„Wstręt” był anglojęzycznym debiutem Romana Polańskiego i jedną z najważniejszych wczesnych ról francuskiej aktorki Catherine Deneuve. Po ponad 60 latach ten psychologiczny horror nadal robi wielkie wrażenie.
(Fot. materiały prasowe)
Carol Ledoux (Catherine Deneuve) jest młodą Belgijką pracującą jako manicurzystka w londyńskim salonie kosmetycznym. Mieszka ze starszą siostrą Hélène (Yvonne Furneaux), u której często bywa jej kochanek Michael (Ian Hendry). Dla Hélène jego obecność jest czymś naturalnym. Dla Carol nawet pozostawione w łazience męskie przybory toaletowe stają się źródłem niechęci i napięcia.
Dziewczyna niewiele mówi, bywa nieobecna myślami, trudno nawiązać z nią kontakt. Zainteresowanie okazuje jej Colin (John Fraser), ale Carol nie odwzajemnia jego zabiegów. Bliskość, której inni szukają, zdaje się budzić w niej przede wszystkim lęk.
Kiedy siostra wyjeżdża z Michaelem na wakacje, Carol zostaje sama w mieszkaniu, które stopniowo przestaje być bezpiecznym schronieniem. Codzienne czynności zaczynają ją przerastać, kontakt ze światem słabnie, a rzeczywistość miesza się z przerażającymi wizjami.
Polański prowadzi widza coraz głębiej w jej doświadczenie, odbierając mu pewność, co właściwie ogląda.
(Fot. materiały prasowe)
We „Wstręcie” Deneuve nie potrzebuje wielu słów. Jej Carol potrafi przez dłuższą chwilę patrzeć w jeden punkt, odpowiadać z opóźnieniem, wykonywać jakiś gest tak, jakby myślami znajdowała się zupełnie gdzie indziej. Z pozoru niewiele się dzieje. Właśnie to każe jednak uważniej przyglądać się każdemu ruchowi.
Aktorka buduje postać, do której trudno dotrzeć zarówno innym bohaterom, jak i widzowi. Obserwujemy Carol z bliska, ale nie otrzymujemy prostego wyjaśnienia jej zachowania. Nie ma tu wygodnej sceny zwierzenia, która uporządkowałaby wszystkie wcześniejsze sygnały.
To szczególnie przejmujące w chwilach, gdy otoczenie dostrzega przede wszystkim jej urodę. Mężczyźni próbują zwrócić na siebie uwagę Carol, podczas gdy jej napięcie i wycofanie pozostają niezrozumiane. Pomiędzy tym, co widzą w niej inni, a tym, czego ona doświadcza, rozciąga się coraz większa przepaść.
(Fot. materiały prasowe)
Najbardziej niezwykłe we „Wstręcie” jest to, co Polański robi z przestrzenią. Zrealizowany w czerni i bieli film z 1965 roku zamienia zwyczajne wnętrze w miejsce, którego zasad coraz trudniej się domyślić. Korytarz wydaje się obcy, ściany pękają, a znajome pomieszczenia tracą swoje proporcje.
Kamera pozwala nam odczuć, jak zmienia się świat Carol: przestrzeń przytłacza, przedmioty budzą odrazę, odgłosy naruszają ciszę. Mieszkanie nabiera właściwości koszmaru, w którym doskonale znamy drogę do wyjścia, a mimo to nie potrafimy się wydostać.
Równie mocno działa upływ czasu. Pozostawione jedzenie zaczyna się psuć, codzienny porządek rozpada się, zaniedbane wnętrze coraz wyraźniej odcina się od życia toczącego się na zewnątrz. Rozkład nie jest tu pojedynczym makabrycznym obrazem. Powoli wkracza w całą codzienność bohaterki.
Polański wykorzystuje też dźwięk: kroki, tykanie zegara, telefon, odgłosy dobiegające zza ściany. To rzeczy, na które zwykle nie zwracamy uwagi. Tutaj zaczynamy ich nasłuchiwać, próbując przewidzieć zagrożenie razem z Carol.
(Fot. materiały prasowe)
Scenariusz napisany przez Polańskiego i Gérarda Bracha nie porządkuje historii w łatwy ciąg przyczyn i skutków. Film pozostawia wskazówki, ale nie każdą zamienia w odpowiedź. Pozwala zastanawiać się nad źródłami lęku Carol, jej stosunkiem do cielesności i doświadczeniem naruszania granic.
„Wstręt” z Catherine Deneuve w roli głównej można obejrzeć na platformie TVP VOD.
Artykuł napisany z wykorzystaniem: Ewa Nawój, „«Wstręt», reż. Roman Polański”, culture.pl; „Repulsion” – informacje o filmie, filmpolski.pl, [dostęp: 27.10.2026].