Magda Rosłaniec - O menopauzie mówi się coraz więcej, ale 93 proc. badanych kobiet nie zna jej definicji. A wiedza ma znaczenie dla zdrowia
00:00
14:15
Zbyt wiele kobiet wciąż mówi o niej szeptem. Towarzyszą jej stereotypy i zawstydzający, opresyjny język. To wszystko ma swoją cenę także na rynku pracy. O to, dlaczego wciąż tak trudno rozmawiać o menopauzie otwarcie i co można zmienić, pytamy Annę Samsel z Kulczyk Foundation, która od lat edukuje i wspiera kobiety.
- Choć o menopauzie mówi się coraz więcej, dla niemal połowy badanych przez Kulczyk Foundation wciąż pozostaje ona tematem tabu. Ponad 70 proc. ankietowanych kobiet ocenia swoją wiedzę na jej temat jako złą.
- „Miesiączka albo jej brak nie określają naszej kobiecości” – podkreśla Anna Samsel, psycholożka z Kulczyk Foundation, która opowiada o stereotypach towarzyszących dojrzewaniu i starzeniu się kobiet.
- Aż 42 proc. Polek rozważało ograniczenie lub zakończenie aktywności zawodowej z powodu dolegliwości menopauzalnych. Ekspertka wyjaśnia, jak pracodawcy mogą wspierać kobiety w tym okresie.
- „Kiedyś chciałyśmy być idealne, teraz chcemy być prawdziwe” – mówi Anna Samsel. I przypomina, że menopauza nie musi oznaczać końca ważnego etapu życia, ale może być początkiem kolejnego.
Wywiad pochodzi z magazynu „Zwierciadło” 11/2026. Tekst powstał w ramach kampanii Bez tabu z Kulczyk Foundation.
Magda Rosłaniec: Mam wrażenie, że od kilku lat temat menopauzy pojawia się wszędzie – w podcastach, kampaniach reklamowych, social mediach. Na Instagramie jak grzyby po deszczu powstają profile o diecie, badaniach, treningach dla kobiet po czterdziestce. Czy temat menopauzy przestał być tabu? Czy to tylko moje algorytmy i bańka?
Anna Samsel: Rzeczywistość wygląda nieco inaczej. Pokazały nam to badania Kulczyk Foundation, z których wynika, że dla prawie połowy badanych to wciąż temat tabu.
Ponad 70 proc. ankietowanych kobiet określiło swój stan wiedzy na temat menopauzy jako zły. 93 proc. nie potrafiło wskazać prawidłowej definicji menopauzy.
Tej wiedzy brakuje zarówno w społeczeństwie, jak i wśród ekspertów. Poza ginekologami i endokrynologami pozostali lekarze w trakcie kształcenia mają tylko kilka godzin na ten temat. A przecież transformacja menopauzalna trwa czasem nawet 10-15 lat, zaczyna się zwykle po czterdziestce i dotyczy wszystkich kobiet w tym wieku.
Obserwujemy, że zanim kobieta otrzyma diagnozę perimenopauzy i właściwą pomoc, trafia wcześniej nawet do kilku specjalistów: na przykład do kardiologa z powodu kołatania serca, do ortopedy z powodu bólu w barku, do neurologa z problemem zawrotów głowy.
Kobiety nie znają objawów menopauzy, więc ich nie kojarzą z tym etapem życia i przez to błądzą, tracą czas, zdrowie i pieniądze. Brak wiedzy powoduje również, że rodzą się na jej temat mity i utrwalają szkodliwe stereotypy.
Jak się czują i co najczęściej mówią o sobie kobiety w transformacji menopauzalej – co pokazały wasze badania?
Kobiety kojarzą ten okres życia przede wszystkim z utratą: młodości, atrakcyjności, zdrowia i kobiecości. To jest trudne i przykre, że wiele z nich postrzega swoją kobiecość właśnie poprzez możliwość urodzenia dziecka, a kiedy przychodzi menopauza i kończy się czas reprodukcyjny, uważają, że już przestają być kobietami.
Tak jakby miesiączka determinowała to, kim jesteśmy. Dlatego zachęcamy, żeby nie mówić dziewczynkom, które dostają pierwszej miesiączki, że właśnie stają się kobietą, lepiej wytłumaczmy, jak działa cykl. Miesiączka albo jej brak nie określają naszej kobiecości.
Tak samo jak zmieniające się ciało. Starzejemy się, to jest normalne. Niestety, kult młodości w naszej kulturze sprawia, że wiele kobiet w drugiej połowie życia czuje, że są niewidzialne: towarzysko, społecznie, na rynku pracy.
Sama nie widziałam ogłoszenia o pracę, w którym poszukiwano by dojrzałej osoby z dużym doświadczeniem. Raczej młodej, dynamicznej i z doświadczeniem. Przekazy medialne to utwierdzają. Dojrzała kobieta w reklamie pojawia się przy lekach i produktach na schorzenia. Kremy na zmarszczki reklamują 20-latki… To wszystko daje poczucie wykluczenia.
