Bywają dni, kiedy zwykła codzienność wydaje się ponad nasze siły. W takich chwilach szczególnie mocno wybrzmiewają słowa Edith Eger – psycholożki, która jako nastolatka przeżyła Auschwitz, potem także uwięzienie w innych obozach zagłady, a później poświęciła życie pomaganiu innym uwolnić się od traum przeszłości. Jej lekcje nie mówią o tym, jak uniknąć cierpienia. Pokazują, jak nie pozwolić, by to ono decydowało o naszym życiu.
Edith Egar zmarła niedawno, w kwietniu 2026 roku, dożywając pięknego wieku 98 lat. Jej długie życie naznaczone było wieloma tragicznymi wydarzeniami. Urodziła się w roku 1927, w Koszycach, w dawnej Czechosłowacji. Jako nastolatka razem z rodzicami i siostrą została deportowana do Auschwitz. Jej rodzice nie przeżyli. Ona wraz z siostrą przetrwały uwięzienie w innych obozach, przymusową pracę i marsz śmierci.
Po wojnie Edith Egar wyemigrowała do USA, gdzie wykształciła się na psycholożkę ze specjalizacją w leczeniu traumy. W swojej pracy, publikacjach, podkreślała, że choć nie mamy wpływu na wszystko, czego doświadczamy, to możemy odzyskać wpływ na to, jak odpowiadamy na własne doświadczenia.
Eger doskonale wiedziała, i to od wczesnej młodości, że na pewne rzeczy, nawet te najstraszniejsze, nie ma się wpływu. Psycholożka rozróżniała jednak dwie sytuacje: bycie ofiarą wydarzenia i pozostawanie w roli ofiary. Krzywda, której doświadczyliśmy, jest niezaprzeczalnym faktem, ale nie musi definiować naszej tożsamości. Dlatego Eger proponowała, by zamiast pytać: „Dlaczego ja?”, skupić się na: „Co dalej, co teraz?”.
Wybaczenie nie jest rozgrzeszeniem sprawcy ani zapomnieniem o doznanej krzywdzie. Egar podkreślała, że w tym wybaczeniu chodzi raczej o to, by ktoś, kto nas skrzywdził, nie pozostawał w naszych myślach. Nie kradł czasu, energii, emocji. W jej rozumieniu wybaczenie to coś, co robimy dla siebie, nie dla tego, komu wybaczamy. Dla własnej wolności od niego.
Jak zauważała psycholożka, można fizycznie opuścić więzienie, a i tak trwać w nim w głowie. W lęku, wstydzie, poczuciu winy, rozpamiętywaniu przeszłości. Edith Eger przez wiele lat mówiła o tym, czego doświadczyła w czasie wojny i dopiero później samej udało jej się zająć swoją traumą. W pracy także pomagała przede wszystkim osobom w takich wewnętrznych więzieniach.
Nie tylko radość, zadowolenie czy dumę, ale również żal, smutek, złość. To nie jest żadna oznaka słabości, którą trzeba jak najszybciej zagłuszyć. Eger przekonywała, że trudne emocje trzeba do siebie dopuścić, pozwolić im wybrzmieć, a dopiero potem zacząć się stopniowo od nich uwalniać.
„Przecież inni mają gorzej”, „Przecież taka Edith Eger przetrwała w obozie koncentracyjnym, a ja nie daję rady z codziennością” – psycholożka podkreślała, by próbować tak nie myśleć. Bo to unieważnianie własnych emocji, problemów. A tymczasem, jak również zaznaczała, nie istnieje żadna hierarchia cierpienia. To, że ktoś doświadczył niewyobrażalnej tragedii, nie sprawia, że nasz własny ból przestaje być ważny, prawdziwy.
Swoimi przemyśleniami Edith Eger podzieliła się przede wszystkim w książkach: „Wybór” i „Dar” (ukazały się w języku polskim właśnie pod tymi tytułami) oraz w licznych wywiadach.