1. Zwierciadlo.pl
  2. >
  3. Zdrowie
  4. >
  5. Sen dla pamięci

Sen dla pamięci

123RF.com
123RF.com
Śpisz długo i mocno? To dobrze. Dzięki temu nie tylko będziesz się lepiej czuć, ale i, być może, uchronisz się przed groźną chorobą.

Nie od dziś wiadomo, że odpowiednia ilość snu ma pozytywny wpływ na nasze samopoczucie oraz pamięć. Mamy więcej energii, szybciej się uczymy, łatwiej zapamiętujemy. Ale ostatnie badania uczonych z Nowego Orleanu mówią coś więcej. Okazało się, że jeśli śpimy za mało, w przyszłości mogą pojawić się poważne kłopoty z pamięcią, a nawet choroba Alzheimera.

Kluczowe są płytki amyloidowe, które powodują powstawanie płytek starczych i jednocześnie przyczyniają się do stopniowego zanikania komórek nerwowych. Rezultat: choroba Alzheimera. Badanie wykazało, że u osób, które śpią mało, poziom amyloidu rośnie dużo szybciej. Osoby, które budzą się w nocy po kilka razy, również są znacznie bardziej narażone na powstawanie płytek amyloidowych niż osoby, które śpią nieprzerwanie lub nie pamiętają swoich przebudzeń. Ale liczy się nie tylko długość snu. Ważna jest też jego jakość. Niespokojny, płytki sen nie regeneruje mózgu, tak jak powinien.

Związek między ilością snu a płytkami amyloidowymi bezsprzecznie istnieje, ale cały czas naukowcy starają się wyjaśnić do końca, na czym on polega i jakie może mieć konsekwencje. Dlatego pracują pełną parą, by sprawdzić, czy manipulowanie snem jest w stanie zapobiec chorobie Alzheimera lub chociażby ją spowolnić. To może być przełom, choć pewnie prędko on nie nastąpi.

ZAMÓW

WYDANIE DRUKOWANE E-WYDANIE
  • Polecane
  • Popularne
  • Najnowsze
  1. Kuchnia

Kolacja na dobry, zimowy sen – 3 przepisy

Przed snem najlepiej postawić na coś ciepłego, gotowanego lub pieczonego. Warto wieczorem spożywać gęste zupy lub kremy warzywne. (Fot. iStock)
Przed snem najlepiej postawić na coś ciepłego, gotowanego lub pieczonego. Warto wieczorem spożywać gęste zupy lub kremy warzywne. (Fot. iStock)
Zobacz galerię 5 Zdjęć
Odpowiednio dobrane, do pory dnia i pory roku, posiłki zapewnią nam dużo lepszy sen. Karolina i Maciej Szaciłło, a także eksperci od ajurwedy, dietetyki i fitoterapii, w książce „DobraNoc” dzielą się swoją wiedzą na ten temat. Książka zawiera nie tylko cenne porady, ale również przepisy na smaczne, zdrowe posiłki wspomagające regenerację organizmu podczas snu.

Poniżej wybrane przepisy na ciepłe, wieczorne dania.

Zupa z „patyczkami”

Porcja dla 3–4 osób Czas przygotowania: ok. 40 minut

Fot. Karolina i Maciej Szaciłło Fot. Karolina i Maciej Szaciłło

Składniki:

  • 2 łyżki oliwy z pierwszego tłoczenia
  • 1 łyżka dobrej jakości masła sklarowanego (najlepiej domowej roboty)
  • 2 gałązki rozmarynu lub 1 łyżeczka suszonego
  • 1/2 łyżeczki czarnuszki
  • 1 drobno poszatkowana cebula lub 2–3 poszatkowane szalotki
  • 1–2 drobno poszatkowane ząbki czosnku
  • 200 g pokrojonej w drobną kostkę lub startej na tarce o grubych oczkach włoszczyzny
  • 1,25 l wody
  • 50 g dobrze wypłukanej i namoczonej na minimum 2 godziny czerwonej soczewicy
  • 150 g obranego i pokrojonego w kostkę batata
  • 150 ml przecieru pomidorowego
  • nierafinowana sól do smaku (najlepiej himalajska lub kłodawska)
  • świeżo mielony pieprz do smaku
Do podania:
  • poszatkowana natka pietruszki
  • kromki dobrej jakości żytniego, orkiszowego lub gryczanego chleba na zakwasie
Na rozgrzanym tłuszczu podsmażamy rozmaryn. Gdy wydobędzie się aromat, dodajemy czarnuszkę. Podsmażamy przez chwilę. Dodajemy cebulę/szalotki i czosnek. Podsmażamy przez chwilę i dodajemy włoszczyznę. Dokładnie mieszamy. Przykrywamy i dusimy przez około 5–7 minut. Co jakiś czas mieszamy, aby warzywa się nie przypaliły. Wlewamy wodę i dodajemy soczewicę oraz batata. Doprowadzamy do wrzenia. Zmniejszamy ogień i gotujemy, aż soczewica będzie miękka. Pod koniec gotowania dodajemy przecier. Gotujemy jeszcze przez chwilę i dodajemy sól oraz pieprz do smaku. Podajemy posypane natką pietruszki. Jeśli jesteśmy głodni, podajemy z kromkami dobrej jakości żytniego chleba na zakwasie.

