„Z dnia na dzień żyje mi się lepiej i lepiej” – powtarza Urszula Dudziak przed snem, traktując te słowa jak osobistą mantrę. Nie chodzi o zaklinanie rzeczywistości, ale o świadomy wybór: zamiast rozpamiętywać to, co minęło, warto zainteresować się tym, co jeszcze może się wydarzyć. W rozmowie z Beatą Biały wokalistka opowiada o wolności, nowych początkach, oswajaniu własnych słabości i o tym, dlaczego metryka nie powinna odbierać kobietom apetytu na życie. Sponsorem odcinka jest IANA, producent suplementów diety wspierających zdrowie stawów.
Są ludzie, którzy z czasem coraz mocniej zwracają się ku przeszłości. Wspominają, porównują, bilansują osiągnięcia i zastanawiają się, czy najlepsze chwile nie mają już przypadkiem za sobą. Urszula Dudziak wybiera inną perspektywę. Nie zamierza traktować wieku jak zamkniętych drzwi ani własnej biografii jak książki, do której można już tylko wracać. Wręcz przeciwnie – kolejne dekady przyniosły jej doświadczenia, na które wcześniej nie zawsze miała przestrzeń.
– Najpiękniejszy wiek kobiety jest między pięćdziesiątką a setką – mówi z przekonaniem. I nie jest to wyłącznie efektowne hasło. Po pięćdziesiątce zaczęła pisać książki, znalazła sobie chłopaka i zbudowała pierwszy dom. Po siedemdziesiątce podejmowała kolejne wyzwania, a po osiemdziesiątce nagrała płytę „Ula Nova”, realizując ją od początku do końca na własnych zasadach. Napisała też książkę dla dzieci.
W jej opowieści nie ma potrzeby udowadniania, że wiek nie istnieje. Istnieje, ale nie musi wyznaczać granic. Można mieć za sobą wiele doświadczeń, a jednocześnie zachować ciekawość debiutantki. Dudziak przywołuje zdanie, które kiedyś powiedziała córce Kasi: po co jej stopy, skoro ma skrzydła? To chyba jedna z najlepszych metafor jej podejścia do życia. Nie chodzi o to, by nie dostrzegać przeszkód, lecz by nie pozwolić im odebrać sobie wyobraźni.
Wokół kobiecego wieku narosło mnóstwo oczekiwań. W pewnym momencie wypada już niektórych rzeczy nie chcieć, niektórych ubrań nie zakładać, a niektórych planów nawet nie wypowiadać na głos. Społeczna wyobraźnia potrafi być zaskakująco zachowawcza: pięćdziesiątka, sześćdziesiątka czy siedemdziesiątka stają się symbolicznymi granicami, za którymi kobieta ma przede wszystkim dostosować się do nowej roli.
Tymczasem badania Obserwatorium IANA pokazują, jak wcześnie zaczynamy narzucać sobie takie ograniczenia. Respondenci wskazują 54. rok życia jako symboliczny początek starości, choć współcześni pięćdziesięciolatkowie pozostają aktywni zawodowo, fizycznie i społecznie. Co więcej, aż 72 proc. osób po 45. roku życia, które doświadczyły presji wieku w pracy, zrezygnowało z planów lub działań zawodowych. Część ograniczyła rozwój kariery, inni przestali ubiegać się o awans czy podwyżkę albo otwarcie przedstawiać swoje pomysły.
Kiedy Beata Biały przywołuje te dane, Dudziak nie kryje zdumienia. – Przecież wszyscy są potrzebni – odpowiada. Zwraca uwagę na podziały między pokoleniami, które zamiast współpracy przynoszą wzajemną nieufność. Jej zdaniem trzeba zakopać rów między młodszymi a starszymi, bo doświadczenie nie wyklucza świeżości, a energia nie jest zarezerwowana dla jednej generacji.
To ważny głos w świecie, który lubi opowiadać o aktywności seniorów, ale nie zawsze daje im realne miejsce do działania. Dudziak nie chce być sprowadzana do inspirującego przykładu kobiety, która „mimo wieku” wciąż coś robi. Chce po prostu żyć, tworzyć i podejmować decyzje. Bez taryfy ulgowej, ale też bez społecznego pozwolenia, o które musiałaby za każdym razem prosić.
Presja wieku nie rozkłada się równo. Kobiety i mężczyźni starzeją się w tym samym czasie, ale społeczeństwo ocenia ich według zupełnie innych kryteriów. Z danych Obserwatorium IANA wynika, że starzenie jako zjawisko negatywne postrzega 61 proc. kobiet i 48 proc. mężczyzn. Kobiety częściej spotykają się z oczekiwaniem ukrywania siwych włosów, wygładzania zmarszczek czy rezygnowania z ubrań uznawanych za zbyt młodzieżowe.
Urszula Dudziak doskonale rozpoznaje ten mechanizm. – Najgorsze są stereotypy typu: jak ona się ubrała, garsonkę się nosi w wieku siedemdziesięciu lat – mówi. Nie zamierza jednak uczestniczyć w tej grze. Zamiast pilnować, czy jej wybory mieszczą się w społecznej instrukcji obsługi dojrzałej kobiety, zachęca inne, by nie rezygnowały z siebie. – Nie odpuszczajcie, bądźcie sobą i pielęgnujcie zachwyt z pozycji dziecka, a nie myszy – apeluje.