Dlatego kobiety, które nie mają wiedzy i wsparcia, czują się w tym procesie bardzo samotne, często się boją, bo nie wiedzą co się z nimi dzieje, i cierpią, jeśli fizyczne objawy są rozbujane. Przestaną się bać, kiedy dowiedzą się, co im jest i jak mogą się sobą zająć.
To ważne, aby kobiety wiedziały, do kogo mogą się zwrócić, jakie są aktualne i sprawdzone sposoby, po które mogą sięgnąć. Na przykład hormonalna terapia menopauzalna, którą eksperci wskazują jako najbardziej skuteczną metodę łagodzenia objawów. Niestety, jedno nierzetelne badanie spowodowało, że HTM przez wiele lat budziła i nadal budzi nieufność i lęk przed rakiem, a może pomóc tak wielu kobietom. Trzeba to oczywiście skonsultować z lekarzem, porozmawiać o alternatywach.
Między innymi o tym piszemy w kompendium wiedzy o menopauzie, które jest dostępne bezpłatnie na stronie menopauzabeztabu.org.pl.
Na szczęście jest i drugi trend – coraz więcej kobiet dużo wie o menopauzie i dzieli się swoimi pozytywnymi doświadczeniami.
Dzięki nim stereotyp starej, spoconej, trochę strasznej, trochę śmiesznej, wkurzonej jędzy zmienia się w obraz kobiety, dla której to może być bardzo dobry okres życia. Nie chodzi o romantyzowanie menopauzy, bo biologicznie i psychicznie jest ona wyzwaniem, ale o spojrzenie na nią z innej perspektywy.
Jakiej?
Że to nie koniec prawdziwego życia, tylko jego kolejny etap, którym można się cieszyć. Dla wielu problemem jest to, że kończą się ich dotychczasowe społeczne role – bycie matką, opiekunką domu, żoną. Myślą, że zostaje im rola babci… Ale tak naprawdę to jest czas, kiedy mogą zająć się sobą, a nie wszystkimi wokół. Dla wielu kobiet to najlepszy czas w życiu – przede wszystkim dlatego, że już wiedzą, czego nie chcą. Zdejmują z siebie wiele obciążeń wynikających w powinności i oczekiwań co do wyglądu, zachowania. Kiedyś chciałyśmy być idealne, teraz chcemy być prawdziwe. Jak powiedziała jedna z uczestniczek naszych spotkań, zaczynamy mieć wywalone na to, co inni o nas pomyślą. Mamy większą akceptację dla siebie.
Wspomniałaś, że kobiety w okresie okołomenopauzalnym czują się niewidzialne dla pracodawców – co to oznacza?
Stereotypowo są mniej atrakcyjne zawodowo niż młode osoby, więc jest dla nich mniej ofert, możliwości awansu, kariery. Dodatkowo ich transformacja biologiczna staje się dla pracodawców niewidzialna.
Menopauza oznacza wiele zmian, które zachodzą w organizmie kobiety. To zmiany zarówno fizyczne, na przykład bezsenność, jak i psychiczne, m.in. obniżony nastrój, drażliwość, trudności z koncentracją.
Kobiety często doświadczają tak zwanej mgły mózgowej, czyli uczucia dezorientacji i problemów z pamięcią, a także spadku samooceny i pewności siebie, co w niektórych przypadkach może prowadzić do depresji czy stanów lękowych. Przecież objawy te nie pojawiają się magicznie po godzinie siedemnastej, kiedy wychodzimy z pracy, tylko są z nami przez cały czas. A w naszym systemie pracy nikt nie chce nawet zauważyć, że to się dzieje.
Aż 42 proc. Polek rozważało ograniczenie lub zakończenie aktywności zawodowej w związku z dolegliwościami menopauzalnymi. Co musiałoby się stać, żeby kobiety w okresie okołomenopauzalnym czuły się lepiej w pracy?
Przede wszystkim pomogłaby otwartość ze strony pracodawcy. Chodzi o to, żeby kobieta nie bała się powiedzieć, że po prostu gorzej się czuje. By mogła porozmawiać z pracodawcą, jakie rozwiązania mogłyby pomóc. Chodzi także o pewną elastyczność, żeby na przykład kobieta po nieprzespanej nocy mogła dostosować swoje godziny pracy. Oczywiście w fabryce to nie jest możliwe. Ale tam na przykład można zapewnić kobietom odpowiednie uniformy, nie z plastiku, w których uderzenia gorąca nie będą aż tak dokuczliwe. Albo tak ułożyć grafik, żeby te, które tego potrzebują, nie musiały pracować na nocnych zmianach.
Inne rozwiązania można wprowadzić w biurach, inne w hali produkcyjnej, ale w ogóle chodzi o zrozumienie i zauważenie, że kobiety się z tym mierzą i że można im pomóc.