Kanapki z grillowanym tempeh

Porcja dla 3–4 osób Czas przygotowania: ok. 20 minut

Fot. Karolina i Maciej Szaciłło Fot. Karolina i Maciej Szaciłło

Składniki:

  • 1 łyżeczka kminu rzymskiego
  • 1 łyżeczka czerwonego pieprzu
  • 200 g tempeh pokrojonego w plastry o grubości 0,5 cm
  • 2 łyżki oliwy z pierwszego tłoczenia
  • 2–3 łyżki dobrej jakości sosu sojowego (najlepiej tamari; bez syntetycznego glutaminianu sodu)
  • 1/2 łyżeczki czosnku w proszku
Do podania:
  • kromki dobrej jakości żytniego lub orkiszowego bądź gryczanego chleba na zakwasie
  • rukola
  • plasterki dobrej jakości ogórka kiszonego
Kmin rzymski i pieprz ucieramy w moździerzu. Mieszanką posypujemy kawałki tempeh ułożone na płaskim talerzu. Tempeh podsmażamy z dwóch stron na złoty kolor na rozgrzanej oliwie. Uważamy, aby za bardzo go nie przysmażyć, bo stanie się twardy. Powinien mieć lekko złotą skórkę i miękki środek. Pod koniec smażenia wlewamy sos sojowy. Smażymy jeszcze przez chwilę, aż obtoczy glazurą plastry tempeh. Pod koniec plastry posypujemy czosnkiem w proszku. Podajemy na ciepło z dobrej jakości chlebem na zakwasie, rukolą i plasterkami ogórka kiszonego.

Jak powiedziała Hania w naszej rozmowie, kanapki nie są dobrym pomysłem na kolację. Jednak pełnoziarnisty chleb w poniższym daniu pełni raczej formę dodatku. Główne skrzypce gra bogaty w białko i tryptofan tempeh, rozgrzewająca rukola i ogórki kiszone. Całość wspaniale łączy również ogrzewająca musztarda.

Prosta zupa miso z pieczonym korzeniem pietruszki i dynią hokkaido

Czas przygotowania: ok. 40 minut

Fot. Karolina i Maciej Szaciłło Fot. Karolina i Maciej Szaciłło

Składniki:

  • 250 g obranego korzenia pietruszki pokrojonego w dość cienkie frytki
  • 300 g pokrojonej w łódeczki dyni hokkaido (dyni nie obieramy)
  • 2 łyżki oliwy z pierwszego tłoczenia
  • 1 łyżeczka suszonego rozmarynu
  • 1/2 łyżeczki czarnuszki
  • 2–3 szczypty nierafinowanej soli (najlepiej himalajskiej lub kłodawskiej)
Bulion warzywny:
  • 3 łyżki oliwy z pierwszego tłoczenia
  • 1 por (biała i jasnozielona część) pokrojony w plasterki
  • 1 łyżka mąki z ciecierzycy
  • 1 litr wody
  • 2 łyżki jasnej pasty miso
  • sos sojowy do smaku (najlepiej tamari; bez syntetycznego glutaminianu sodu)
  • 150–200 g makaronu ryżowego cienkiego (najlepiej z brązowego ryżu) ugotowanego zgodnie z instrukcją na opakowaniu
Do podania: poszatkowana natka pietruszki (sporo)

Korzeń pietruszki i dynię hokkaido przekładamy na blachę wyłożoną papierem do pieczenia. Obtaczamy je w oliwie i przyprawach. Wkładamy do piekarnika rozgrzanego do 200–22o °C z termoobiegiem. Pieczemy, aż dynia będzie przypieczona i miękka, a z pietruszki zrobią się przypieczone „frytki”. W międzyczasie przygotowujemy bulion z miso: na oliwie podsmażamy pora, aż się zeszkli. Dodajemy mąkę z ciecierzycy. Podsmażamy ją jeszcze przez chwilę. Wlewa - my wodę. Całość doprowadzamy do wrzenia i gotujemy na mniejszym ogniu przez około 10 minut. Zdejmujemy z gazu. Dodajemy miso i dokładnie mieszamy. Doprawiamy sosem sojowym do smaku. Zupę podajemy z pieczonymi warzywami, makaronem i natką pietruszki.

  1. Materiał partnera

Materac piankowy - tajemnica komfortowego snu

Fot. materiał partnera
Fot. materiał partnera
Jeszcze niedawno wydawało się, że wygodny materac może być wyłącznie sprężynowy, a materace z pianki odkształcają się i szybko nie nadają do użytku. Jednak współczesne materace piankowe stają się synonimem komfortu i doskonale dbają o nasz zdrowy sen.

Wybierając materac do sypialni, niektóre osoby z pewną rezerwą podchodzą do materacy piankowych. Kojarzą je z niewygodą i odkształceniami oraz krótkim okresem użytkowania. Niesłusznie. Współczesne materace piankowe są zaawansowane technologicznie i zapewniają doskonały komfort, uwzględniając nasze preferencje.

Jak zbudowany jest nowoczesny materac piankowy?

W materacach piankowych stosowane są obecnie dwa rodzaje pianek: lateksowa i poliuretanowa. Pozwala to na uzyskanie cech materaca, pożądanych przez użytkowników.

Pianki lateksowe, dzięki swoim właściwościom dobrze odprowadzają wilgoć i ciepło, nie grzeją więc od spodu. Sprawdzają się latem oraz dla osób, które lubią spać na chłodnym materacu.

Dla tych, którzy wolą spać w cieple czy cierpią na słabe krążenie krwi, doskonałe są materace z pianki poliuretanowej - bardzo elastycznej i powodującej odczucie ciepła. Ten rodzaj pianek dzieli się na termoelastyczne i wysokoelastyczne. Różnią się przede wszystkim właściwościami, choć obydwie dobrze dopasowują się do naszego ciała, dając podparcie kręgosłupowi.

Pianka termoelastyczna (zwana inaczej Memory) reaguje na temperaturę ciała człowieka i pod jej wpływem dopasowują się i zapamiętują kształt ciała. Stąd nazwa „Memory”, czyli pamięć.

Materac z pianki wysokoelastycznej dopasowuje się pod wpływem nacisku, ale nie zapamiętuje kształtu ciała. Kiedy wstaniemy, wraca do swojego pierwotnego kształtu, dzięki czemu ten rodzaj pianki chętnie wykorzystywany jest np. w pokojach hotelowych.

