Ten polski film z Agatą Buzek przepadł na Netflixie. Jego wizja przyszłości przeraża, ale nie żałuję ani minuty seansu

„Erotica 2022” to filmowa antologia złożona z pięciu historii o bohaterkach próbujących odnaleźć się w dystopijnej przyszłości i patriarchalnym świecie męskiej dominacji, w którym seks jest obowiązkiem, prawa kobiet są ograniczane, a one same sprowadzone są do roli inkubatorów i obiektów seksualnych, służących jedynie zaspokajaniu mężczyzn, którzy kontrolują je, a także traktują w kategoriach przedmiotu i przemocowo.

Każdą z historii współtworzyły uznana reżyserka i pisarka. Na ekranie kolejno pojawiają się zatem: „Znikanie pani B” Anny Kazejak i Olgi Tokarczuk, „Niedźwiedź” Anny Jadowskiej i Grażyny Plebanek, „Mocno” Kasi Adamik i Joanny Bator, „Jeśli będziesz długo siedzieć w ciszy przyjdą do ciebie inne zwierzęta” Jagody Szelc i Ilony Witkowskiej oraz „Nocna zmiana” Olgi Chajdas i Gai Grzegorzewskiej. W czasach, w których kobiety są produktami, macierzyństwo obowiązkiem, ich bohaterki stawiają więc czoła rzeczywistości pełnej absurdów, niezdrowych relacji, braku prawdziwych emocji i samotności. Owszem, jest to fikcja, ale boleśnie przypominająca czasy, w których obecnie żyjemy.

Pięć porażających historii o kobietach, pięć reżyserek. „Erotica 2022” to polskie sci-fi dla dorosłych

„Znikanie Pani B.” Kazejak i Tokarczuk mówi o uniezależnianiu poszukiwań swojego „ja” od narzucanych przez świat definicji i pomysłów. Dla bohaterki (Agata Buzek) droga do emancypacji zaczyna się milczeniem, a kończy ogniem. Palą się cudze pomysły na to, kim kobieta powinna być. Zdarcie maski boli, ale to jedyna droga do wolności. „Niedźwiedź” Jadowskiej i Plebanek przenosi nas natomiast na śnieżne bezdroża i trafnie podkreśla sens płciowej koegzystencji. W tym świecie przedziały w pociągach są oddzielne dla mężczyzn i dla kobiet. Młody chłopak dosiada się jednak do obcej kobiety (Monika Pikuła), i tak zaczyna się przelotna, ale znamienna relacja. Trochę fantazja na temat seksu z nieznajomym i bycia obiektem pożądania, ale przede wszystkim realizacja potrzeby bliskości.

W „Mocno” najsilniejsza jest potrzeba wolności. Adamik i Bator śledzą losy kobiety (Agnieszka Żulewska) zamkniętej w klatce małżeństwa i codzienności. Pornografizacja miesza się tu z infantylizacją, a laboratoryjna sterylność – z błotem. Zależność, że im mocniej, tym intensywniej, zostaje zerwana – tu nawet mocno oznacza bez sił. W „Jeśli będziesz długo siedzieć w ciszy, przyjdą do ciebie inne zwierzęta” Szelc i Witkowskiej jesteśmy z kolei świadkami zbliżającej się katastrofy klimatycznej: umiera betonowe miasto, natura, a nawet pies głównej bohaterki (Sara Celler-Jezierska). Jej seksualność, pozbawiona zdolności do szczytowania, też ma ledwo wyczuwalny puls.

„Nocna zmiana” Chajdas i Grzegorzewskiej przypomina natomiast tzw. revenge movies i dosadnie zamyka cały projekt. Kobiety, sprowadzone do roli niemych pojemników na frustracje, przemieniają się w mścicielki. Ich przywódczynią jest androgeniczna kierowczyni czarnej limuzyny (Małgorzata Bela). Trup ściele się gęsto, przemoc rodzi przemoc, a jedyną receptą na naprawę świata jest wymazanie całej grupy krzywdzicieli.

Ten feministyczny, pełen metafor manifest, to zatem pewnego rodzaju artystyczny eksperyment. Pięć twórczych zespołów złożonych z uznanej pisarki i reżyserki, pięć punktów widzenia, pięć dystopijnych opowieści o uprzedmiotowieniu kobiet, zniewolonej seksualności, pragnieniu wolności i niemożliwych do stłumienia pragnieniach. „Znikanie pani B.” to futurystyczny PRL, a „Mocno” – robotyczne sci-fi o świecie androidów. „Niedźwiedź” kreuje wizję świata po katastrofie, a obraz świata tuż przed katastrofą widzimy w „Jeśli będziesz długo siedzieć w ciszy...”. „Nocna zmiana” w stylu filmów Tarantino może natomiast najbardziej przypaść do gustu szerszej publiczności.

W tym świecie kobiety nie mają nic do powiedzenia. Nie żyją dla siebie, ale dla innych, a ich codzienność pozbawiona jest prawdziwych emocji. Życie rodzinne nie istnieje, a seks jest tylko mechanicznym obowiązkiem służącym wyłącznie prokreacji. I chociaż seksualność kobiet jest tu ograniczana lub wykorzystywana, one same chcą ją odrywać, cieszyć się nią i czerpać z niej przyjemność. Co więcej, film pokazuje też, że mężczyźni również są ofiarami tego opresyjnego systemu, prawdziwej kobiecej natury nie da się stłumić, a patriarchat może doprowadzić nawet do katastrofy ekologicznej. Feministyczną wymowę filmu podbija natomiast jego mroczny nastrój pełen niepewności, lęku i grozy.

Realizacja każdej z nowel jest bez zarzutu – zdjęcia, scenografia i kostiumy są na naprawdę wysokim poziomie. Warstwa wizualna jest przemyślana, a całość spina solidna klamra estetyczna. Doskonale radzą sobie też aktorzy. Niestety, choć temat jest ważny, „Erotica 2022” nie jest filmem bez wad. Nie ogląda się go łatwo i na pewno nie przypadnie on do gustu wszystkim. Zupełnie nie przypomina też typowych produkcji Netflixa. Nie brakuje w nim też mocnych scen, a to, co dzieje się na ekranie niejednokrotnie odpycha.

To zatem film niedoskonały, ale potrzebny, a do tego odważny w formie i wymowie. Ujmuje spójną koncepcją, a głos kobiecej furii wybrzmiewa świetnie. Ostrzega też przed tym, jak może wyglądać patriarchalny świat. Pokazuje, jak ważna jest łączność z żeńskim pierwiastkiem oraz do jakiej przyszłości nie możemy dopuścić. To również próba pokazania, jak ciężki jest grzech przeoczenia. Gdy za ścianą słyszysz krzyki, nie udawaj, że to nie twoja sprawa. Działaj, bo być może za chwilę sama obudzisz się w koszmarze.

„Erotica 2022” dostępna jest na Netflixie.