeciwnikiem, z którym należy bezustannie walczyć. Znacznie większym problemem może okazać się rezygnacja z aktywności, pasji i ciekawości świata. W książce czytelnicy znajdą konkretne wskazówki dotyczące różnych etapów życia oraz propozycję działań, które pomagają zadbać o zdrowie i samodzielność na dłużej.
Dr Oleszczuk nie ukrywa przy tym własnych ambicji. W rozmowie deklaruje, że zamierza dożyć 100–120 lat, a jako jeden z argumentów za codzienną aktywnością przywołuje badania, które – jak mówi – wskazują na korzyści zdrowotne nawet 15 minut ruchu dziennie.
Czy rzeczywiście musimy czekać na idealny moment, większą motywację albo nowy rok, żeby zacząć o siebie dbać? Być może najważniejsza lekcja z tej rozmowy jest znacznie prostsza: przyszłość naszego zdrowia budujemy teraz. Jednym spacerem, jednym przysiadem, lepszym wyborem przy stole i chwilą, w której zamiast kolejny raz sięgnąć po telefon, decydujemy się posłuchać własnych potrzeb.