Niewątpliwą zaletą materacy piankowych jest ich wysoki poziom elastyczności, umiejętność szybkiego dostosowania do indywidualnego kształtu ciała użytkownika oraz lekkość, która ułatwia transport i swobodne odwracanie materaca na drugą stronę.

Jakie korzyści daje użytkowanie materacy piankowych?

Dobrej jakości materace piankowe zapewnią nam nie tylko relaksujący sen, ale także zadbają o nasze zdrowie. Ich różnorodność pozwala bowiem na dopasowanie materaca dokładnie do naszych potrzeb. Podkreślmy przy tym, że bardzo często czołowi producenci łączą zalety różnych pianek w jednym rodzaju materacy, dzięki czemu spełniają oczekiwania wielu grup użytkowników.

Na przykład materace firmy Hilding Anders - innowacyjnego producenta łóżek i materacy, lidera tej branży, ale też produktów pod markami prywatnymi, takimi jak Ikea, Natura i Galaxy w Agata Meble, Immensity dla BRW czy unikatowych rozwiązań zastosowanych w marce prywatnej Sleepmed, łączą piankę wysokoelastyczną z termoelastyczną lub wysokoelastyczną z lateksową.

Przykładem takiego połączenia pianek jest materac Hilding Rumba, w którym zastosowano profilowaną piankę wysokoelastyczną Velvet Touch (zabezpiecza ciało przed nadmiernym zapadaniem się) oraz termoelastyczną piankę Visco (reaguje na temperaturę ciała i dopasowuje się do jego ułożenia). Ten materac polecany jest szczególnie dla osób, które mają problemy z kręgosłupem.

W materacu Hilding Salsa zastosowano podobne połączenie z termoelastyczną pianką Visco, ale przy użyciu wysokoelastycznej pianki Flexifoam, która zapewnia optymalną sztywność. Dzięki temu uzyskano materac, który przeciwdziała powstawaniu odleżyn - uzyskał status wyrobu medycznego w klasie I.

Materac lateksowy wybierany jest szczególnie chętnie przez alergików. Zapewnia optymalną elastyczność i bardzo dobrą wentylację wkładu. Jego właściwości antybakteryjne i przeciwgrzybiczne ograniczają możliwość wystąpienia alergii. Co istotne, materac reaguje na ciężar ciała i łatwo dopasowuje się do jego kształtu, ale jest przy tym odporny na odkształcenia.

Te właściwości posiada np. Hilding Melody, który – dzięki 7 strefom twardości - sprawdzi się między innymi w przypadku par, również o dużej różnicy wagowej, osób z problemami kręgosłupa, jak i seniorów. Otwory w poszczególnych strefach zapewniają dobrą wentylację wkładu, natomiast wysoka gęstość lateksu powoduje wytrzymałość, trwałość i optymalną elastyczność. Z tego powodu jest to dobra propozycja również dla osób o podwyższonej wadze, nawet do 140 kg.

Połączeniem pianki wysokoelastycznej i lateksu jest Hilding Boogie. Jego konstrukcję tworzy wyprofilowana w 7 stref twardości pianka wysokoelastyczna, blat antybakteryjnego lateksu oraz lekko chłodząca pianka wysokoelastyczna FloFom. Materac pozwala na dogłębną regenerację ciała, dlatego Boogie jest polecany także osobom prowadzącym aktywny tryb życia, na przykład sportowcom. Pianka ma strukturę otwartokomórkową, co zapewnia przewiewność i wentylację, a więc i odpowiednią higienę snu.

Jak widać, przed kupnem materaca warto przygotować się i przemyśleć, czego potrzebujemy, czy wolimy materac chłodniejszy czy cieplejszy. Zmierzmy też dokładnie łóżko, aby dobrać odpowiedni rozmiar. Nie zapomnijmy o dopasowaniu materaca do naszej wagi (te najbardziej miękkie materace mają symbol H1, najtwardsze H4), ale i tego, czy korzystać z niego będzie jedna, czy wiele osób. Odpowiedni wybór zaprocentuje komfortem naszego snu, zdrowszym kręgosłupem i lepszym samopoczuciem na długie lata.

  1. Zdrowie

Jak dbać o nerki i płuca?

Ilustracja: iStock
Ilustracja: iStock
Nerki lubią ciepło, a płuca dobre otoczenie. Co to dokładnie oznacza – wyjaśnia Alicja Kowalska-Dorscheid, specjalistka i praktyk Tradycyjnej Medycyny Chińskiej.

Nerki lubią ciepło

Szczególnie chrońmy dolną część pleców, bo właśnie tam znajduje się centrum naszej witalności. Najczęściej jednak zimno doprowadzamy do organizmu sami – jemy za dużo oziębiających i wprowadzających wilgoć produktów. Zatem starajmy się jeść regularnie, w spokoju, najlepiej trzy ciepłe posiłki dziennie. Urozmaicone, bo jednorodne diety i głodówki nie sprzyjają nerkom. Bardzo wskazane są długo gotowane zupy. Nerkom przypisany jest smak słony, zatem z soli nie rezygnujmy, ale pamiętajmy, że w nadmiarze oziębia.

Dieta dla nerek: mięso z kurczaka, wołowina, jagnięcina, baranina, dziczyzna; jęczmień, kukurydza, orkisz, owies, słodki ryż – najlepiej prażone, przyrządzane bez tłuszczu; cebula, dynia, fasola, groch, kapusty wszelkiego rodzaju, kasztany jadalne, por, soczewica, ziemniaki; z przypraw cynamon, owoce jałowca, kminek, koper, kolendra, oregano, wanilia; ostre przyprawy, takie jak czosnek (w niewielkich ilościach), goździki, imbir, pieprz, rozmaryn i tymianek (suszone); świeże przyprawy – pietruszka, szczypiorek, tymianek, szałwia; z ryb i owoców morza: okoń, pstrąg i kraby; niewielkie ilości sera owczego i koziego; suszone owoce – morele, rodzynki, orzechy włoskie, nasiona słonecznika, herbata z anyżu, imbiru, lukrecji; niewielka ilość czerwonego wina.

