Jeśli częściej skupiasz się na własnych myślach niż na tym, co dzieje się wokół, ciągle się czymś martwisz albo roztrząsasz błędy z przeszłości – dobrze cię rozumiemy. Nadmierne analizowanie potrafi skutecznie odebrać spokój, utrudnić podejmowanie decyzji i sprawić, że nawet drobne sprawy urastają do rangi problemów. Wybraliśmy sześć książek, które pomagają zrozumieć ten mechanizm i podpowiadają, jak wyrwać się z pętli zamartwiania, rozpamiętywania i samokrytyki.
Gdy odkładasz życie do czasu, aż poczujesz spokój
Wyślesz zgłoszenie na konkurs, kiedy nabierzesz pewności siebie. Postawisz komuś granicę, gdy przestaniesz się przejmować jego opinią. Odpoczniesz? Oczywiście, gdy tylko przemyślisz wszystko, co nie daje ci spokoju. Russ Harris proponuje odwrócić tę kolejność. Pokazuje, że próba pozbycia się wszystkich trudnych emocji sama może stać się pułapką. Nie musisz czekać, aż znikną lęk i niepewność, żeby zrobić coś ważnego.
Autor, lekarz i psychoterapeuta pracujący w nurcie terapii akceptacji i zaangażowania (ACT), nie namawia do pozytywnego myślenia za wszelką cenę ani przekonywania siebie, że wszystko będzie dobrze. Pokazuje za to, jak nie podporządkowywać każdej decyzji temu, co akurat podpowiada głowa. Pomaga w tym między innymi „punkt wyboru” – narzędzie pozwalające zauważyć, czy nasze zachowanie przybliża nas do tego, na czym nam zależy, czy raczej od tego oddala. To propozycja dla tych, którzy mają już dość czekania na idealny moment – bo być może kolejny krok można zrobić z odrobiną lęku, zamiast dopiero wtedy, gdy uda się go całkowicie pozbyć.
(Fot. materiały prasowe)
Gdy na każde „a co, jeśli?” znajdujesz trzy kolejne
Przygotowanie planu awaryjnego potrafi dać poczucie bezpieczeństwa. Gorzej, gdy od razu zaczynasz się zastanawiać, co zrobisz, jeśli i on zawiedzie, a zwykła decyzja obrasta dziesiątkami czarnych scenariuszy. Wtedy trudno odróżnić rozsądne przygotowanie od zamartwiania się na zapas.
Robert L. Leahy przygląda się temu, dlaczego tak chętnie się martwimy i czemu trudno nam z tego zrezygnować. Zwraca uwagę, że często traktujemy zamartwianie jako sposób na uniknięcie błędów, przygotowanie się na najgorsze i odzyskanie kontroli. By pomóc przerwać ten mechanizm, w siedmiostopniowym programie proponuje ćwiczenia pomagające rozpoznawać własne schematy myślenia, odróżniać użyteczne obawy od tych, które tylko odbierają energię, i oswajać niepewność. Odnosi się przy tym do codziennych spraw, takich jak praca, pieniądze, zdrowie czy relacje. Nie namawia jednak do porzucenia planowania, ale pokazuje, jak nie zamieniać go w niekończące się przewidywanie wszystkiego, co może pójść nie tak.
(Fot. materiały prasowe)
Czytaj także: Mózg nie daje ci spokoju? Poznaj 6 strategii na overthinking, które polecają psycholodzy
Gdy przeszłość wciąż czeka na poprawki
Najlepsza odpowiedź przychodzi trzy dni po rozmowie, a właściwa decyzja wydaje się oczywista dopiero po kilku latach. W myślach wszystko można jeszcze rozegrać inaczej: powiedzieć więcej, wcześniej wyjść, nie przyjąć tamtej propozycji. Tyle że po kolejnym powrocie do tej samej historii jej zakończenie pozostaje bez zmian.
Robert L. Leahy pokazuje, skąd bierze się żal i dlaczego tak trudno pogodzić się z niektórymi wyborami. Przygląda się również związkom rozpamiętywania z poczuciem własnej wartości, winą i lękiem przed podejmowaniem kolejnych decyzji. Korzystając z narzędzi terapii poznawczo-behawioralnej, proponuje ćwiczenia pomagające zaakceptować nieodwracalne konsekwencje i wyciągać wnioski z przeszłości. Nie chodzi bowiem o to, by niczego nie żałować, lecz by korzystać z tego uczucia: lepiej rozumieć, co jest dla nas ważne, i podejmować kolejne decyzje bez nieustannego karania się za poprzednie.
