Magda Kuydowicz - „Jestem już za stara na nową pracę”. Kobiety po 50. często wpadają w tę pułapkę. Psychoterapeutka wyjaśnia, jak z niej wyjść
00:00
14:59
Dyskryminacja ze względu na wiek istnieje i żadne pozytywne nastawienie pojedynczej kobiety jej nie usunie – zauważa psychoterapeutka dr Joanna Kot. Jak wzmacniać swoje poczucie sprawczości, żeby po nieudanej rozmowie rekrutacyjnej nie budować przekonania: „Moje najlepsze lata już minęły”?
- Utrata pracy po 45. roku życia może oznaczać coś więcej niż problemy finansowe. Czasem podważa również poczucie własnej wartości i tożsamości.
- „Ageizm jest realnym zjawiskiem” – podkreśla psychoterapeutka dr Joanna Kot. Wyjaśnia, dlaczego odmowa zatrudnienia nie powinna być dla kobiety miarą jej kompetencji.
- Dyskryminacja ze względu na wiek bywa szczególnie dotkliwa, kiedy zaczynamy patrzeć na siebie oczami uprzedzonego pracodawcy. Wtedy same możemy pomniejszać swoje doświadczenie i możliwości.
- Jak odzyskać sprawczość po zwolnieniu, poradzić sobie z lękiem i nie rezygnować z własnych oczekiwań podczas poszukiwania nowej pracy? Ekspertka podpowiada, od czego zacząć.
Wywiad pochodzi z magazynu „Sens” 11/2026.
Magda Kuydowicz: Porozmawiajmy o momencie, gdy kobieta, powiedzmy, w wieku 45+ niespodziewanie traci pracę i wpada w czarną otchłań. Czego się boi tak naprawdę?
Joanna Kot: Na pierwszy rzut oka kobieta boi się, że nie znajdzie kolejnej pracy, że skończą się pieniądze, a rynek zweryfikuje jej kompetencje i uzna, że jest już za stara. To są realne lęki.
W gabinecie widzę jednak, że pod spodem często otwiera się jeszcze bardziej osobisty dylemat: skoro nie jestem już dyrektorką, redaktorką czy specjalistką w banku, to kim właściwie jestem?
Okazuje się wówczas, że przez 20 lat praca nie była tylko miejscem wykonywania obowiązków, ale codziennie potwierdzała, że kobieta jest potrzebna, coś potrafi, ma swoje miejsce.
Wiele kobiet przez lata buduje swoją pozycję właśnie przez kompetencję, odpowiedzialność i bycie niezawodną. Kiedy to nagle znika, tracą nie tylko etat, lecz także codzienne lustro, w którym rozpoznawały własną wartość. I wtedy pytanie nie brzmi już wyłącznie: „Gdzie znajdę pracę?”, ale też: „Czy bez tej roli nadal jestem kimś ważnym? Czy mam jeszcze coś do zaoferowania? Co zostaje ze mnie, kiedy nikt nie potrzebuje mnie już w ten sam sposób?”. Właśnie to potrafi wciągnąć w czarną otchłań: nie rzeczywisty brak wartości, lecz chwilowa utrata dostępu do samej siebie.
Mówi się wprost o ageizmie – jeśli rekruterzy mają do wyboru osoby po trzydziestce i po czterdziestce na to samo stanowisko, częściej wybierają osobę młodszą. Jednak wiek średni oznacza przecież także kompetencje i doświadczenie.
Ageizm jest realnym zjawiskiem. Kobieta po 45. roku życia może zostać oceniona przez pryzmat wieku, a nie rzeczywistej wartości rynkowej. Nie ma wpływu na uprzedzenia konkretnego pracodawcy, ma jednak wpływ na to, czy jego decyzja stanie się dla niej odniesieniem do własnej wartości.
Jedna odmowa może uruchomić bolesne przekonania: „Moje najlepsze lata już minęły”, „Nie nadążam za zmianami”, „Świat nie ma już dla mnie miejsca”.
Wtedy kobieta traci perspektywę, że nie powiodła się konkretna rozmowa rekrutacyjna, i zaczyna przeżywać siebie jako kogoś, kto stracił znaczenie.
