Bycie krwiodawcą to więcej niż gest. Ekspertka wskazuje 10 powodów, dla których tysiące Polek rocznie decyduje się oddać krew

Zapasy krwi muszą być jednak stale uzupełniane, a zapotrzebowanie jest nieustanne. Krew i jej składniki są szczególnie potrzebne pacjentom onkologicznym i hematoonkologicznym, ofiarom wypadków i urazów, kobietom z powikłaniami okołoporodowymi, a także noworodkom. Dlatego tak ważne jest, by do grona krwiodawców dołączały kolejne osoby i oddawały krew regularnie - choć ogromne znaczenie ma każda donacja, także ta jednorazowa.

Zapytaliśmy ekspertkę z Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Warszawie o powody, dla których decydujemy się oddać krew, a także czy oddawanie krwi jest bezpieczne oraz jakie warunki musimy spełniać, by zostać pomyślnie zakwalifikowanym jako dawca. Wyjaśniamy również, jak wygląda pierwsza wizyta oraz jak się do niej przygotować.

10 powodów, dla których tysiące Polek rocznie decyduje się oddać krew

1. Jedna donacja może pomóc nawet kilku pacjentom

Z jednej jednostki krwi można wyodrębnić różne składniki krwi (krwinki czerwone, osocze i płytki krwi), które następnie wykorzystywane są u pacjentów z odmiennymi potrzebami.

2. Zapotrzebowanie na krew jest ciągłe a regularne oddawanie krwi pozwala utrzymać bezpieczne zapasy w całym kraju

Zapotrzebowanie jest duże i dotyczy codziennego leczenia m.in pacjentów onkologicznych, osób z chorobami hematologicznymi, osób po ciężkich operacjach, kobiet z powikłaniami porodowymi, noworodków,a także do ratowania życia ofiar wypadków.

3. To jeden z najprostszych sposobów nieocenionej pomocy drugiemu człowiekowi

Oddanie krwi nie wymaga specjalistycznych umiejętności.Wystarczą jedynie chęci, decyzja oraz poświęcenia chwili swojego czasu.

4. Oddawanie krwi jest bezpieczne

Przed pierwszą donacją zdarza się, że pojawiają się obawy o to, czy cały proces jest bezpieczny, jednak jeżeli nie masz żadnych przeciwskazań, by zostać krwiodawcą, nie masz się czego obawiać. Cały sprzęt wykorzystywany do pobrania jest sterylny i jednorazowy, zatem nie ma ryzyka zarażenia dawcy podczas oddawania krwi. Ponadto, przed każdą donacją lekarz lub osoba kwalifikująca ocenia, czy oddanie krwi będzie bezpieczne przede wszystkim dla Ciebie.

5. Oddając krew dajesz dobry przykład swoim bliskim i znajomym

Dotyczy to zarówno dzieci, jak i partnera, czy przyjaciół. Inni, widząc twoje działania, sami mogą być bardziej skłonni, by pójść i honorowo oddać krew. W ten sposób inspirujesz innych, a jednocześnie zyskujesz ogromną satysfakcję, bo pomaganie to przywilej.

6. Pobieranie krwi trwa krócej, niż mogłoby się wydawać

Ktoś, kto nigdy nie oddawał krwi, może wyobrażać sobie, że jest to wyjątkowo czasochłonny proces, jednak samo pobranie zajmuje zwykle do 10 minut. Proces kwalifikacji trwa nieco dłużej, ale należy pamiętać, że chodzi tu także o Twoje zdrowie.

7. Pomaganie wzmacnia poczucie sensu i sprawczości

Coraz więcej badań pokazuje, że działania altruistyczne mogą wpływać na większe poczucie dobrostanu psychicznego, satysfakcji z życia, a także na budowanie odporności psychicznej.

8. Kobiety również mogą być regularnymi dawczyniami

Choć kobiety mogą oddawać krew rzadziej niż mężczyźni ze względów fizjologicznych, nic nie stoi na przeszkodzie, aby – jeśli spełniają kryteria zdrowotne – regularnie pojawiały się w punkcie krwiodawstwa.

9. Skontrolujesz swoje zdrowie

Każdy kandydat na krwiodawcę przechodzi szczegółowy wywiad medyczny oraz podstawowe badania laboratoryjne. Nie zastąpi to regularnej profilaktyki, ale będzie stanowiło dodatkową kontrolę Twojego stanu zdrowia.

10. Pewnego dnia krwi może potrzebować ktoś, kto jest ci bliski

System honorowego krwiodawstwa działa tylko wtedy, gdy odpowiednio wiele osób oddaje ją regularnie. Raz my pomożemy komuś, innym razem ktoś pomoże nam. W ten sposób tworzy się cała sieć wzajemnej pomocy. Taka solidarność jest konieczna choćby ze względu na występowanie różnych grup krwi w polskiej populacji.