To ostatnie porównanie mówi wiele o jej filozofii. Zachwyt wymaga odwagi, otwartości i zgody na to, że nie wszystko musi być przewidywalne. Mysz chowa się przed światem, dziecko chce go poznawać. Dudziak wybiera tę drugą postawę, niezależnie od liczby świeczek na torcie.
Wolność nie jest dla Urszuli Dudziak abstrakcyjnym pojęciem ani pięknie brzmiącym dodatkiem do biografii artystki. To jedna z najważniejszych wartości, wokół których zbudowała swoje życie. Nieprzypadkowo wybrała jazz – muzykę, która pozwala eksperymentować, improwizować i przekraczać ustalone schematy. – Najpiękniejszą rzeczą, jaką można osiągnąć, jest wolność. Dlatego wybrałam jazz, bo to muzyka, która uosabia wolność – mówi.
Ta potrzeba niezależności dotyczy również codziennych relacji. Dudziak przyznaje, że nauczyła się bardzo selektywnie używać słowa „nie”. Nie oznacza to jednak, że musi zawsze postawić na swoim. Przeciwnie, z czasem zrozumiała, ile energii pochłaniają niepotrzebne spory i udowadnianie własnej racji. – Wolę być szczęśliwa niż mieć rację – deklaruje.
W rozmowie z Beatą Biały zwraca uwagę, że często wikłamy się w konflikty tylko po to, by wygrać, zachować twarz albo udowodnić drugiej stronie, że to my wiemy lepiej. Tymczasem takie zwycięstwa bywają wyjątkowo kosztowne. – Jak się wyciszy ten narcyzm, to jest o wiele lepiej – zauważa. To nie jest wezwanie do rezygnacji z własnych potrzeb, lecz do rozpoznawania, które bitwy naprawdę warto toczyć.
Jedną z oznak dojrzałości jest także sposób, w jaki rozmawiamy sami ze sobą. Dudziak przyznaje, że kiedyś potrafiła być wobec siebie bezlitosna. Najmniejszy błąd stawał się pretekstem do wewnętrznego oskarżenia. Dziś próbuje reagować inaczej. Zamiast się obrażać na własną nieuwagę, szuka sposobu, by uspokoić emocje.
– Ta mądrość polega na tym, że jestem praktyczna i obserwuję siebie – mówi, odpowiadając na komplement Beaty Biały. Właśnie obserwacja pozwala jej dostrzec, jak wiele zależy od codziennych reakcji. Kiedyś zgubione klucze mogły uruchomić lawinę pretensji pod własnym adresem. Dziś mówi do siebie: „Uleczko, spokojnie, zaraz znajdziesz tę rzecz”. I, jak przekonuje, to działa.
Ważne jest również to, że nie traktuje siebie jak maszyny, która powinna bez przerwy działać na najwyższych obrotach. Ma nawet własny sposób na rozpoznawanie granic organizmu. Nazywa go „Leosiem” i stara się wsłuchiwać w sygnały, które od niego dostaje. Kiedy Beata Biały pyta, czy zdarza jej się z nim negocjować, Dudziak przyznaje, że czasem ignoruje ostrzeżenia. Wtedy jednak przychodzi totalne zmęczenie.
Nie zawsze potrzeba wielkich planów regeneracyjnych. Czasami wystarczy pięć minut prawdziwego wyciszenia, by odzyskać siły. To podejście dalekie od kultury nieustannej produktywności, w której odpoczynek traktuje się jak nagrodę za wykonanie wszystkich zadań. Dla Dudziak uważność na siebie jest warunkiem dalszej aktywności, a nie jej przeciwieństwem.
Co ciekawe, wokalistka nie mówi o dbaniu o siebie w kategoriach zatrzymywania czasu czy walki z upływem lat. Bardziej interesuje ją możliwość dalszego życia na własnych zasadach. Ciało ma jej służyć w realizowaniu planów, a nie spełnianiu cudzych oczekiwań dotyczących wyglądu. Podobnie umysł – ma pozostać otwarty na nowe doświadczenia, ludzi i pomysły.
Przed snem Dudziak powtarza dwadzieścia razy swoją mantrę: „Z dnia na dzień żyje mi się lepiej i lepiej”. Ten prosty rytuał pomaga jej się wyciszyć, ale jest też wyrazem określonego nastawienia. Nie zakłada, że wszystko musi być idealne. Wybiera jednak myślenie, które nie odbiera jej nadziei i nie zamyka na to, co może przynieść kolejny dzień.
W rozmowie nie brakuje więc wspomnień, ale nie one są najważniejsze. Beata Biały prowadzi Urszulę Dudziak w stronę przyszłości: kolejnych pomysłów, marzeń i rzeczy, których jeszcze nie zrobiła. Bo może właśnie w tym tkwi jedna z najważniejszych lekcji płynących z tej historii: nie musimy z wiekiem coraz bardziej zwijać się w sobie, ograniczać oczekiwań i zamieniać ciekawości w sentyment. Możemy nadal chcieć, próbować, zmieniać zdanie i zaczynać od nowa.
A kiedy pada pytanie o to, co jeszcze przed nią, trudno oczekiwać od kobiety, która po osiemdziesiątce nagrała płytę na własnych zasadach, że uzna swoją historię za zamkniętą. Urszula Dudziak nie zamierza składać życiowych skrzydeł. Woli sprawdzać, dokąd jeszcze ją poniosą.
Sponsorem odcinka jest IANA, producent suplementów diety wspierających zdrowie stawów.