Pierwszym, zupełnie naturalnym odruchem po zwolnieniu jest jak najszybsze odtworzenie tego, co było: znaleźć podobne stanowisko, odzyskać dochód, rytm dnia i poczucie bezpieczeństwa. Chcemy wrócić do życia sprzed utraty, bo ono jest znane i przez chwilę wydaje się jedynym możliwym życiem. Dopiero kiedy mija pierwszy szok, może się pojawić inne pytanie: „Czy ja naprawdę chcę wrócić dokładnie do tego samego?”. Jeśli mamy przed sobą jeszcze kilkanaście lat pracy, być może nie chodzi już tylko o to, gdzie zechcą nas zatrudnić, lecz także o to, jak chcemy przeżyć ten zawodowy czas. Nie mam zamiaru romantyzować utraty pracy ani pocieszać, że to dar albo szansa.
To realna strata, która potrafi zachwiać całym życiem, tym bardziej że decyzję o zakończeniu pewnego etapu podjął ktoś inny. Jednak decyzja o tym, co wydarzy się dalej, nie musi od niego zależeć.
Utrata pracy to też strata obszaru życia towarzyskiego, osób, z którymi byłyśmy zżyte. Ludzie mogą zacząć nas unikać lub zachowywać się całkiem inaczej.
To, co pani opisuje, bywa jednym z najbardziej bolesnych doświadczeń związanych z utratą pracy. Jednego dnia wszyscy należymy do jakiejś grupy, a następnego ludzie odwracają wzrok, milkną albo zachowują się tak, jakby nie wiedzieli, kim pani dla nich teraz jest. Jedni unikają zwalnianej osoby, bo nie wiedzą, co powiedzieć. Drudzy boją się o własną pozycję albo nie chcą być kojarzeni z kimś, kto właśnie stracił miejsce w organizacji. Jeszcze inni wybierają lojalność wobec firmy czy osób mających władzę zamiast lojalności wobec relacji.
Niezależnie od ich powodów, kobieta przeżywa kolejną stratę: traci nie tylko pracę, lecz także poczucie przynależności i zaufanie do więzi, które uważała za prawdziwe. Najbardziej raniące bywa to, że to milczenie zaczyna zmieniać znaczenie całej przeszłości.
Pojawia się pytanie: „Czy te relacje w ogóle były prawdziwe? Czy należałam do tego świata tylko tak długo, jak długo miałam w nim stanowisko?”. Utrata pracy potrafi więc działać jak nagłe wykluczenie ze wspólnoty, która przez lata była ważną częścią życia.
Dlatego to, jak przebiega pożegnanie, ma znaczenie nie tylko organizacyjne, ale i psychologiczne. Warto postawić granicę między dwoma komunikatami: skończyła się moja praca w tym miejscu, ale nie moja wartość ani znaczenie tego, co przez lata zrobiłam. Utrata pracy może być bolesna, ale nie musi być upokarzająca. Kultura organizacji ujawnia się najmocniej nie w wartościach wypisanych na stronie internetowej, lecz w tym, jak traktuje człowieka, którego już nie potrzebuje. A zadaniem kobiety staje się niedopuszczenie, by to, jak została pożegnana, stało się sposobem, w jaki odtąd będzie traktowała samą siebie.
W takim momencie możemy zacząć się zastanawiać, czy dobrze oceniłyśmy ludzi, skoro ci, na których liczyłyśmy w potrzebie, wbijają „nóż w plecy”.
Kiedy zawodzą nas ludzie, którym ufałyśmy, łatwo rozliczyć za to nie ich, lecz samą siebie: „Jak mogłam tego nie zauważyć? Jak mogłam im ufać?”. Znacznie trudniej przyjąć, że możemy znać kogoś przez wiele lat i jednocześnie nie mieć wpływu na to, jak zachowa się w sytuacji lęku, zagrożenia własnej pozycji czy konfliktu lojalności. Cudze zachowanie w kryzysie mówi coś ważnego o tej osobie, ale nie jest dowodem, że nie potrafimy rozpoznawać ludzi. To, że ktoś zawiódł w trudnym momencie, nie musi oznaczać, że cała wcześniejsza relacja była złudzeniem. Ona mogła być prawdziwa w pewnych okolicznościach. Dopiero kryzys pokazał jej granicę.