Komentarz ekspertki - Marzeny Grędzickiej - Przybysz kierowniczki działu Promocji, Statystyki i Szkoleń RCKiK w Warszawie

Czy wiek ma znaczenie przy oddawaniu krwi? Czy kobieta po 50. lub 60. roku życia może zostać honorową dawczynią?

Dawcą można być od 18 do 65 roku życia, jednak pierwsze oddanie krwi musi odbyć się nie później niż do 60 roku życia. Oznacza to, że krew można oddawać przez niemal pół wieku. Jeśli zaczniemy po 50. roku życia, nadal możemy uczestniczyć w tej pięknej i wartościowej aktywności nawet przez 15 lat. Najważniejsze jest więc utrzymanie stanu zdrowia, który pozwala na honorowe oddawanie krwi.

Dlaczego właśnie kobiety po 45 roku życia coraz częściej decydują się zostać honorowymi krwiodawczyniami?

Prawdopodobnie wynika to z fizjologii oraz ról życiowych, których podejmują się kobiety, takich jak macierzyństwo. Przerwy w oddawaniu krwi są związane m.in. z miesiączką, ciążą czy okresem karmienia piersią. Wiele kobiet dopiero po 45. roku życia może poświęcić więcej czasu sobie i realizacji odkładanych planów, np. rozwijaniu zainteresowań czy angażowaniu się w działalność pomocową lub społeczną. Nie sprawują one również już tak intensywnej opieki nad własnymi dziećmi, a ich rodzice często nie wymagają jeszcze wsparcia. Przyzwyczajone do działania, empatyczne i sprawcze, chcą więc pożytecznie wykorzystywać swój czas. Ponadto kobiety po 40. roku życia rzadziej mają obniżone ciśnienie, a jeśli już nie miesiączkują, częściej mają również wyższy poziom hemoglobiny.

Czy miesiączka, menopauza, niższa masa ciała mogą wpływać na możliwość zostania dawczynią?

Miesiączka oznacza jedynie krótką przerwę w oddawaniu krwi - zgodnie z aktualnymi przepisami należy odczekać trzy dni po jej zakończeniu. U niektórych kobiet menstruacja wiąże się z obniżonym poziomem hemoglobiny oraz trudniejszą regeneracją, co może być przyczyną czasowej dyskwalifikacji.

Minimalna masa ciała dawczyni i dawcy wynosi 50 kg. Pod uwagę brane są jednak również proporcje ciała. Jeśli na przykład bardzo wysoka osoba waży 50 kg, lekarz lub pielęgniarka kwalifikująca indywidualnie oceni, czy oddanie krwi będzie bezpieczne. Wymóg odpowiedniej masy ciała jest istotny, ponieważ objętość pobranej krwi nie może przekraczać około 10 proc. krwi krążącej w organizmie, a jej ilość zależy m.in. od budowy ciała.

Menopauza sama w sobie nie jest przeciwwskazaniem do oddawania krwi. Podczas kwalifikacji pytamy jednak kandydatkę na dawczynię o samopoczucie, a deklaracja dobrego stanu zdrowia ma duże znaczenie. Kobiety przechodzą menopauzę bardzo różnie, dlatego w przypadku występowania dolegliwości zachęcamy, by w pierwszej kolejności kobiety zadbały o siebie. Oddawanie krwi jest bardzo ważne i potrzebne, ale nie może odbywać się kosztem zdrowia dawcy.

Czy oddawanie krwi boli? Jak wygląda samo pobranie?

Oddawanie krwi to aktywność dająca bardzo dużo satysfakcji, nie boli i jest bezpieczne. Jedyny dyskomfort to krótki moment wkłucia igły do żyły w zgięciu łokciowym. Wkłucie bardzo sprawnie wykonuje profesjonalny personel RCKiK zwracając uwagę na indywidualną wrażliwość dawcy w tym zakresie.

Co uważa Pani za największy mit dotyczący honorowego krwiodawstwa?

Nie wiem, czy są to największe mity, ale do najczęściej powtarzanych mitów należą obawy, że po donacji w organizmie będzie za mało krwi, że istnieje ryzyko zakażenia, a także przekonania o rzekomym uzależnieniu od oddawania krwi. Tymczasem cały proces odbywa się pod nadzorem wykwalifikowanego personelu, z zachowaniem ścisłych zasad bezpieczeństwa, a organizm zdrowej osoby szybko uzupełnia oddaną krew. Pomagają w tym również mechanizmy samoregulacyjne, które u zdrowej osoby sprawnie utrzymują homeostazę, czyli wewnętrzną równowagę organizmu.

