Manipulanci rzadko komunikują coś wprost – to stawia ich w „słabszej” (ich zdaniem) pozycji. Częściej stosują zawoalowane techniki wywierania wpływu i wzbudzają poczucie winy, aby podstępem wymóc na innych korzystne dla siebie działania. Jak nie paść ofiarą ich sztuczek?
Manipulanci, aby uzyskać swój cel, często stosują emocjonalny szantaż, gaslighting, a nawet wysuwają groźby. Dlaczego wychodzą na tym dobrze? Bo takimi zachowaniami grają ci na emocjach. A gdy w grę wchodzą emocje, niepewność, poczucie winy, to przestajesz racjonalnie myśleć i zaczyna kierować tobą instynkt obronny. Ulegasz manipulantowi, bo wpadasz w panikę i chcesz za wszelką cenę przywrócić równowagę w waszej relacji. To oczywiście nie twoja wina – tak działa ludzki umysł, a manipulant tylko wykorzystuje jego naturalne słabości.
Co w takim razie zrobić, żeby nie wpaść w pułapkę zastawioną przez manipulanta? Przebić piłkę na jego stronę boiska, zachowując jednocześnie emocjonalną obojętność. Tak się składa, że istnieje jedno krótkie zdanie, które umożliwia zastosowanie tej strategii w praktyce.
„O, to ciekawe, możesz wyjaśnić, co masz na myśli?” – tak brzmi uniwersalny trik. Dlaczego działa?
Celem agresora jest wymuszenie na tobie emocjonalnej reakcji. Gdy zrobisz coś odwrotnego, czyli:
- wyzbędziesz się emocji („o, to ciekawe” – w ten sposób udajesz zainteresowanie zamiast się oburzać)
- to jego do wywołasz odpowiedzi („możesz wyjaśnić, co masz na myśli?” – tymi słowami odbijasz piłeczkę)
– manipulant poczuje się kompletnie zbity z tropu. Bo nie tego się spodziewał. Myślał, że jego słowa cię zdenerwują, obrażą, wymuszą na tobie desperacką obronę lub wściekły atak, przez co łatwiej będzie cię w manewrować w konkretne działania. Tymczasem ty, zupełnie spokojnie, okazujesz zainteresowanie i zmuszasz go do tłumaczeń.
Powyższe zdanie (ewentualnie z małymi modyfikacjami) możesz stosować w wielu sytuacjach, w których czujesz, że ktoś wywiera na tobie presję albo chce ci coś wmówić, stosując manipulację i odwołując się do nieprawdy.
Wzbudzanie poczucia winy
– Aha, to ja tyle dla ciebie robię, a ty mi się tak odwdzięczasz?
– To ciekawe, możesz wyjaśnić, co masz na myśli?
Manipulant prawdopodobnie zacznie się plątać i nie będzie w stanie wymienić, co dla ciebie robi, albo zacznie zmyślać. Wtedy ważne jest, abyś nie wdawała się w dalszą dyskusję, tylko szybko ucięła rozmowę: „Niezależnie od tego, co uważasz za przysługę, nadal pozostaję przy swojej decyzji”.
Gaslighting
– Coś ci się przywidziało. Wszyscy wokół widzą, że masz coś nie tak z głową.
– To ciekawe, możesz wyjaśnić, kogo masz na myśli?
Ponownie – gdy zauważysz, że rozmówca się nakręca, przerwij dyskusję mówiąc: „Jestem pewna tego, co widziałam i zapamiętałam tę sytuację inaczej niż ty”.
Szantaż emocjonalny
– Gdyby ci naprawdę na mnie zależało, zgodziłabyś się na to.
– To ciekawe, możesz wyjaśnić, co masz na myśli?
Co ważne – nie wdawaj się z manipulantem w przedłużającą się dyskusję i nie próbuj mu niczego udowadniać. Daj mu do zrozumienia, że jego sztuczki na ciebie nie działają i na tym zakończ rozmowę, wyraźnie zaznaczając swoje stanowisko. Ważne, abyś pokazała drugiej stronie, że przejrzałaś jej manipulacje i że nie ma nad tobą żadnej mocy. Dzięki temu zdemaskowany i skonfrontowany z własnymi kłamstwami manipulant zostawi cię w spokoju.
Artykuł opracowany na podstawie: S. Zahrai, „Psychology expert: The No. 1 phrase to shut down a manipulator—it changes ‘the power balance’”, cnbc.com [dostęp: 25.02.2026].