Ktoś opowiada ponury żart, ty wybuchasz śmiechem, a reszta towarzystwa patrzy z niesmakiem. Brzmi znajomo? Badacze z Wiednia mają dla ciebie dobre informacje.
Śmierć, choroba, cierpienie to tematy, przy których śmiech wydaje się zupełnie nie na miejscu. I właśnie po nie sięga czarny humor. Zestawia to, co tragiczne i smutne, z absurdem i ironią. „Wydobywa” komizm z sytuacji, w których na pierwszy rzut oka nie ma nic zabawnego. Jednych rozśmiesza, innych odrzuca i niepokoi. Niektórzy nawet twierdzą , że jest tylko przykrywką dla ludzi złych, pozbawionych empatii lub nieszczęśliwych. Oczywiście nie można wykluczyć takich przypadków. To jednak postawy skrajne, a nie typowe. Tak przynajmniej uważa zespół Ulrike Willinger z Uniwersytetu Medycznego w Wiedniu.
W badaniu opublikowanym w 2017 roku w czasopiśmie „Cognitive Processing” uczestniczyło 156 dorosłych. Oceniali 12 rysunków niemieckiego satyryka Uliego Steina, wykonywali testy inteligencji i wypełniali kwestionariusze dotyczące nastroju oraz agresywności.
Osoby, które najlepiej rozumiały czarny humor i najbardziej go lubiły, uzyskały najwyższe wyniki w testach inteligencji werbalnej i niewerbalnej. Pierwsza wiąże się z rozumieniem słów i posługiwaniem się językiem. Druga pozwala rozwiązywać zadania bez odwoływania się do słów, np. dostrzegać wzory, zależności i logiczne reguły.
Co wspólnego ma rozumienie ponurego żartu ze sprawnością myślenia? Żeby wychwycić puentę, musisz porzucić pierwszą interpretację sytuacji i dostrzec zupełnie inne znaczenie. Połączyć elementy, które początkowo do siebie nie pasują.
To, co kończy się spontanicznym śmiechem, wymaga zatem złożonej pracy umysłu. Warto tylko zaznaczyć, że samo upodobanie lub jego brak nie powinny być traktowane jak wyniki testu IQ.
Niektórzy zakładają, że osoba, którą śmieszą makabryczne żarty, ma w sobie więcej wrogości. Tymczasem jest odwrotnie. W to badaniu grupa najlepiej rozumiejąca i najbardziej lubiąca czarny humor miała najniższe wyniki agresywności.
Śmiech z fikcyjnej, przerysowanej sytuacji nie musi więc oznaczać, że cieszy cię czyjeś rzeczywiste cierpienie. Po prostu potrafisz docenić konstrukcję dowcipu, puentę czy absurd.
Nie oznacza to jednak, że każdy okrutny komentarz staje się niewinny, gdy „doprawisz” go czarnym humorem. Czym innym jest wspólny śmiech z umownej historii, a czym innym upokarzanie konkretnej osoby. Znaczenie ma również to, do kogo kierujesz żart i jak reagujesz, kiedy słyszysz, że wywołał cierpienie.
Trzeci wynik także przeczy stereotypowi. Grupa najbardziej otwarta na czarny humor miała najniższe wyniki w pomiarze obniżonego nastroju. Posępna tematyka żartów nie szła więc w parze z gorszym samopoczuciem czy ponurym usposobieniem.
W tym przypadku muszę także dopisać zastrzeżenie: badacze oceniali aktualny nastrój uczestników, dlatego wyniki nie pozwalają stwierdzić, że miłośnicy czarnego humoru są ogólnie bardziej zrównoważeni emocjonalnie. Nie dowodzą też, że takie żarty poprawiają samopoczucie.
Możesz mieć słabość do makabrycznych puent, a jednocześnie być życzliwą, pełną wdzięczności osobą, która z łatwością dostrzega jasne strony życia.
Jeśli więc śmiejesz się w momentach, w których inni krzywią się z niesmakiem, nie ma w tym od razu czego niepokojącego. Pamiętaj tylko, że działa to w obie strony: brak zachwytu nad takim żartem również nie świadczy o mniejszej inteligencji czy braku dystansu.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji z wykwalifikowanym specjalistą. W przypadku problemów emocjonalnych, psychicznych lub trudności w codziennym funkcjonowaniu zalecamy kontakt z psychologiem, terapeutą lub lekarzem.
Artykuł napisany z wykorzystaniem: Tod Perry; „A dark sense of humor doesn’t mean you’re gloomy. It actually reveals 3 surprising strengths”; upworthy.com [dostęp: 13.11.2026].
W artkule jest mowa o badaniu: Ulrike Willinger i współautorzy, „Cognitive and emotional demands of black humour processing: the role of intelligence, aggressiveness and mood”, „Cognitive Processing”, 2017.