Czego unikać? Wszystkiego z zamrażarki; surowych oziębiających warzyw i owoców, takich jak ogórki, pomidory, sałaty, owoce cytrusowe; mleka i kwaśnych przetworów mlecznych, wprowadzających także niepotrzebną wilgoć do naszego organizmu; mocno solonych potraw i wędlin; alg; cukru; ostrych i gorących przypraw – pieprzu cayenne, chili, suszonego imbiru, pimentu, tabasco; energetycznie zimnych napojów, takich jak czarna i zielona herbata, woda mineralna, herbata miętowa.

Wybrane zioła wzmacniające Yang nerek: kłącze tataraku, ziele i ziarno owsa, kora cynamonowca cejlońskiego, ziele dziurawca, owoc jałowca, korzeń lubczyku, ziele rukwi wodnej, korzeń żeń-szenia, liść rozmarynu, ziele tymianku, nasiona kozieradki pospolitej, kłącze imbiru.

Płuca w dobrym otoczeniu

Gdy nasze Qi płuc jest osłabione, musimy zadbać o czystość. A gdy brakuje im energii Yang – o nawilżanie powietrza pomieszczeń, w których przebywamy. Rozpoznamy to po suchej skórze, wysuszonych śluzówkach, suchym kaszlu. Mogą nam w tym pomóc akwaria, rośliny, nawilżacze powietrza i inhalacje wodne, mokry ręcznik na kaloryferach. Przy alergiach zakłócających oddech pomocne są ćwiczenia oddechowe. Świadomy i pełny oddech wzmacnia nasze płuca, rozprowadza energię Qi po całym ciele. Odpręża, łagodząc tym samym napięcia, redukuje bóle. Należy też pamiętać, że płucom szkodzi długie siedzenie w pochylonej pozycji przy biurku – Qi oddechu może być w ten sposób zakłócone.

Dieta dla płuc: regularne, ciepłe posiłki; kukurydza, orkisz, owies, ryż; mięso z kurczaka, indyka i wołowina; karp, okoń, pstrąg; dynia, cebula (bardzo dobrze robi sok z cebuli); chrzan, czosnek, groch, imbir, wszystkie rodzaje kapusty, marchew, por, soczewica, ziemniaki; świeże zioła; cynamon, goździki, jałowiec, kminek, kolendra, kurkuma, gałka muszkatołowa, oregano, szafran, tymianek, rozmaryn, wanilia; migdały, orzechy włoskie, orzeszki ziemne, nasiona słonecznika, sezam; czereśnie, słodkie jabłka, winogrona; nieduże ilości alkoholu do gotowania; herbata z lukrecji, anyżu, kminku. Do płuc przynależy smak ostry, który w niewielkich ilościach działa korzystnie, w zbyt dużych – uszkadza energię płuc i jelita grubego.

Czego unikać? Zimnych energetycznie owoców cytrusowych, kiwi; także pomidorów, ogórków, sałat; produkujących śluz bananów, lodów i mrożonek; wszystkiego, co ma powiązania z cukrem; białej mąki; produktów mlecznych z wyjątkiem wzmacniającego płuca masła; produktów z soi; wieprzowiny; miętowej i zielonej herbaty, wody mineralnej.

Wybrane zioła wzmacniające Qi i Yang płuc: korzeń arcydzięgla, bylica estragonu, kłącze ostryżu długiego, ziele skrzypu, korzeń lukrecji, liść bluszczu, korzeń omanu wielkiego, korzeń lubczyku, ziele rukwi wodnej, korzeń żeń-szenia, liść rozmarynu, ziele tymianku, liść podbiału, kłącze imbiru, kwiat dziewanny.

Alicja Kowalska Dorscheid, specjalistka i praktyk Tradycyjnej Medycyny Chińskiej. Ukończyła Instytut für Phytotherapie oraz Heilpraktikerschule w Berlinie, gdzie zdobyła kompleksową wiedzę m.in. na temat ziołolecznictwa, diagnozy z tęczówki oka i homeopatii. Mieszka w Berlinie, prowadzi prywatną praktykę.

  1. Zdrowie

Oczyszczanie? Naturalnie!

Trzeba pić wodę, aby błonnik mógł pęcznieć i wędrować przez przewód pokarmowy. Każdy dzień powinniśmy zaczynać od napoczęcia półtoralitrowej butelki wody, którą późnym popołudniem napełnimy ponownie. (Fot. iStock)
Trzeba pić wodę, aby błonnik mógł pęcznieć i wędrować przez przewód pokarmowy. Każdy dzień powinniśmy zaczynać od napoczęcia półtoralitrowej butelki wody, którą późnym popołudniem napełnimy ponownie. (Fot. iStock)
Wiosną wszyscy chcemy się oczyszczać. Detoksykować. Rozważamy głodówki, niekiedy kuriozalne diety. Chcemy łyknąć pigułkę, ewentualnie wypić jakiś napar i mieć to oczyszczenie za sobą.

W duchu miłości do naszego ciała i wiary w moc organizmu oraz jedzenia zaproponuję jednak oczyszczanie spokojniejsze. Warto sobie przypomnieć, że nasze ciała są teoretycznie samowystarczalne. Wiadomo – czasem sami im szkodzimy aż nadto, pijąc alkohol, paląc, zjadając za dużo leków lub suplementów diety. Generalnie jednak ludzki organizm jest w stanie oczyścić się z większości szkodliwych substancji (chyba że przesadzimy z dawką). Ale ja dziś zajmę się normalnym życiem przeciętnego człowieka. Tych, którzy zjedli muchomora, odsyłam w trybie pilnym do lekarza.

