Milena Roszkowska - Od ulicznych straganów po gwiazdkowe restauracje. 5 kulinarnych dokumentów Netflixa, po których spojrzysz na jedzenie z zupełnie innej perspektywy
00:00
08:00
Jedzenie potrafi opowiedzieć o miejscu więcej niż niejeden przewodnik. Pokazuje historię, tradycję, sposób życia, ale też ludzi, którzy stoją za daniem trafiającym na talerz. Jeśli zamiast kolejnego programu kulinarnego z przepisami masz ochotę zobaczyć coś, co zabierze cię w podróż, poznasz niezwykłych szefów kuchni albo spojrzysz na codzienne potrawy z zupełnie innej strony, te dokumenty będą dobrym wyborem. Pięć różnych produkcji i jeden wspólny mianownik – po seansie trudno nie zrobić się głodnym.
Azjatyckie metropolie po zmroku wyglądają zupełnie inaczej. Właśnie tę nocną stronę miast pokazuje dokumentalny miniserial „Azja o północy: Jedzenie, taniec, marzenia”. Tokio, Seul, Manila, Bangkok czy Tajpej stają się tutaj sceną dla ludzi, którzy pracują, bawią się, gotują i spotykają wtedy, gdy większość świata zaczyna zwalniać. Jedzenie jest jednym z najważniejszych elementów tej opowieści, ale nie jedynym. Twórcy zaglądają również do świata muzyki i nocnej kultury, pokazując miejsca, które po zachodzie słońca nabierają zupełnie nowej energii.
To właśnie dlatego nie jest to typowy dokument o kuchni. Zamiast prowadzić widza od jednej restauracji do kolejnej, pozwala mu poczuć rytm odwiedzanych miast. W Tokio można trafić na nocne jedzenie, w Seulu na smażonego kurczaka, a obok kulinarnych historii pojawiają się muzycy, artyści i osoby tworzące nocne życie swoich miast. Każdy odcinek ma własny charakter, ale wszystkie składają się na portret Azji, której nie zobaczymy w typowym przewodniku turystycznym.
To propozycja przede wszystkim dla tych, którzy lubią dokumenty z atmosferą. Dużo tutaj neonów, nocnych ulic, gwaru i ludzi, których historie pozwalają spojrzeć na znane miasta z mniej oczywistej perspektywy. Jeśli jedzenie jest dla ciebie częścią podróży, a nie tylko tym, co pojawia się na talerzu, warto dać temu miniserialowi szansę.
Phil Rosenthal podróżuje po świecie z bardzo prostym planem: chce dobrze zjeść. Twórca „Everybody Loves Raymond” odwiedza kolejne miasta, zagląda do lokalnych restauracji, próbuje ulicznego jedzenia i spotyka ludzi, którzy najlepiej znają swoje rodzinne strony. W jego podróżach nie chodzi jednak wyłącznie o znalezienie najlepszego dania. Jedzenie staje się pretekstem do rozmowy, poznawania nowych osób i zaglądania za kulisy miejsc, które odwiedza. Serial doczekał się już ośmiu sezonów.
Siłą programu jest jego lekkość. Phil nie zachowuje się jak kulinarny ekspert, który przyjeżdża oceniać restauracje. Raczej jak wyjątkowo ciekawski turysta, który chce spróbować wszystkiego i przy okazji dowiedzieć się czegoś o miejscu, w którym właśnie się znalazł. Amsterdam, San Sebastián, Boston czy kolejne odwiedzane przez niego miasta pokazane są przez smaki, lokalne zwyczaje i spotkania z mieszkańcami. Dzięki temu nawet dobrze znane kierunki mogą nagle wydać się trochę bardziej interesujące.
„Somebody Feed Phil” najlepiej oglądać wtedy, gdy potrzebujemy czegoś poprawiającego humor. To jeden z tych dokumentów, po których chce się nie tyle gotować, ile spakować walizkę i sprawdzić, co właściwie je się na drugim końcu świata. Jest tu dużo jedzenia, ale jeszcze więcej ciekawości świata, poczucia humoru i zwyczajnej radości z siedzenia przy jednym stole z drugim człowiekiem.
