Profilaktyka jamy ustnej nie musi być skomplikowana – wystarczy kilka konsekwentnie stosowanych nawyków. Najnowsze rekomendacje przygotowane przez Polskie Towarzystwo Stomatologii Dziecięcej we współpracy z Mars Polska pokazują, jak w prosty sposób wspierać zdrowie zębów dzieci powyżej 6. roku życia.
Eksperci podkreślają, że zdrowe zęby i dziąsła są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania młodego organizmu. Umożliwiają komfortowe gryzienie i żucie pokarmów, wspierają rozwój mowy oraz prawidłowe połykanie. Problemy stomatologiczne mogą natomiast obniżać aktywność dziecka, wpływać na koncentrację, pewność siebie oraz relacje społeczne. Nieleczona próchnica i stany zapalne dziąseł zwiększają także ryzyko infekcji ogólnoustrojowych, często prowadząc do dyskomfortu i absencji w szkole.
Skala problemu pozostaje duża. Próchnica jest jedną z najbardziej rozpowszechnionych przewlekłych chorób wśród dzieci i młodzieży na świecie, a według szacunków Ministerstwa Zdrowia w Polsce dotyczy niemal 82% sześciolatków.* W odpowiedzi na te wyzwania Polskie Towarzystwo Stomatologii Dziecięcej, we współpracy z Mars Polska – producentem bezcukrowych gum Orbit – opracowało rekomendacje skierowane do rodziców i opiekunów dzieci powyżej 6. roku życia.
– Profilaktyka jamy ustnej powinna rozpoczynać się od najmłodszych lat, a jej skuteczność zależy przede wszystkim od regularności i wykształcenia właściwych nawyków. Skala problemu próchnicy podkreśla potrzebę prostych kroków higienicznych, które nie tylko chronią zęby mleczne i stałe, ale realnie poprawiają jakość życia dziecka – mówi prof. Dorota Olczak-Kowalczyk, prezeska Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej.
Nowe standardy opierają się na pięciu kluczowych działaniach: regularnym szczotkowaniu zębów pastą z fluorem, codziennym oczyszczaniu przestrzeni międzyzębowych i języka, żuciu bezcukrowej gumy po posiłkach w sytuacjach, gdy nie ma możliwości umycia zębów, kształtowaniu prawidłowych nawyków żywieniowych oraz systematycznych wizytach kontrolnych u stomatologa.
Dzieci powinny myć zęby dwa razy dziennie – przed snem oraz co najmniej jeszcze raz w ciągu dnia, na przykład po śniadaniu. Szczotkowanie powinno trwać około dwóch minut i obejmować trzy powierzchnie każdego zęba. Po umyciu zaleca się wypluć pozostałości pasty bez płukania ust wodą, aby fluor mógł skutecznie wspierać remineralizację szkliwa.
Kluczowe znaczenie ma prawidłowa technika mycia oraz dopasowanie szczoteczki do wielkości jamy ustnej dziecka. Szczoteczkę należy dokładnie opłukać po każdym użyciu, przechowywać w pozycji pionowej do wyschnięcia oraz wymieniać co 3–4 miesiące lub częściej w razie zużycia włosia czy po infekcji.
Eksperci rekomendują, aby szczotkowanie odbywało się z udziałem lub pod kontrolą rodziców, szczególnie w przypadku dokładnego oczyszczania zębów trzonowych. Opiekunowie powinni współuczestniczyć w tej czynności nawet do 8.–9., a czasem 10. roku życia.
Codzienna higiena jamy ustnej powinna obejmować również przestrzenie międzyzębowe i powierzchnię języka.
– Przestrzenie międzyzębowe to szczególnie trudno dostępne miejsca, których nie jest w stanie dokładnie oczyścić nawet staranne szczotkowanie. To właśnie tam najczęściej gromadzą się resztki pokarmowe i bakterie, a ich długotrwałe zaleganie sprzyja powstawaniu próchnicy na powierzchniach stycznych oraz rozwojowi stanów zapalnych dziąseł. Regularne oczyszczanie tych obszarów, jak i języka, jest kluczowe dla pełnej profilaktyki jamy ustnej – podkreśla dr hab. n. med. Anna Turska-Szybka z Zarządu Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej.