Za oczyszczanie odpowiadają nerki oraz wątroba – choć i poprzez jelita pozbywamy się części niechcianych składników. Wątroba pełni w naszym organizmie kilka funkcji – tu zajmę się jedynie tematem filtrowania. 80 proc. krwi, która trafia do wątroby, dopływa żyłą wrotną (pozostałe 20 proc. pochodzi z tętnicy wątrobowej). To właśnie w żyle wrotnej są i składniki wchłonięte w przewodzie pokarmowym, i te „zebrane” z narządów. Co można, zostanie zneutralizowane, rozłożone i unieszkodliwione, po czym trafi ponownie do krwi, a z nią z kolei do nerek. One między innymi tworzą mocz. To nie tylko sposób na pozbycie się nadmiaru wody, tak również usuwane są z organizmu metabolity. Osocze krwi przepływającej przez naczynia włosowate kłębuszków nerkowych jest filtrowane, a co w organizmie niepotrzebne, trafia do ich środka (światła, jak to się fachowo nazywa) w związku z różnicą ciśnień. Część substancji transportowana jest jeszcze w mechanizmie pinocytozy (przenoszenie pojedynczych substancji). Dlatego tak zachęcam do picia wody oraz do radości wynikającej z siusiania. Im częściej, tym lepiej!

Ale to nie koniec. Błonnik w jelitach wiąże różne niepotrzebne nam substancje – załatwiając się, wydalamy je z organizmu. Dlatego należy pić wodę (tak, wiem, znowu to samo), aby błonnik mógł pęcznieć i wędrować przez przewód pokarmowy. Pamiętajmy o tym, że każdy dzień powinniśmy zaczynać od napoczęcia półtoralitrowej butelki wody, którą późnym popołudniem napełnimy ponownie! I jedzmy warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe i rośliny strączkowe. To powtarzane kolejny raz zalecenie, ale jakże ważne. One dostarczają nam antyoksydantów, które także chronią organizm przed szkodliwymi substancjami!

Dodam jeszcze do listy ruch. Dla detoksu, a i owszem! Jeżeli pobudzimy limfę w organizmie (uprawiając aktywność fizyczną, masując ciało czy chociażby szczotkując je), to również przyspieszy pozbycie się tego, co szkodliwe. Ruch pomaga w oczyszczaniu organizmu także poprzez zwiększenie wydzielania potu, wraz z którym wydalane będą niepożądane substancje.

A na koniec zasugeruję, że może warto zrobić sobie rachunek sumienia. I zastanowić się, z czego chcemy się oczyścić. Dobrze przeprowadzić analizę własnych poczynań i przyzwyczajeń. Ile z rzeczy, które jadamy, to produkty wysokoprzetworzone, w których składzie znajdują się barwniki, aromaty, konserwanty? To ich właśnie powinniśmy unikać – szczególnie w okresie detoksykacji.
Proszę, sprzątajmy nasze ciała, ale delikatnie, powoli, bez brutalnych działań. 

Katarzyna Błażejewska-Stuhr, dietetyczka kliniczna, psychodietetyczka. Autorka bloga kachblazejewska.pl, współautorka książki „Kobiety bez diety. Rozmowy bez retuszu”, Burda Media Polska.

  1. Zdrowie

Migrena – trzeba ją leczyć. Są na to sposoby

Ktoś ma jeden napad migreny w miesiącu. Mało. A co, jeśli ten ktoś jest aktorem i musi wyjść na scenę? Migrenę trzeba leczyć. (Fot. iStock)
Ktoś ma jeden napad migreny w miesiącu. Mało. A co, jeśli ten ktoś jest aktorem i musi wyjść na scenę? Migrenę trzeba leczyć. (Fot. iStock)
Tak wygląda mózg migrenika. Jedna sucha gałązka może wywołać wybuch płomieni. Trzeba dojść, co dla ciebie jest tą gałązką – mówi dr Anna Błażucka, neurolog zajmująca się leczeniem migren.

Czym właściwie jest migrena?
Migrena to cierpienie. Ciężka choroba. Jeden z częstszych i najsilniejszych bólów głowy, słabszy tylko od bólów klasterowych. Nasila się podczas zwykłych codziennych czynności. Chory w trakcie napadu myśli tylko o tym, by położyć się w cichym, ciemnym pomieszczeniu i żeby wszyscy dali mu spokój. Nie sposób otworzyć oczu, bo ból się nasila. Towarzyszą mu nudności, czasami wymioty, światłowstręt, nadwrażliwość na dźwięki i zapachy. Ból ma charakter pulsujący, rozdzierający, jakby ktoś walił nas po głowie 50-kilogramowym młotem. Najczęściej obejmuje połowę głowy, choć wraz z rozwojem napadu może się rozszerzać na całą. Napad może trwać kilka dni, nawet jeśli ból po lekach ustępuje; migrena ma cztery fazy, ból to tylko jedna z nich. Problemem jest to, że migrena nie jest postrzegana jako ciężka choroba przez osoby, które same nie chorują albo nie mają chorych w otoczeniu. Dużo złego zrobiły tu naleciałości kulturowe.

Choroba „histeryczek”...
Pamiętamy z „Nad Niemnem” Emilię Korczyńską z jej „globusem”. Każdego normalnego człowieka boli głowa, a migreny mają arystokraci – taka jest utrwalona kulturowo opinia. Migrena bywa traktowana jako ucieczka przed pracą, przed życiem. Każdego kiedyś bolała głowa i jeśli był to ból typu napięciowego, czyli o niewielkim natężeniu, na cudzy ból patrzymy przez pryzmat swojego. Myślimy: „Przesada, to się przecież da wytrzymać”.

A w rzeczywistości to choroba, która wyłącza z życia. Nie można nic zaplanować, urlop kończy się tym, że wszyscy chodzą na palcach, bo mama leży z migreną. Nie zawsze da się pojechać tam, gdzie chcemy, bo na przykład w górach osoby z migreną gorzej się czują. Zmiana stref czasowych to także ryzyko napadu. No i praca. Nie każdy pracodawca zrozumie, chory często bierze urlopy, bo trudno przy każdym napadzie migreny iść do lekarza. A nawet jeśli do pracy przyjdziemy, a czasem po prostu inaczej nie można, niewiele jesteśmy w stanie zrobić. Osoby chore częściej też zapadają na depresję. W dodatku rujnują sobie zdrowie, bo bez przerwy biorą leki przeciwbólowe. Błędne koło.