Jako Kulczyk Foundation prowadzimy program Cykl Kariery, w którym edukujemy pracodawców na temat menopauzy i rekomendujemy im różne rozwiązania, które już funkcjonują na świecie i są dostosowane do charakteru pracy.
Obawiam się, że wiele kobiet w okresie menopauzy siedzi w pracy, cicho drżąc, żeby się niczym nie narazić i nie zostać zwolnioną…
Masz rację. W tej ewolucji nie można nic zrobić punktowo, bo wiele rzeczy jest od siebie zależnych. Kobiety w okresie transformacji menopauzalnej wpadają w podwójne dno.
Po pierwsze, obiektywnie jest dla nich mniej ofert. Po drugie, powszechne postrzeganie menopauzy wpędza je w poczucie, że są mniej wydajne i mniej atrakcyjne dla pracodawców. W takich okolicznościach kobiety po prostu boją się o tym mówić.
Boleśnie wybrzmiało to w wypowiedzi jednej z nich w naszym badaniu, powiedziała ona, że jeżeli poinformowałaby o tym pracodawcę, to stałaby się schodzącą, a nie wschodzącą gwiazdą korporacji.
Tak w tej chwili jest: nie ma w Polce rynku dla pracowników po pięćdziesiątce, a już na pewno nie dla kobiet. Ale pracodawcy muszą myśleć do przodu i przygotować się już teraz na to, że ich zespoły będą w coraz większej części składały się z osób dojrzałych. Bo demografii nie da się oszukać. Dzieci rodzi się coraz mniej, więc na rynku pracy kobiet w okresie transformacji menopauzalnej będzie coraz więcej. Jeżeli w miejscu pracy będą miały wsparcie i zrozumienie, to jest większa szansa, że na tym rynku zostaną.
Dlaczego nie zmienimy narracji i nie zaczniemy mówić, że kobieta dojrzała, doświadczona, lojalna, z odchowanymi dziećmi jest bardzo dobrym pracownikiem?
Powinniśmy wręcz odwrócić tę narrację. Zespoły różnorodne są zdecydowanie bardziej innowacyjne, kreatywne i wydajne. Różnorodność przekłada się na więcej obszarów, na które firma może odpowiedzieć. Doświadczenie i wiedza, które mają starsze osoby, są czymś innym niż innowacja i szybkość młodych. Warto to łączyć. Możemy się od siebie wzajemnie uczyć.
Czy są kraje, w których menopauza ma lepszą prasę?
Na przykład w Japonii okres transformacji menopauzalnej nazywa się kōnenki, co oznacza czas odnowy i regeneracji.
W kulturze Maorysów, kiedy kobieta przestaje miesiączkować, to podnosi się jej status społeczny. Traci moc rodzenia, czyli dawania życia, bo zatrzymuje je w sobie. Przechodzi do starszyzny, a społeczność korzysta z jej mądrości.
A w Polsce na stronie pacjent.gov.pl możemy przeczytać, że klimakterium to okres przekwitania kobiety. Czy zgadzasz się, że słowo przekwitanie powinno być zabronione?
Kojarzy się ze zwiędniętym kwiatkiem, na który nie chce się już patrzeć… Przekwitanie wzięło się z niefortunnego przetłumaczenia terminu klimakterium, które pochodzi od greckich słów: klimax (drabina) i klimakter (szczebel drabiny lub punkt zwrotny w życiu). Etymologia wskazuje więc na coś zupełnie przeciwnego niż przekwitanie – to bycie na kolejnym szczeblu drabiny, pozycja ta pozwala zobaczyć więcej.
Jakich zmian chciałabyś w kontekście menopauzy?
Zmian systemowych. Przede wszystkim ważna jest edukacja – społeczeństwa, pracodawców i specjalistów. Kluczowi są lekarze rodzinni, pierwszego kontaktu oraz położne. Jako Kulczyk Foundation zrobiliśmy pod patronatem Ministerstwa Zdrowia kurs dla położnych dokształcający na temat menopauzy.
Warto przypomnieć, że każda kobieta w Polsce ma przyporządkowaną położną w systemie POZ, a ona może jej zlecić podstawowe badania, pokierować i udzielić najważniejszych informacji na temat transformacji menopauzalnej.
Zgłosiliśmy do Ministerstwa Zdrowia projekt zaproszenia każdej Polki po czterdziestce na konsultację menopauzalną. Ruszyliśmy właśnie z kampanią edukacyjną, która ma obalić tabu. Nie jest ona kierowana tylko do kobiet. Menopauza dotyczy całego społeczeństwa. Musimy zacząć o tym mówić, żeby wszystkim nam żyło się ze sobą po prostu lepiej, żebyśmy się lepiej rozumieli.
Anna Samsel, psycholożka i trenerka grupowa. W Kulczyk Foundation prowadzi projekt „Menopauza bez tabu”, którego celem jest budowanie świadomości dotyczącej menopauzy oraz wprowadzanie rozwiązań wspierających kobiety w okresie transformacji menopauzalnej.