Najpoważniejszą konsekwencją takiego doświadczenia jest nie tylko utrata zaufania do konkretnych osób, lecz także utrata zaufania do własnego rozeznania. Dojrzałym wnioskiem nie musi być jednak: „Już nikomu nie zaufam”. Raczej: „Teraz wiem, że o jakości relacji świadczy nie tylko to, że ktoś jest przy mnie, kiedy wszystko układa się dobrze, lecz także to, co robi, kiedy pozostanie przy mnie zaczyna czegoś od niego wymagać”.
Wróćmy do tego lęku, który może dać o sobie znać po utracie zatrudnienia i środowiska.
Jest on naturalną reakcją na realną utratę bezpieczeństwa, przewidywalności i poczucia wpływu. Nie chodzi o to, żeby przestać się bać. Chodzi o to, żeby lęk nie zaczął decydować za nas. Warto najpierw rozdzielić konkretny problem od historii, którą dopowiada przestraszony umysł. „Za trzy tygodnie muszę zapłacić ratę kredytu” – jest faktem, który wymaga planu; „Już nigdy nie znajdę pracy, nie poradzę sobie i wszystko stracę” – jest przewidywaniem lęku. W ciele oba komunikaty mogą brzmieć równie prawdziwie, ale potrzebują zupełnie innej odpowiedzi.
Dobrze też zapytać siebie: „Czego dokładnie boję się najbardziej? Co według mojego lęku stanie się ze mną, jeśli szybko nie znajdę pracy?”.
Czasem pod strachem o pieniądze znajduje się lęk przed zależnością od partnera, utratą statusu, oceną bliskich albo przekonanie: „Jeśli nie jestem samodzielna i skuteczna, przestaję być sobą”. Nazwanie tego nie usuwa lęku, ale sprawia, że kobieta nie jest już cała w nim zanurzona. Pierwszym krokiem nie musi być wielkie „wzięcie się w garść”. Czasem jest nim odzyskanie wpływu na najbliższy dzień: sprawdzenie, ile naprawdę mam czasu i środków, wykonanie jednego telefonu, poproszenie konkretnej osoby o pomoc, zrobienie jednej rzeczy związanej z szukaniem pracy. Nie po to, żeby natychmiast pozbyć się lęku, tylko żeby zacząć zdobywać nowe doświadczenie: „Boję się, ale nadal mogę stanąć po swojej stronie i zrobić kolejny krok”.
Mogą przyjść dni, kiedy kobieta nie ma siły wychynąć spod koca. Odpoczynek również może być częścią odzyskiwania równowagi – pod warunkiem że nie zamienia się w stopniowe znikanie z własnego życia. Lęk potrzebuje miejsca i ram.
Szukając pracy, kobieta w wieku 45+, zwłaszcza kiedy trwa to długo, może zacząć w siebie wątpić. Nie do końca potrafi oszacować swoją wartość, a na dodatek spotyka ją ageizm lub dyskryminacja z powodu… wyglądu. Nie jest tajemnicą, że rynek pracy woli młodsze dziewczyny niż dojrzałe kobiety. Jak z tym walczyć?
Dyskryminacja ze względu na wiek czy wygląd istnieje i żadne pozytywne nastawienie pojedynczej kobiety jej nie usunie. Jeżeli pracodawca odrzuca kompetentną kandydatkę dlatego, że jest starsza albo nie odpowiada jego wyobrażeniu o atrakcyjnym wyglądzie, nie oznacza to, że ona niewystarczająco uwierzyła w swoją wartość. To pracodawca zastosował kryterium, które nie dotyczy jej zdolności do wykonywania pracy. Warto zostawić tę odpowiedzialność po jego stronie.
Najbardziej podstępny moment zaczyna się wtedy, gdy taki stereotypowy głos przenosi się do wnętrza kobiety i ona sama zaczyna traktować siebie tą miarą. Przeprasza za wiek, pomniejsza doświadczenie, obniża oczekiwania, gorączkowo próbuje wyglądać młodziej albo udowodnić, że nadal nadąża.