Jeśli jedzenie może być sztuką, „Chef's Table” jest jednym z najlepszych przykładów tego, jak opowiedzieć o niej na ekranie. Dokumentalna seria Davida Gelba zagląda do kuchni najbardziej niezwykłych szefów kuchni z różnych stron świata, pokazując nie tylko ich restauracje, lecz także drogę, która doprowadziła ich do miejsca, w którym znaleźli się dzisiaj. Każdy odcinek skupia się na jednej osobie i jej kulinarnej filozofii. Serial miał premierę w 2015 roku i doczekał się kolejnych odsłon poświęconych m.in. cukiernictwu i konkretnym rodzajom kuchni.
To propozycja zdecydowanie bardziej filmowa niż typowy program kulinarny. Kamera przygląda się detalom, fakturom i procesowi powstawania potraw, ale równie dużo miejsca dostają wspomnienia, porażki, ambicje i osobiste historie bohaterów. W efekcie danie, które na pierwszy rzut oka może wyglądać jak małe dzieło sztuki, zaczyna być częścią znacznie większej opowieści. O jedzeniu mówi się tutaj przez pryzmat człowieka, który je tworzy.
„Chef's Table” ma też swój charakterystyczny, niemal hipnotyzujący styl. To serial dla tych, którzy lubią oglądać jedzenie równie mocno, jak o nim czytać. Nie trzeba być znawcą gastronomii ani marzyć o kolacji w restauracji z gwiazdką Michelin. Wystarczy ciekawość, bo kolejne historie potrafią sprawić, że nawet dobrze znane składniki zaczynają wyglądać zupełnie inaczej.
David Chang nie próbuje przekonać widzów, że jedzenie musi wyglądać perfekcyjnie. Wręcz przeciwnie – w „Ugly Delicious” interesuje go to, co znajduje się za popularnymi daniami i dlaczego pewne smaki stały się tak ważną częścią konkretnych kultur. Razem z innymi kucharzami, pisarzami i gośćmi rusza tropem pizzy, grilla, tacos, steków czy kuchni indyjskiej. W centrum pozostaje jedzenie, ale rozmowa szybko potrafi wyjść daleko poza kuchnię.
Chang przygląda się temu, jak powstają kulinarne mody, skąd biorą się nasze wyobrażenia o „autentycznej” kuchni i dlaczego jedzenie tak mocno wiąże się z historią, migracją czy tożsamością. Jeden z odcinków poświęcony jest choćby temu, jak kuchnia i kultura przemieszczają się razem z ludźmi. Innym razem bohaterowie zastanawiają się nad miejscem steku w kulturze czy nad tym, co właściwie oznacza słowo „curry”.
To dokument dla tych, którzy lubią, kiedy rozmowa o jedzeniu prowadzi do znacznie ciekawszych pytań. „Ugly Delicious” ma dużo humoru i luzu, ale pod jego powierzchnią kryje się całkiem poważna opowieść o kulturze. Nie zawsze trzeba zgadzać się z bohaterami, żeby dobrze się bawić – czasem najciekawsze są właśnie te momenty, w których jedna kulinarna opinia zderza się z drugą.
Michael Pollan zaczyna od czegoś, co wydaje się banalne: gotowania. W „Cooked” pokazuje jednak, że sposób, w jaki przygotowujemy jedzenie, mówi bardzo dużo o nas samych. Miniserial został podzielony na cztery odcinki inspirowane żywiołami – ogniem, wodą, powietrzem i ziemią. Pollan przygląda się temu, jak poszczególne metody przygotowywania jedzenia kształtowały nasze zwyczaje, kulturę i relację z tym, co trafia na talerz.
W jednym z odcinków ogień prowadzi go do historii gotowania i relacji człowieka ze zwierzętami. W innym zagląda do Indii, by przyjrzeć się gotowaniu w wodzie i konsekwencjom rosnącej popularności wysoko przetworzonej żywności. Pojawia się też pieczenie chleba, gluten i fermentacja, dzięki której zwyczajne składniki mogą zmienić się w ser, czekoladę czy inne produkty.
„Cooked” jest spokojniejsze i bardziej refleksyjne niż pozostałe propozycje. To dokument, który nie próbuje wyłącznie zaostrzyć apetytu, ale też zatrzymać widza na chwilę przy pytaniu, czym właściwie jest gotowanie i dlaczego przez tysiące lat było tak ważną częścią ludzkiego życia. Jeśli lubisz dokumenty, które po seansie zostawiają coś więcej niż ochotę na kolację, ten tytuł zdecydowanie warto dopisać do listy.