Jak wygląda pierwsza wizyta w centrum krwiodawstwa – od rejestracji do momentu opuszczenia punktu pobrań?

Po przybyciu do punktu poboru krwi pierwszym krokiem jest wypełnienie karty dawcy, gdzie podajemy swoje dane osobowe i kontaktowe. Konieczne jest również okazanie dokumentu tożsamości ze zdjęciem i numerem PESEL. Po rejestracji każdy dawca otrzymuje wydrukowany kwestionariusz, który wypełnia przed badaniem lekarskim.

Następnie wykonywane są wstępne badania laboratoryjne - oznaczany jest poziom hemoglobiny lub wykonywana jest morfologia krwi. Kolejnym etapem jest badanie lekarskie, podczas którego lekarz ocenia informacje zawarte w kwestionariuszu, przeprowadza wywiad i wykonuje badanie przedmiotowe, uwzględniając w procesie kwalifikacji wyniki badań laboratoryjnych. Na tej podstawie kwalifikuje dawcę do oddania krwi lub jej składników.

Na końcowym etapie z próbek pobranych podczas donacji od dawców pierwszorazowych oznaczana jest grupa krwi, a u dawców wielokrotnych jest ona każdorazowo potwierdzana. Ponadto wykonywane są badania wirusologiczne (HIV, HCV, HBV oraz kity).

Po donacji, na życzenie dawcy, wydawane jest zaświadczenie dla pracodawcy usprawiedliwiające nieobecność w pracy.

Szczegółowe informacje dla osób oddających krew po raz pierwszy można znaleźć na stronach regionalnych centrów krwiodawstwa i krwiolecznictwa oraz Narodowego Centrum Krwi.

Jak najlepiej przygotować się do pierwszego oddania krwi i czego nie robić dzień wcześniej?

Kandydat na dawcę krwi lub dawca krwi powinien:

• w ciągu doby poprzedzającej oddanie krwi wypić około 2 l płynów, np. wody mineralnej, soków, herbat owocowych lub napojów izotonicznych;
• w dniu donacji być wyspanym i wypoczętym oraz unikać ciężkiego wysiłku fizycznego bezpośrednio przed oddaniem krwi;
• najpóźniej 2–4 godziny przed donacją zjeść lekkostrawny, ale pożywny posiłek, np. pieczywo, chudą wędlinę, biały ser lub dżem;
• w ciągu 2–3 dni poprzedzających donację ograniczyć spożycie tłuszczów pochodzenia zwierzęcego, takich jak tłuste mleko i przetwory mleczne, masło, śmietana, rosół, tłuste mięso i wędliny, np. boczek, kiełbasa czy pasztet, a także jajka i ciasta z kremem;
• ograniczyć palenie papierosów i nie palić co najmniej 2 godziny przed donacją;
• nie zgłaszać się do oddania krwi w czasie przeziębienia ani przy występowaniu objawów alergii;
• nie zgłaszać się do oddania krwi po spożyciu alkoholu.

Jakie są najczęstsze powody dyskwalifikacji dawcy i czy są to okresowe wykluczenia czy stałe? Gdzie osoby zainteresowane oddaniem krwi mogą sprawdzić pełną, aktualną listę przeciwwskazań oraz dowiedzieć się, po jakim czasie mogą ponownie zgłosić się do donacji?

Informacje nt. stałych oraz czasowych dyskwalifikacji są dostępne na stronie internetowej RCKiK w Warszawie. Są one na bieżąco uaktualniane, dlatego przed zgłoszeniem się do oddania krwi warto sprawdzić aktualnie obowiązujące wymagania. Wytyczne w tym zakresie mogą ulegać zmianom.

Obecnie dyskwalifikacje czasowe dość często są nakładane z powodu niskiego poziomu hemoglobiny, nieprawidłowych wartości ciśnienia tętniczego, podróży w obszary endemiczne oraz wykonania badań endoskopowych, tatuażu lub korzystania z inwazyjnej medycyny estetycznej.

SEKCJA Q & A

Co zyskuje honorowy krwiodawca?

Choć większość dawców podkreśla, że najważniejsza jest możliwość pomocy, polskie przepisy przewidują również określone uprawnienia. Honorowemu dawcy przysługują m.in. posiłek regeneracyjny, ułatwiony dostęp do opieki zdrowotnej i usług farmaceutycznych, dzień wolny od pracy w dniu oddania krwi i kolejnym dniu oraz - po spełnieniu określonych warunków - dodatkowe uprawnienia wynikające z obowiązujących przepisów. Szczegółowe informacje o prawach i przywilejach honorowych dawców krwi można znaleźć na stronie Narodowego Centrum Krwi oraz Ministerstwa Zdrowia.