I życie w stresie…
Tak, w oczekiwaniu na kolejny napad.

Czy każdą migrenę poprzedza tak zwana aura?
Migrena przebiega w czterech fazach, ból głowy to trzecia z nich. Faza druga, poprzedzająca ból głowy, to aura, występuje u 30 proc. pacjentów. Najczęściej jest aura wzrokowa – migoczące mroczki, zniekształcenia obrazu, zmniejszenie albo powiększenie otaczających przedmiotów. Może być aura czuciowa – drętwienie zaczynające się od palców, obejmujące całą kończynę, twarz i język. Zdarzają się też niedowłady, zaburzenia mowy, co jest dla pacjentów przerażające – boją się, czy to nie udar. Aura trwa od pół godziny do godziny, potem zaczyna się ból. Czasami aura i ból dobę czy dwie wcześniej poprzedzone są objawami zwiastującymi. To pierwsza faza migreny: niepokój, rozdrażnienie, coś, co przypomina zespół napięcia przedmiesiączkowego. Natomiast po bólu głowy jest faza ponapadowa – pacjenci często wiążą ją z lekami i może tak być, ale to czwarta faza migreny: uczucie zmęczenia, słabości, senności.

Znamy przyczyny migreny?
Bóle głowy dzielimy na pierwotne i wtórne. Pierwotne to takie, których przyczyny nie znamy. Wtórne powstają w przebiegu innych chorób, internistycznych czy neurologicznych. Migrena i napięciowe bóle głowy zaliczamy do pierwotnych. Przyczyna oczywiście jest, ale my dostępnymi narzędziami nie potrafimy jej zbadać. Na dziś wiemy, że migrena to wielogenowa choroba genetyczna.

Przyczyn migreny nie znamy. Ale wiemy, co może ją wywołać?
Tak, są czynniki prowokujące. U osoby chorej na migrenę wywołają napad, u zdrowej nie spowodują żadnych zmian samopoczucia. Tych czynników znamy wiele i od razu podkreślę: chory nie jest podatny na wszystkie. Są czynniki niezależne od nas – takie jak pogoda. Migrena jest chorobą sezonową, nasila się wiosną i jesienią. Mówi się, że wywołuje ją halny w górach – ale tu nie o wiatr chodzi, lecz o gwałtowne zmiany ciśnienia. Są też czynniki, które zależą od nas, w tym od tego, co jemy. Do sztandarowych pokarmów wysokiego ryzyka należą: żółte sery, czerwone mięso, glutaminian sodu, orzechy, czekolada, alkohole – najczęściej czerwone wino. Ale u każdego może być co innego, także cokolwiek spoza tej grupy. A bywa i tak, że żaden pokarm napadu nie wywołuje. Są osoby chore na migrenę, które mogą pić czerwone wino, są i takie, które powąchają alkohol i mają napad. Problemem może być odwodnienie. Głodzenie – migrena go nie lubi. Stres, ale i odpoczynek po stresie. Zmiany rytmu dobowego, stref czasowych, zbyt krótki albo zbyt długi sen. Jest tak zwana migrena weekendowa związana ze zbyt długim spaniem właśnie. Nieodpowiedni, zbyt intensywny wysiłek fizyczny albo odpoczynek po wysiłku. U kobiet może też być cykl hormonalny, okres okołoowulacyjny albo okołomiesiączkowy.

Migrena to choroba nieuleczalna. Jednak możemy sobie pomóc. Jak?
Migreny nie zlikwidujemy, ale możemy skutecznie ją kontrolować. Leczenie ma na celu doprowadzić do tego, że napady ustąpią albo będzie ich mniej, albo będą słabsze, albo będą dobrze reagowały na leki przerywające ból.

Od czego pani zaczyna, kiedy przychodzi pacjent i mówi, że ma napady migreny?
Przede wszystkim muszę się dowiedzieć, czy to rzeczywiście migrena. Czyli: charakterystyka samego bólu głowy, jego lokalizacja i charakter, objawy towarzyszące. Czy migrena występuje coraz częściej, czy jest stabilna. Czyli czy napad jest jeden, czy dwa w ciągu miesiąca i od kilku lat tak samo, czy, powiedzmy, od pół roku więcej. A może zaczęła się gorsza reakcja na leki? Może napady coraz dłużej trwają?

Migreny dzielimy na epizodyczne i przewlekłe. Ważne, ile jest napadów w ciągu miesiąca, jak długo trwają, ile dni z bólem w ciągu miesiąca, czy występuje tylko jeden rodzaj bólów głowy. W jaki sposób napady bólu głowy są leczone, w jakich dawkach, czy leki przerywają napad, czy tylko zmniejszają natężenie bólu na kilka godzin. Jakie było leczenie w przeszłości. Często pacjent mówi: „Ja już byłem leczony wszystkim”. Ale kiedy się dopytuję, to okazuje się, że nie były to leki właściwe dla leczenia migreny. Albo stosowane w zbyt małych dawkach, takich, które nie mają prawa pomóc. W zależności od tych wszystkich danych zaczynamy rozmawiać o leczeniu.

Czy zaleca pani na przykład tomografię, żeby wyeliminować inne ewentualne przyczyny bólu, jak torbiele czy guzy?
W zaleceniach nie ma konieczności wykonywania tomografii ani rezonansu, migrena jest pierwotnym bólem głowy, więc my nic w tej głowie nie znajdziemy. Czasami w rezonansie opisane są drobne zmiany naczyniowe – ale u osób zdrowych też się takie zdarzają. Przyznam się jednak, że ja, jeśli pacjent badań obrazowych nie miał, na ogół je zlecam. Bo jeśli kogoś często i mocno boli głowa, to po prostu boi się, czy nie ma guza. I wynik badania go uspokoi.

