„Farewell, miss Iza, farewell!” to jedno z najbardziej pamiętnych zdań w polskiej literaturze, ale dramat Stanisława Wokulskiego nie sprowadza się wyłącznie do nieszczęśliwej miłości. Bohater „Lalki” Bolesława Prusa pozostaje fascynujący również dlatego, że z niezwykłą przenikliwością komentuje ludzkie ambicje, rozczarowania, samotność i nieustanną pogoń za szczęściem. W jego słowach pobrzmiewa zarówno romantyczna tęsknota za ideałem, jak i trzeźwe spojrzenie człowieka, który dobrze poznał mechanizmy rządzące światem.
Trudno znaleźć w polskiej literaturze bohatera równie pełnego sprzeczności. Stanisław Wokulski jest zarazem marzycielem i pragmatykiem, człowiekiem czynu i człowiekiem wielkich emocji. Potrafi zbudować majątek dzięki przedsiębiorczości i żelaznej konsekwencji, a jednocześnie podporządkować niemal całe swoje życie uczuciu, które prowadzi go ku rozczarowaniu.
Wokulski doskonale zdaje sobie sprawę z własnego wewnętrznego rozdwojenia. Sam przyznaje, że żyje w nim „dwu ludzi” – rozsądny pozytywista i niepoprawny idealista. To właśnie z napięcia między tymi dwiema naturami rodzą się jego najciekawsze refleksje. Są gorzkie, bo wynikają z kolejnych porażek i utraconych złudzeń, ale nie brakuje w nich także wiary w siłę ludzkich pragnień, miłości i marzeń.
Bolesław Prus uczynił z Wokulskiego nie tylko bohatera swojej epoki, lecz także niezwykle trafnego obserwatora ludzkiej natury. Dlatego jego słowa wciąż brzmią zaskakująco aktualnie – mówią bowiem o samotności, rozczarowaniu, walce z własnymi słabościami, potrzebie sensu i o świecie, który rzadko układa się zgodnie z naszym planem. Poniżej znajdziesz 10 cytatów z „Lalki”, które pokazują, dlaczego głos bohatera sprzed ponad wieku nadal potrafi poruszać i dawać do myślenia.
Czytaj także: Cytaty z „Lalki” – czy wiesz, czyje to słowa? Nie tak łatwo zdobyć 10/10 punktów
Człowiek jest jak ćma: na oślep rwie się do ognia, choć go boli i choć się w nim spali. Robi to jednak dopóty – dodał po namyśle – dopóki nie oprzytomnieje. I tym różni się od ćmy…
Jakież to pospolite sprężyny wywołują ruch w świecie: trochę węgla ożywia okręt, trochę serca – człowieka…
Najgorszą samotnością nie jest ta, która otacza człowieka, ale to pustka w nim samym, kiedy z kraju nie wyniósł ani cieplejszego spojrzenia, ani serdecznego słówka, ani nawet iskry nadziei…
Głupie życie!… Po ziemi gonimy marę, którą każdy nosi we własnym sercu, i dopiero gdy stamtąd ucieknie, poznajemy, że to był obłęd…
– Szczególna rzecz – mówił. – Każdy ptak w górze i każdy człowiek na ziemi wyobraża sobie, że idzie tam, dokąd chce. I dopiero ktoś stojący na boku widzi, że wszystkich razem pcha naprzód jakiś fatalny prąd, mocniejszy od ich przewidywań i pragnień. Może nawet ten sam, który unosi smugę iskier wydmuchniętych przez lokomotywę podczas nocy?… Błyszczą przez mgnienie oka, aby zagasnąć na całą wieczność, i to nazywa się życiem.
Szczęście każdy nosi w sobie.
We mnie jest dwu ludzi – mówił – jeden zupełnie rozsądny, drugi wariat. który zaś zwycięży?… ach, oto już się nie troszczę. Ale co zrobię, jeżeli wygra ten mądry?
Świat należy do tych, którzy go biorą.
Okrutne jest to urządzenie świata, na którym dwoje ludzi nieszczęśliwych z tego samego powodu nie mogą sobie pomóc…
Ideały – to malowane żłoby, w których jest malowana trawa, niezdolna nikogo nasycić!…