(Fot. materiały prasowe)
Gdy nawet na spacerze jesteś myślami w pracy
Można przejść kilka ulic i nie pamiętać niczego poza rozmową, która przez całą drogę toczyła się w głowie. Można też usiąść z herbatą i zorientować się, że zdążyła wystygnąć, podczas gdy my wciąż układaliśmy odpowiedź na służbowego maila. Ta książka jest propozycją dla osób, które chciałyby częściej zauważać, gdzie właściwie są.
Mark Williams i Danny Penman proponują ośmiotygodniowy program treningu uważności nawiązujący do terapii poznawczej opartej na uważności (MBCT). W jego ramach łączą przystępne wyjaśnienia z ćwiczeniami i nagraniami medytacji, które pomagają skupiać uwagę na bieżącej chwili. Nie chodzi jednak o to, by na zawołanie opróżnić głowę. Zamiast tego czytelnik uczy się rozpoznawać automatyczne reakcje umysłu, zauważać pojawiające się myśli i emocje, a także nie podążać za każdą z nich. To zestaw praktyk, które można stopniowo wprowadzać do codzienności, by nie dawać się tak łatwo wciągać w wir własnych myśli. I choćby na spacerze rzeczywiście odpocząć od pracy.
(Fot. materiały prasowe)
Czytaj także: Chcesz coś zmienić w swoim życiu? Te książki pomogą ci odzyskać sprawczość. 5 poradników na świeży start
Gdy po błędzie najtrudniej wytrzymać z własnym komentarzem
Pomyłka trwała chwilę, ale wewnętrzna przemowa na jej temat zajmuje resztę dnia. Zaczyna się od „mogłam zrobić to lepiej”, a kończy na „jak zwykle wszystko zepsułam”. W takich momentach trudno oddzielić pojedyncze niepowodzenie od oceny całej siebie.
Kristin Neff i Christopher K. Germer pokazują, jak zastąpić surową samokrytykę większą życzliwością wobec siebie. W tym celu proponują zeszyt ćwiczeń, oparty na ośmiotygodniowym programie uważnego samowspółczucia, który zawiera praktyki i medytacje pomagające radzić sobie ze wstydem, trudnymi emocjami i poczuciem winy. Czytelnik poznaje w nim między innymi praktykę „współczującego przyjaciela” i „przerwę na samowspółczucie”, które pomagają spojrzeć na własne trudności z większą życzliwością i zrozumieniem. Autorzy nie namawiają jednak do pobłażania sobie ani udawania, że wszystko jest w porządku. Pokazują za to, że można wziąć odpowiedzialność za błąd bez dokładania sobie kolejnej porcji cierpienia.
(Fot. materiały prasowe)
Gdy „jeszcze tylko poprawię” nie ma końca
Mail jest gotowy, ale można zmienić pierwsze zdanie. Tekst skończony, lecz może potrzebuje jeszcze jednego przykładu. Z nowym projektem lepiej zaczekać, aż uda się porządniej przygotować. Perfekcjonizm często podszywa się pod staranność, choć w rzeczywistości może wynikać z lęku przed błędem i nadmiernej samokrytyki.
Sharon Martin przygląda się źródłom perfekcjonizmu, potrzebie kontroli i uzależnianiu własnej wartości od osiągnięć. Korzystając z technik terapii poznawczo-behawioralnej, proponuje konkretne ćwiczenia pomagające rozpoznawać i kwestionować krytyczne myśli, pracować nad nierealistycznymi oczekiwaniami oraz przechodzić od odkładania zadań do działania. Zachęca też do sprawdzenia, czy stawiane sobie wymagania rzeczywiście wynikają z naszych potrzeb, czy raczej z chęci zdobycia aprobaty innych. Nie namawia jednak do robienia wszystkiego byle jak, za to pomaga dostrzec, kiedy troska o jakość zmienia się w wymaganie, któremu nigdy nie da się sprostać. Nawet po jeszcze jednej, ostatniej poprawce.
(Fot. materiały prasowe)