Wywiad – i co dalej?
Wyjaśniam, jakie są możliwości i zasady leczenia. To ważne, bo inaczej leczymy, kiedy są jeden, dwa czy trzy napady w ciągu miesiąca, inaczej, jeśli jest ich więcej, a w dodatku takich, które nie ustępują pod wpływem leków. Dysponujemy leczeniem przerywającym napad migreny i leczeniem profilaktycznym. Przy małej liczbie napadów możemy zastosować tylko leczenie przerywające napad bólu – poszukać leków, pod których wpływem ból ustępuje w ciągu godziny, a najdalej trzech. Ważne też, by przyjąć leki od razu, kiedy tylko pojawia się ból. I w odpowiedniej dawce. Zazwyczaj w dolegliwościach bólowych zalecane jest dawkowanie dwa czy trzy razy dziennie po tabletce. W migrenie jest inaczej – na samym początku dwie, trzy tabletki, w zależności od preparatu. No i kwestia, jaki to powinien być lek. Ludzie często biorą leki z kodeiną. A ona nie jest wskazana – choć w danej chwili zadziała, prowokuje następne bóle głowy. Ułatwia też przejście migreny w przewlekłą oraz w powstanie polekowych bólów głowy.

Trudność zwiększa to, że pacjent poza migreną może mieć „zwykłe” bóle głowy, takie, które, jak mówi, „same przechodzą”. I wtedy na początku bólu nie wie, czy to migrena, czy nie. A czekanie, w jaki sposób ból się rozwinie, to już opóźnienie leczenia. To jedna pułapka. A druga – nadużywanie leków przeciwbólowych, które powoduje powstanie polekowych bólów głowy oraz transformację migreny w przewlekłą, czyli występującą przez co najmniej 15 dni w miesiącu, z czego osiem to migrena. Uważa się, że przy bólach głowy można przyjmować osiem do dziesięciu tabletek miesięcznie. Jeśli bierzemy leki z powodu bólu kolana, to nie wyindukujemy sobie polekowych bólów kolana. A u osób z migreną leki przeciwbólowe wywołują polekowe bóle głowy. Po jakimś czasie przychodzi pacjent i mówi, że głowa boli go codziennie i codziennie bierze kilka tabletek, a i tak jest coraz gorzej. Bierze, bo musi, inaczej nie jest w stanie funkcjonować. I koło się zamyka.

Chorzy na forach migrenowych piszą, że biorą dziennie opakowanie leków...
Kiedy człowiek jest młody, nie myśli, że w dłuższej perspektywie jest to niebezpieczne dla wątroby, nerek, serca, układu krwiotwórczego. Oczywiście organizm ma zdolności do regeneracji. Jednak gdy bierzemy leki miesiącami czy latami, to prędzej czy później doprowadzimy do jego uszkodzenia.

Leczenie migreny epizodycznej polega, jak pani powiedziała, na przerywaniu napadu. Ale jest i leczenie mające na celu niedopuszczanie do napadów. Co to takiego?
To leczenie profilaktyczne, które polega na codziennym przyjmowaniu leków. Pacjenci często się tego boją, bo to między innymi leki przeciwpadaczkowe i przeciwdepresyjne. W powszechnej opinii „ogłupiają, otępiają, uzależniają”. Oczywiście, każdy lek może wywołać objawy uboczne, ale to nie chemioterapia choroby nowotworowej, szukamy więc odpowiednich leków dla konkretnego pacjenta, skutecznych i dobrze tolerowanych. Mamy w czym wybierać, jeśli odpowiednio je dobierzemy, będą pozwalały normalnie żyć.

Trudność polega na tym, że efektów nie widać od razu. Trzeba dojść do odpowiedniej dawki, co trwa kilka tygodni, następnie odczekać co najmniej miesiąc, by ocenić, czy leczenie działa, czy trzeba szukać innych środków.
Leczenie profilaktyczne jest obowiązkowe w przypadku dużej liczby napadów i w migrenie przewlekłej. Najlepiej zaczynać je wcześnie, gdy w ciągu miesiąca występują trzy, cztery, pięć napadów migreny. Później – to kiepska wiadomość – będzie ono mniej skuteczne, bo już mamy migrenę rozwiniętą, oporną na leczenie.

Czasem decyzja o leczeniu profilaktycznym to indywidualna kwestia. Powiedzmy, że ktoś ma jeden napad migreny w miesiącu. Można z tym żyć. Ale ten ktoś jest, dajmy na to, sędzią albo aktorem teatralnym. I musi przyjść na rozprawę albo wyjść na scenę, czy boli, czy nie. To, moim zdaniem, może być wskazaniem do włączenia terapii.

A jeśli działa, to jak długo trwa kuracja?
Co najmniej rok. Później możemy próbować odstawiać albo zmniejszać dawkę. To leczenie jest bezpieczne. Z kolei lekami, które z definicji przeznaczone są do stosowania przewlekłego, jak padaczka czy depresja – tu często terapia trwa do końca życia. Nie zawsze jest tak, że napady ustaną, ale będą zdecydowanie rzadsze albo krótsze, albo leki przeciwbólowe będą skuteczniejsze. Bo jedno drugiego nie wyklucza – jeśli w trakcie leczenia profilaktycznego mamy napad, możemy stosować leki przeciwbólowe.

Ale poza tabletkami mamy też inne możliwości?
Tak. Leczenie botoksem. Toksyna botulinowa jest skuteczna nawet u 50 proc. osób po pierwszym podaniu. Pierwsze efekty obserwujemy po dwóch tygodniach do miesiąca. Szybciej niż przy farmakoterapii. Pierwsze trzy dawki podajemy co 12 tygodni, potem w zależności od potrzeb raz na rok, pół roku lub co trzy miesiące.

