Dla jednych dzieci przegrana w planszówce to tylko chwilowe rozczarowanie. Inne reagują płaczem, krzykiem, a nawet rzucaniem pionkami. Trudność z zaakceptowaniem porażki nie musi jednak oznaczać złego charakteru czy braku wychowania. Często wynika z tego, że dziecko dopiero uczy się radzić sobie z frustracją i trudnymi emocjami. Jak mogą pomóc w tym codzienne zabawy? Psycholożka dziecięca wskazuje kilka gier, które warto mieć pod ręką.
Dziecko, które wpada w złość po przegranej, niekoniecznie próbuje manipulować otoczeniem albo wymusić kolejną szansę na zwycięstwo. Przyczyna może być znacznie bardziej złożona. Jak wyjaśnia dr Leslie A. Lester, amerykańska psycholożka i zastępczyni dyrektora Instytutu Zdrowia Psychicznego Niemowląt i Dzieci w Wieku Przedszkolnym Youth Consultation Service, niektóre dzieci nie opanowały jeszcze umiejętności tolerowania frustracji.
– To umiejętność, którą zdobywa się z czasem – podkreśla ekspertka. Dodaje, że trudności mogą dotyczyć również ogólnej regulacji emocji, szczególnie w sytuacjach związanych z przegraną i rozczarowaniem.
Znaczenie mogą mieć także wcześniejsze doświadczenia. Dziecko, które było odrzucane przez rówieśników, doświadczyło przemocy lub ma za sobą inne trudne przeżycia, może odbierać porażkę w grze znacznie bardziej osobiście. Jak tłumaczy dr Lester, przegrana potrafi uruchomić w nim poczucie bycia gorszym, które już wcześniej zdążyło się utrwalić.
Według dr Leslie A. Lester szczególnie pomocne mogą być gry kooperacyjne, czyli takie, w których uczestnicy współpracują zamiast rywalizować ze sobą. Nie chodzi jednak wyłącznie o unikanie przegranej. Ważne jest stworzenie dziecku bezpiecznych warunków do doświadczania trudnych emocji i stopniowego uczenia się, jak sobie z nimi radzić.
– Celem takich gier jest umożliwienie dziecku doświadczenia frustracji lub trudnych emocji w możliwym do opanowania stopniu, w bezpiecznym i wspierającym otoczeniu, z udziałem zaufanego dorosłego, który pomoże mu przepracować te uczucia, zaakceptować je i nauczyć się zdrowych sposobów radzenia sobie z nimi – wyjaśnia psycholożka.
Ekspertka wskazuje kilka propozycji, które mogą sprawdzić się podczas wspólnego popołudnia.
1. Węże i drabiny
To klasyczna gra planszowa, w której sytuacja potrafi zmienić się w jednej chwili. Dziecko może być o krok od zwycięstwa, by za moment zjechać po wężu na znacznie niższe pole. Zdaniem dr Lester właśnie takie nieprzewidywalne zwroty akcji pomagają najmłodszym oswajać się z nieoczekiwanymi trudnościami.
2. UNO
W UNO wystarczy kilka kart, by sytuacja przy stole zupełnie się odwróciła. Dziecko, które jest blisko zwycięstwa, może nagle zostać zmuszone do dobrania kolejnych kart. – Dzięki temu pojawiają się niewielkie momenty frustracji – zauważa psycholożka. To okazja, by ćwiczyć spokojne reagowanie, nawet gdy wydarzenia nie układają się po naszej myśli.
3. Jenga
W tej grze uczestnicy po kolei wyciągają drewniane klocki z wieży, starając się nie doprowadzić do jej zawalenia. Niepowodzenie jest właściwie wpisane w zabawę. Jak wyjaśnia dr Lester, dzieci muszą dostosowywać się do sytuacji, którą stworzył poprzedni gracz. Uczą się więc reagowania na zmieniające się okoliczności i akceptowania tego, że nie zawsze wszystko można kontrolować.
4. Origami
Choć składanie papieru nie jest typową grą, może być wartościową aktywnością dla dzieci, które wyjątkowo źle znoszą przegraną. Wymaga skupienia, cierpliwości i tolerowania frustracji, zwłaszcza gdy kolejne zagięcia nie wychodzą zgodnie z instrukcją. – Może się zdarzyć, że dziecko popełni błąd i będzie musiało zacząć od nowa – tłumaczy ekspertka. To dobry sposób na pokazanie, że niepowodzenie nie musi oznaczać końca zabawy, a pomyłki są naturalną częścią nauki.
Umiejętności ćwiczone podczas wspólnej zabawy mogą przydać się dziecku również w codziennym życiu. Jak wskazuje dr Lester, takie gry pomagają stopniowo oswajać frustrację, lepiej panować nad emocjami i radzić sobie z sytuacjami, które nie układają się po naszej myśli. Duże znaczenie ma przy tym postawa rodzica. Nie warto zawstydzać dziecka ani bagatelizować jego rozczarowania. Zamiast mówić, że „to tylko gra”, lepiej pokazać, że jego emocje są zrozumiałe, i pomóc mu znaleźć sposób na poradzenie sobie z nimi.
Jeśli jednak reakcje na przegraną są wyjątkowo gwałtowne i często się powtarzają, warto skonsultować się ze specjalistą. Jak zaznacza dr Lester, profesjonalne wsparcie może pomóc dziecku rozwinąć umiejętności potrzebne do lepszego radzenia sobie z emocjami.
Artykuł opracowany na podstawie: Casey Clark, „If Your Kid Hates To Lose, Child Psychologist Says This Type of Game Belongs on Your Shelf”, parade.com [dostęp: 13.11.2026]