Zaleca się nitkowanie zębów raz dziennie, najlepiej wieczorem. U dzieci w wieku 6–8 lat czynność ta powinna odbywać się pod nadzorem rodziców, a pełna samodzielność zwykle pojawia się około 8.–10. roku życia.
Uzupełnieniem higieny mogą być płyny do płukania jamy ustnej, szczególnie u dzieci noszących aparaty ortodontyczne lub zmagających się ze zmniejszonym wydzielaniem śliny. Nie powinny jednak zastępować szczotkowania. Zaleca się stosowanie około 10 ml płukanki przez 1–2 minuty, mniej więcej 20–30 minut po myciu zębów pastą z fluorem.
W rekomendacjach zwrócono uwagę na rolę bezcukrowej gumy do żucia, która zwiększa wydzielanie śliny neutralizującej kwasy powstające w jamie ustnej po jedzeniu. Pomaga ona wypłukiwać resztki pokarmowe i bakterie, wspiera remineralizację szkliwa oraz hamuje rozwój bakterii próchnicotwórczych.
Eksperci zaznaczają jednak, że gumy nie należy podawać dzieciom poniżej 4.–5. roku życia ani pacjentom z wadami zgryzu czy aparatem ortodontycznym. Decyzja o jej wprowadzeniu powinna uwzględniać indywidualne predyspozycje dziecka, w tym pełne uzębienie oraz świadomość, że gumy nie wolno połykać ani żuć podczas aktywności fizycznej.
Specjaliści podkreślają również znaczenie codziennych wyborów żywieniowych.
– Właściwe nawyki żywieniowe wspierają remineralizację szkliwa, a niewłaściwe – sprzyjają rozwojowi próchnicy. Produkty bogate w węglowodany proste stanowią główny czynnik ryzyka, ponieważ bakterie próchnicotwórcze obecne w jamie ustnej przekształcają cukry w kwasy demineralizujące szkliwo. Dodatkowo częste podjadanie i picie słodzonych napojów wydłużają czas, w którym szkliwo jest narażone na działanie kwasów, zwiększając ryzyko powstawania ubytków – podkreśla lek. dent. Magdalena Kukurba-Setkowicz z Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej.
W diecie dzieci warto ograniczać słodycze, ciasta, chipsy, chrupki, słodzone napoje oraz soki owocowe. Między posiłkami najlepiej podawać wodę. Zalecane są trzy główne posiłki dziennie oraz jedna lub dwie odpowiednio zbilansowane przekąski, przy jednoczesnym unikaniu podjadania – szczególnie przed snem.
Regularne wizyty kontrolne, odbywane co 3–6 miesięcy, pozwalają wcześnie wykryć próchnicę lub problemy ze zgryzem, a także ocenić skuteczność codziennej higieny. Podczas konsultacji stomatolog może zaproponować profesjonalne zabiegi pielęgnacyjne oraz przygotować indywidualny plan wspierający utrzymanie zdrowego uśmiechu.
Nowe rekomendacje Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej pokazują, że profilaktyka nie musi być skomplikowana. Konsekwentne wprowadzanie kilku podstawowych nawyków może realnie wpłynąć na zdrowie dziecka – dziś i w przyszłości.
Pełna treść zaleceń higieniczno-profilaktycznych w zakresie higieny jamy ustnej dla dzieci powyżej 6. roku życia pod poniższym linkiem: Zalecenia-PTSD-dla-dzieci-powyzej-6-r.-z-w-zakresie-higieny-jamy-ustnej.pdf
*Monitorowanie stanu zdrowia jamy ustnej populacji polskiej i jego uwarunkowań w latach 2016-2020. Ocena stanu zdrowia jamy ustnej i jego uwarunkowań w populacji polskiej w wieku 6, i 10 oraz 15 lat w 2018 roku, red. Dorota Olczak-Kowalczyk. Oficyna Wydawnicza Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Warszawa 2019.