Wojna to nie zdarzenie, wojna to proces. Zanim pierwsze pociski wystartują w stronę rzekomego nieprzyjaciela, hula propaganda, która ma przygotować mieszkańców do walki. Nagrodzony Oscarem i BAFTA dokument „Pan Nikt Kontra Putin” to poruszającą opowieść o tym, jak wprowadza się indoktrynację do rosyjskich szkół, jak buduje się wroga i oswaja dzieci z przemocą, nim ta stanie się faktem.
Według badań Uniwersytetu SWPS niemal 70% Polek i Polaków obawia się wojny, przy czym niemal 30% odczuwa ten lęk wyjątkowo silnie. Tę obawę odczuwał też Pasha Talankin, do niedawna nauczyciel w podstawówce w niewielkiej mieścinie na Uralu. Pasją Pashy jest nagrywanie i przez większość swojej kariery pełnił funkcję szkolnego kronikarza - dokumentował wydarzenia z codziennego życia uczniów. Jego dysk pełen był nagrań z jego gabinetu, do którego zaglądały nastolatki i opowiadały o swoich planach na przyszłość.
Wszystko jednak dramatycznie zmieniło się w 2022 r., gdy Rosja dokonała inwazji na Ukrainę, a nowym dekretem Putina wprowadzono propagandowe zmiany. Rozpoczęto lekcje wojskowego marszu, wykłady o rosyjskich sukcesach wojskowych, a także spotkania z bojownikami Grupy Wagnera, gdzie oswajano dzieci z karabinami i granatami.
Łagodny i wycofany Pasha najpierw dokumentował nową szkolną rzeczywistość na potrzeby rządu, później jednak, gdy skontaktował się z nim amerykański reżyser David Borenstein, zgodził się współtworzyć pełnometrażowy film. Efekt wbija w fotel.
„Pan Nikt Kontra Putin” to dokument, który znany jest polskiej publiczności z zeszłorocznej edycji festiwalu Millenium Docs Against Gravity, a teraz można go oglądać w kinach w całym kraju. 90-minutowy zapis postępującej w kraju manipulacji i zarazem głębokiego cierpienia tych, którzy nie zgadzają się z linią rządu, porusza i przeraża. Pokazuje, jak w czasie rzeczywistym, w sąsiednim kraju, powstaje putinowskie Hitlerjugend.
Kadr z filmu "Pan Nikt Kontra Putin" (Fot: Materiały prasowe MDAG)
Widok dzieci po raz pierwszy chwytających za broń, strzyżenia głów absolwentom, którzy ruszają na front czy dźwięki z pogrzebu poległych - nieedytowana rzeczywistość porusza głębiej niż jakikolwiek scenariusz. Widać, jak niegdyś szczęśliwe, pełne marzeń dzieci, przygotowywane są do walki na froncie, grzebią najbliższych, tracą zaufanie do nauczycieli. Dodatkowo porusza fakt, że Pasha ryzykował więzieniem i wręcz utratą życia, by nagrać te materiały, a później wywieźć je z kraju, który przecież bardzo kocha, a do którego nie może już powrócić.
Czytaj także: „Rosja w cieniu Nawalnego” – krótki reportaż o ludziach, którzy za walkę o wolność płacą najwyższą cenę
Czasem trzeba tylko jednego odważnego, który obnaży propagandę całego reżimu. Pasha jest tym odważnym, a Oscar za jego odwagę, a także wyjątkową wrażliwość i realizm filmu, jest zupełnie zasłużony. Film w żaden sposób nie umniejsza ani nie relatywizuje cierpienia, jakiego doświadcza Ukraina w tym konflikcie, pokazuje jednak, że w wojnie nie ma wygranych - a po obu stronach giną zwykli ludzie.
Chociaż zewsząd jesteśmy bombardowani informacjami o konfliktach i wielu z nas ich unika, by nie żyć w lęku, to mimo wszystko na ten seans warto się wybrać. Przypomina, że wszędzie są ludzie, którzy chcą pokoju i że ponad podziałami możemy zatrzymać przemoc, zamiast trwać w pełnej strachu ciszy.
Czytaj także: Reguły na czas chaosu. Rozmowa z Martą Niedźwiecką