Toksyna jest stosowana w medycynie estetycznej. Jaki jest jej mechanizm działania w leczeniu migreny?
Nie ma to nic wspólnego ze zmniejszaniem napięcia mięśniowego, co wykorzystuje się w medycynie estetycznej i w neurologii, w leczeniu dystonii. Tam rozłącza się nerw od mięśnia, tu wykorzystuje się przeciwbólowe działanie toksyny. Znamy kaskadę zdarzeń napadu migreny: z ośrodka bólu w głębi mózgu propagacja na obwód, na opony mózgowe i naczynia. Rozszerzenie naczyń i tak zwane neurogenne zapalenie naczyń powoduje ból. Tak jakby w środku mózgu rozpalało się nam powoli ognisko. Napad migreny wynika z pobudzenia nerwu trójdzielnego unerwiającego całą głowę, to główny nerw czuciowy, jego zakończenia wychodzą na skórę. Toksynę podajemy w okolice zakończeń nerwu trójdzielnego, żeby transportem wstecznym wzdłuż nerwu wyłączyć „generatorek bólu” w środku mózgu.

Dla kogo jest taka kuracja?
Toksyna jest zarejestrowana do leczenia migreny przewlekłej, uważa się też, że może być skuteczna w migrenie epizodycznej z dużą częstotliwością napadów. Leczenie botoksem jest bezpieczne, ma mało ograniczeń. Substancja działa miejscowo, nie wchłania się, a po 12 godzinach od podania jest rozkładana. Problem to niewłaściwe leczenie toksyną stosowane w wielu gabinetach. Na rynku istnieją co najmniej trzy toksyny i to są trzy różne leki. Tylko jedna – toksyna botulinowa typu A – zarejestrowana jest w leczeniu migreny. Podawać ją trzeba w określony sposób. To schemat PREEMP, od 155 do 195 jednostek – od 1,5 do 2 ampułek. Niestety, lekarze robią to według uznania, na przykład podają według schematu stosowanego w medycynie estetycznej, w złej, czyli zbyt małej, dawce. Albo stosują inny preparat. To rzadko bywa skuteczne, ale chory nie jest w stanie tego zweryfikować. Efekt: nie pomogło. I w świat idzie informacja, że botoks nie działa. Warto pytać lekarza o rodzaj preparatu i dawkę oraz o certyfikat umiejętności podawania toksyny, każdy z nas taki otrzymał.

Są jeszcze jakieś metody leczenia?
Przeciwciała monoklonalne. I jest to na dziś najskuteczniejsze. U osób z migreną stwierdzono w mózgu wysokie stężenie białka CGRP, a w momencie napadu migreny następuje jeszcze wyrzut tego białka. Przeciwciała monoklonalne blokują ten nadmiar. Zastrzyk podaje się raz w miesiącu. Pierwsze efekty są po dwóch tygodniach do miesiąca. Problemem jest cena.

Leczenie nie jest refundowane?
Żadne leczenie migreny nie jest refundowane. Ministerstwo Zdrowia odrzuciło właśnie wnioski. Argument: nie wiemy, ilu jest chorych, bo nie ma spójnych badań epidemiologicznych, migrena to choroba, „której nie da się zmierzyć”, trudno też ocenić skuteczność leczenia. A koszty są wysokie. Toksyna to 2–2,5 tysiąca złotych co 12 tygodni, przeciwciała – 2–3,5 tysiąca złotych co miesiąc. To za dużo dla przeciętnego pacjenta. Tymczasem w migrenie przewlekłej, „uzłośliwionej”, tak naprawdę nie ma innej terapii, bo leki są mało skuteczne.

Jak możemy sobie pomóc trybem życia?
Mózg migrenika to mózg uporządkowany. Lubi regularny sen, pobudki o jednej porze, regularne posiłki, unikanie pokarmów prowokujących napady, pilnowanie nawadniania organizmu. To pomaga, ale nie gwarantuje, że napadów unikniemy. Na początku leczenia wskazane jest prowadzenie dzienniczka. Zapisywanie, co się zjadło, co się wypiło, czy bolała głowa, ile czasu, jakie braliśmy leki, co się wydarzyło poprzedniego dnia. Są specjalne aplikacje, nie musimy notować w zeszycie. Możemy w ten sposób znaleźć prawidłowość, z której nie zdawaliśmy sobie sprawy.

Mózg migrenika możemy porównać do żarzącego się ogniska. Napad migreny to wybuch płomieni. W leczeniu chodzi o to, żeby jak najsłabiej się żarzyło. Bo jeśli żar jest duży, to nawet jedna gałązka może sprawić, że płomienie skaczą do góry. Każdy musi sam dojść do tego, co u niego jest tą gałązką.

Czy każdy lek przeciwbólowy jest w migrenie skuteczny?
Na jednych działa paracetamol, na innych ketoprofen, kwas acetylosalicylowy, ibuprofen czy naproksen. U niektórych skuteczny będzie paracetamol z kofeiną, u innych kofeina nasili ból. Kodeina przerywa napad, ale na dłuższą metę nie jest wskazana. No i są tryptany – mamy ich pięć. I nie jest tak, że jeśli dla kogoś jeden lek z tej grupy będzie nieskuteczny, to żaden nie zadziała. Trzeba wypróbować wszystkie.

Migreników przybywa?
Na pewno zaczyna się coraz więcej mówić o migrenie, więc nie wiadomo, czy przybywa chorych, czy precyzyjniej ich diagnozujemy. Nowe sposoby leczenia znane są od niedawna. I ciągle jeszcze funkcjonuje przekonanie: „Taka już pani/pana uroda”. To błędne myślenie. Migrenę trzeba leczyć.

Dr n. med. Anna Błażucka, specjalista neurolog, kierownik Instytutu Diagnostyki i Leczenia Bólu w Warszawie, zajmuje się między innymi leczeniem bólów głowy, polineuropatii, fibromialgii, bólów kręgosłupa.