Suzanne Treister po raz pierwszy w Polsce. „Prorocze śnienie” w Muzeum Sztuki w Łodzi

Treister obnaża relacje łączące technologię, sieci globalnej inwigilacji, społeczeństwo, władzę, naukę i mistycyzm. Proponuje alternatywne wizje i interpretacje historii, które ukształtowały nasze społeczeństwo, a ich znaczenie zaczynamy rozumieć dopiero dziś. Prezentacja zawiera również najnowsze dzieła, odnoszące się do fizyki kwantowej, zachęcające do krytycznego spojrzenia na sztuczną inteligencję, jednocześnie wizualizując rozwiązania dla kryzysu klimatycznego na Ziemi. W centrum zainteresowania artystki znajduje się pytanie, jak ocalić świat dla przyszłych pokoleń. Poszukiwania wśród alternatywnych systemów wierzeń, budowanie oddolnych społeczności i kreowanie światów to tylko niektóre ze środków, które proponuje Treister.

Wystawa, podążająca chronologicznie od wczesnych prac Suzanne Treister (ur. 1958, Londyn, Wielka Brytania), ukazuje różnorodność jej twórczości, realizowanej w obrębie sztuki internetu, technologii interaktywnych, malarstwa, wideo, fotografii i rysunku. Artystka rozpoczęła prace nad projektami dotyczącymi gier wideo, wirtualnej rzeczywistości i oprogramowania komputerowego jeszcze pod koniec lat 80. XX wieku. Spośród jej wczesnych prac na wystawie prezentowane są m.in. serie Malarstwo gier wideo (Video Game Paintings, 1989–1991) i Oprogramowanie (Software, 1993–1994), przedstawiające hipotetyczne aplikacje komputerowe, zwiastujące te, które kształtują nasze dzisiejsze doświadczenie korzystania z technologii.

Monumentalny cykl Podróżowanie w czasie z Rosalind Brodsky (Time Travelling with Rosalind Brodsky, 1995–2006) eksploruje XX i XXI wiek z perspektywy fikcyjnego alter ego Treister. Brodsky, która tak jak Treister ma polskie korzenie, jest przekonana, że pracuje w Instytucie Militroniki i Zaawansowanej Interwencyjności Czasowej (Institute of Militronics and Advanced Time Interventionality, IMATI) w Londynie. Na wystawie w Muzeum Sztuki w Łodzi zaprezentowane zostaną między innymi fantastyczne kostiumy i urządzenia służące Brodsky do podróży w czasie, a także dokumentacja fikcyjnych projektów badawczych, GOLEM/LOEW: Sztuczne życie (GOLEM/LOEW: Artificial Life, 2001–2002), dotyczących pragnienia stworzenia sztucznego życia na Ziemi, Operacja Swanlake (Operation Swanlake, 2003–2004) i HEXEN 2039 (2004–2006), analizujący wykorzystanie przez siły zbrojne praktyk okultystycznych w wojnie psychologicznej. Cykl ten jest przykładem strategii Treister, polegającej na budowaniu wielowątkowych, fikcyjnych światów, mówiących wiele o naszej współczesności.

Krytyczne spojrzenia na internet, dzięki poznaniu jego historii i sposobu, w jaki z niego dziś korzystamy, Treister rozwinęła w cyklu HEXEN 2.0 (2009–2011), na który składają się między innymi autorskie diagramy alchemiczne i karty tarota. Te środki wyrazu pozwalają artystce odsłonić powiązania między historią rozwoju cybernetyki, militarnymi korzeniami internetu, kształtowaniem się nowych systemów globalnej manipulacji i kontroli. Treister podkreśla przecięcia tych zjawisk, zestawiając je z równoległą historią oddolnych i kontrkulturowych ruchów społecznych. Wystawa obejmuje także wielkoskalowe postfuturystyczne projekty stworzone przez Suzanne Treister w ciągu ostatnich dziesięciu lat – jak cykl SURVIVOR (F) (2016–2019) oraz Eskapista (Czasoprzestrzeń czarnej dziury) [The Escapist (Black Hole Spacetime), 2018–2019].

W jednym z najnowszych projektów, HEXEN 5.0 (2023–2025), Treister także posługuje się symboliką kart tarota i diagramami alchemicznymi, analizując funkcjonowanie sztucznej inteligencji (AI), kryzys klimatyczny i fizyki kwantowej. Poszukuje nadziei dla przyszłości świata w budowaniu oddolnych społeczności, kontrkulturze, etyce troski. Cykl Instytut Nauk o Mistycznym Systemie Ziemi (Institute of Mystical Earth System Science, 2025), prezentowany na wystawie Prorocze śnienie po raz pierwszy, to propozycja nowego, holistycznego pola badawczego, wizualizującego aktywności ponad dwustu globalnych instytutów pracujących nad odbudową Ziemi i przetrwaniem planet.

Prorocze śnienie uwypukla liczne zdumiewające, często niepokojące, zapowiedzi przyszłych wydarzeń – możliwe dzięki wnikliwej i krytycznej analizie historii i współczesności, którą Treister prowadziła od początku swej twórczości. Praktyka artystyczna Suzanne Treister rozwijała się w XXI wieku przede wszystkim w obrębie tradycyjnych technik, takich jak malarstwo i rysunek, co pozwoliło jej umiejscowić współczesne wynalazki technologiczne w obrębie sfery snów i duchowości, do których przez tysiąclecia odsyłały praktyki mistyczne. W tym kontekście stworzone przez artystkę talie tarota to narzędzia służące nie tyle do przewidywania przyszłości, co do włączania do działania osób odbiorczych, zachęcania do krytycznej rekonfiguracji przeszłości i przyszłości. Ostatnia z autorskich talii tarota Treister, HEXEN 5.0, oferuje pełen nadziei, partycypacyjny sposób na wyobrażenie sobie zrównoważonego, etycznego kształtowania świata, który ma szansę nadejść.

Retrospektywna wystawa Suzanne Treister jest kontynuacją wieloletniego zainteresowania Muzeum Sztuki w Łodzi twórczością artystki. Muzeum posiada w swojej kolekcji wiele jej dzieł, z którymi odwiedzający mogli zapoznać się w ramach wystaw zbiorowych. Wystawa Prorocze śnienie jest prezentowana w Muzeum Sztuki w Łodzi w partnerstwie z Modern Art Oxford, gdzie po raz pierwszy została pokazana jesienią 2025 roku. W 2027 roku zostanie zorganizowana w nowej odsłonie przez MIMA (Middlesbrough Institute of Modern Art) w Wielkiej Brytanii. Muzeum Sztuki zaplanowało bogaty program wydarzeń towarzyszących wystawie oraz rozbudowaną ofertę edukacyjną.