W ten sposób odpowiada na dyskryminację, zaczynając dyskryminować samą siebie. Po utracie pracy łatwo wejść na rozmowę z jednym pragnieniem: „Niech mnie tylko przyjmą, zgodzę się na wszystko”. Wtedy spotkanie przestaje być rozmową dwóch stron, a staje się prośbą o ponowne wpuszczenie do zawodowego świata. Z takiego miejsca łatwiej zrezygnować z ważnych potrzeb i warunków.
Czytałam o badaniach, które wykazały, że kobiety 40-, 50-letnie są w najlepszym intelektualnie dla siebie momencie zawodowym, bo mają doświadczenie, ale i nadal spore możliwości sprawcze.
Nie chciałabym odpowiadać na ageizm kolejnym wymaganiem wobec kobiet: skoro jesteśmy po czterdziestce, mamy teraz udowodnić, że znajdujemy się w intelektualnym szczycie. Kobieta nie musi być najlepszą wersją pracownicy, żeby zasługiwać na miejsce, szacunek i uczciwą ocenę swoich kompetencji.
Ageizm działa nie tylko wtedy, kiedy pracodawca patrzy na datę urodzenia kandydatki. Zaczyna działać również pod powierzchnią, kiedy kobieta słyszy jego głos we własnej głowie: „Może rzeczywiście jestem już za stara”, „Nie powinnam mieć takich oczekiwań”, „Lepiej zgodzę się na mniej, żeby w ogóle mnie przyjęli”.
Wtedy sama pomniejsza swoją dotychczasową ścieżkę kariery albo przedstawia 20 lat pracy tak, jakby były czymś, co trzeba usprawiedliwić. Stanięcie za sobą nie polega na powtarzaniu przed lustrem: „Jestem idealną kandydatką”. Polega na uczciwym i precyzyjnym rozpoznaniu: to potrafię, tego dokonałam, tego jeszcze nie umiem, ale mogę się nauczyć; na takie warunki się nie zgodzę, a takie – choć nieidealne – mogę świadomie przyjąć.
Dojrzała kobieta nie musi udowadniać, że jest lepsza od młodszej kandydatki. Potrzebuje pokazać, co wnosi właśnie ona, i nie pozwolić, by stereotyp zaczął opowiadać jej, ile jest warta. Jednocześnie jednak może potrzebować nauczyć się nowych narzędzi. Jedno nie unieważnia drugiego.
No właśnie, chodząc na rozmowy kwalifikacyjne, dowiadujemy się także tego, czego nie wiemy, a co dobrze jest wiedzieć. To bywa przykre, ale może zmobilizować do nabycia nowych kompetencji.
I to jest bardzo ważna zmiana. Nie chodzi wyłącznie o zdobycie nowej kompetencji, ale o to, że zmieniło się znaczenie zdania: „Tego nie umiem”. Dla kobiety, która przez lata była ekspertką, powrót do pozycji początkującej może być trudny. „Nie wiem” nie oznacza wtedy tylko braku konkretnej umiejętności. Może brzmieć jak: „Wypadłam z obiegu”, „Już nie jestem tą, która wie”, „Za chwilę wszyscy zobaczą, że nie nadążam”. Wstyd potrafi zablokować uczenie się znacznie skuteczniej niż sam brak wiedzy.
Sprawczość nie odbudowuje się przez przekonywanie siebie, że umiem wszystko. Odbudowuje się przez doświadczenie: mogę czegoś nie wiedzieć, nauczyć się i wrócić lepiej przygotowana. Nowa umiejętność wzmacnia wtedy nie tylko CV. Przywraca zaufanie do własnej zdolności uczenia się i odnajdywania w zmieniającym się świecie. Odpowiedź na pytanie: „Kim będę teraz?”, może znowu należeć do nas.
Joanna Kot, psycholożka, certyfikowana psychoterapeutka. Systematycznie superwizuje swoją praktykę terapeutyczną, indywidualnie i grupowo, u superwizorów Polskiego Towarzystwa Psychologicznego i Psychiatrycznego.