Krwiodawstwo w Polsce jest dobrowolne i honorowe pomimo tego, że lista przywilejów jest dość długa. Wszyscy Krwiodawcy zasługują na najwyższy szacunek oraz uznanie, przywileje są po to, aby ułatwić udział w tej szczytnej idei – korzystanie z nich nie jest obowiązkowe. Należy jednak pamiętać, że ze względu na bezpieczeństwo dawcy i biorcy, czyli pacjenta znajdującego się często w sytuacji zagrożenia życia, oddawanie krwi nie może wiązać się z uzyskiwaniem korzyści materialnych.

Gdzie można oddać krew?

Najbliższy punkt można znaleźć na stronach internetowych Regionalnych Centrów Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa oraz Narodowego Centrum Krwi. Korzystając z tych stron możemy mieć pewność, że wszystkie istotne informacje są zweryfikowane i uaktualniane na bieżąco. Przykładowo informacje dotyczące punktów poboru krwi w Warszawie są dostępne na stronie RCKiK w Warszawie.

Jak często kobieta może oddawać krew?

W przypadku kobiet krew pełną można oddawać nie częściej niż co 8 tygodni, jednak nie więcej niż 4 razy w ciągu roku. Ostateczna decyzja zawsze zależy od aktualnej oceny zdrowia dawczyni i wyników badań wykonywanych przed donacją.

Ile krwi pobiera się podczas jednej donacji?

Podczas standardowej donacji krwi pełnej pobiera się 450 ml krwi. Choć ta ilość może wydawać się duża, dla zdrowej osoby spełniającej kryteria kwalifikacji jest to bezpieczna objętość, którą organizm stopniowo uzupełni.

Czy trzeba znać swoją grupę krwi przed pierwszą wizytą?

Nie. Nie trzeba znać swojej grupy krwi przed pierwszym oddaniem krwi. To jedna z częstych obaw osób, które po raz pierwszy myślą o zostaniu dawcą. Grupa krwi zostanie oznaczona podczas procesu kwalifikacji i badań wykonywanych przed lub po pierwszej donacji. Personel medyczny sprawdza również m.in. poziom hemoglobiny oraz ocenia, czy w danym dniu oddanie krwi jest bezpieczne dla dawcy.

Choć nie każdy ma w najbliższej rodzinie honorowego krwiodawcę, statystycznie bardzo wielu z nas zna kogoś, kto choć raz zdecydował się oddać krew. Być może jest to koleżanka z pracy, sąsiad, znajomy albo ktoś z rodziny - osoba, która może opowiedzieć, jak wygląda pierwsza wizyta i rozwiać pierwsze obawy. Jeśli myślisz o oddaniu krwi, ale wciąż odkładasz tę decyzję, warto zrobić pierwszy krok razem z kimś, komu ufasz. Możesz na przykład zapytać bliską ci osobę, czy chciałaby pójść z Tobą do punktu krwiodawstwa – niezależnie od tego, czy będzie to ktoś, kto ma już doświadczenie, czy ktoś, kto również po raz pierwszy chciałby zostać krwiodawcą. Czasami najtrudniejszy jest właśnie pierwszy krok. Obecność drugiej osoby może dać poczucie bezpieczeństwa, zmniejszyć napięcie i sprawić, że nowe doświadczenie stanie się łatwiejsze. Jeśli nie masz takiej osoby w pobliżu, to personel RCKiK zawsze służy wsparciem i serdeczną opieką. Wiele osób po pierwszej donacji przyznaje, że największym zaskoczeniem było to, jak sprawnie i spokojnie przebiega cała procedura.

Być może właśnie Ty możesz przekonać się, że oddanie krwi jest prostsze, niż się wydaje. Wystarczy spróbować, a pierwszy krok może stanie się początkiem pięknej historii pomagania innym.

Jeśli pojawia się w Twojej głowie pytanie: „Czy ja się nadaję?”, pamiętaj, że nie musisz znać odpowiedzi przed pierwszą wizytą. Podczas spotkania personel przeprowadzi z Tobą szczegółowy wywiad, oceni Twój aktualny stan zdrowia i wykona niezbędne badania. To właśnie one pozwolą sprawdzić, czy możesz bezpiecznie zostać dawcą krwi. Oddawanie krwi to bardzo prosty i bezpieczny sposób pomagania innym, który daje również wyjątkowe poczucie satysfakcji i sprawczości.

Marzena Grędzicka-Przybysz, kierowniczka Działu Promocji, Statystyki i Szkoleń Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Warszawie. Od wielu lat zajmuje się m.in. działaniami promującymi honorowe krwiodawstwo, edukacją oraz upowszechnianiem wiedzy na temat oddawania krwi.