Filmy japońskiego studia Ghibli to prawdziwa skarbnica cytatów – takich, które raz wyciskają łzy i prowokują do niewygodnych pytań o kondycję współczesnego świata, a innym razem skutecznie zachęcają do zachwytu nad najprostszymi rzeczami.
Zapewne każdy, kto dorastał w okolicach przełomu tysiącleci, na placu zabaw nucił pod nosem „Hakuna Matata” albo „Ty druha we mnie masz”. Nieco później prym wiodło „Mam tę moc” czy „Pół kroku stąd”. Nie znaczy to jednak, że bajki Disneya mają monopol na wspomnienia z dzieciństwa ostatnich kilku pokoleń. Choć produkcje z amerykańskiej fabryki snów przez dekady dominowały w światowej animacji, w połowie lat 80. do rywalizacji z nimi stanęli – trochę z przypadku – Hayao Miyazaki, Isao Takahata i założone przez nich Studio Ghibli. Skromny zespół pasjonatów początkowo nie miał w planach podboju planety, a jednak najpierw rozbił bank w rodzimej Japonii, a potem swoim poetyckim, melancholijnym stylem urzekł publiczność na wszystkich kontynentach.
Od debiutanckiego „Nausicaä z Doliny Wiatru”, przez „Spirited Away: W krainie bogów”, aż po „Chłopca i czaplę” – to właśnie Miyazaki napisał i wyreżyserował najwięcej tytułów słynnej wytwórni. Każdy kolejny film tylko umacniał jego pozycję w światowym kinie i nadawał ton temu, jak dziś postrzegamy anime. Wczesne lata życia reżysera były naznaczone wojenną zawieruchą. Właśnie dlatego w jego scenariuszach miłość do natury, fascynacja lataniem wyniesiona z ojcowskiego warsztatu, japońska mitologia oraz wpływy europejskiej literatury dziecięcej mieszają się z mocnym antywojennym przesłaniem.
Bohaterowie filmów Studia Ghibli – często nieustraszone dziewczynki i niepoprawni marzyciele – muszą mierzyć się z pytaniami o odpowiedzialność człowieka za świat, cenę postępu oraz odnajdywanie własnego miejsca w skomplikowanej rzeczywistości. Ich wypełnione magią podróże nie zawsze kończą się klasycznym „żyli długo i szczęśliwie”. Nic dziwnego, że napisane dla nich dialogi nieraz potrafią złamać serce i skłonić do smutnej refleksji, a czasem wprost przeciwnie – przywracają nadzieję i dodają skrzydeł.
Choć wiele animacji Ghibli uchodzi za kino familijne, do niektórych z nich warto wrócić po latach jako dojrzalsi, bardziej świadomi widzowie. Wtedy wyniesiemy z nich znacznie więcej. Być może do ponownego seansu popchną cię poniższe cytaty.
Czytaj także: „Świat należy do tych, którzy go biorą”. 15 cytatów z „Lalki”, które wciąż zaskakują swoją aktualnością
Jak to bywa przy tworzeniu napisów i dubbingu, część rzeczy zyskujemy, a część tracimy. Dla przykładu zarówno w angielskiej wersji językowej, jak i w japońskim oryginale na pytanie zdezorientowanego Hauru: „Co się dzieje? Czuję się okropnie. Jakbym był uwięziony pod skałą”, Sophie odpowiada ni mniej, ni więcej: „Och, serce to ciężkie brzemię”. Po polsku dialog ten brzmi natomiast: „Coś się we mnie zmieniło”. „Oczywiście. Znów jesteś sobą”. Czyli tak jakby był nieco wyzuty ze swojej esencji.
Mimo to będziemy posługiwać się polskim przekładem, bo zapewne większość z nas – niezaznajomiona z kanji, hiraganą i katakaną – właśnie w takiej formie zetknęła się z tymi cytatami po raz pierwszy (i tak dziś oglądamy je na Netflixie). Które słowa z filmów od studia Ghibli najmocniej zapadły nam w pamięć?
„Nic nie wyrośnie na spalonej ziemi. Wystarczy jeden dzień, by las zamienić w popiół. Potrzeba 100 lat wody i wiatru, by odrósł”.
„Popatrz na moje ręce. [...] Za pół roku zamienią się w kamień. Księżniczce się podobały. To piękne dłonie ciężko pracującego człowieka”.
„Nausicaä z Doliny Wiatru” (1984)
„Król bez serca nie zasługuje na królestwo”.
„»Stopy oprzyj na ziemi, żyj w harmonii z wiatrem, siej nasiona zimą i ciesz się z ptakami wracającymi wiosną«. Nieważne, czy masz mnóstwo broni i technologię. Życie nie może istnieć w oderwaniu od ziemi!”.
Sheeta: „Nie doskwiera ci tu samotność?”
Wujek Pom: „Nigdy, skały to moi przyjaciele, często do mnie mówią. Od wczoraj są dziwnie niespokojne”.
Pazu: „Skały mówią?”
Wujek Pom: „Och, tak, ziemia mówi do nas wszystkich. Jeśli będziemy słuchać, możemy ją zrozumieć. Skały przemawiają szeptem”.
„Lupita – podniebny zamek” (1986)
„Dlaczego świetliki tak szybko umierają?”.
„Grobowiec świetlików” (1988)
„Śmiejemy się na cały głos, wtedy wszystkie strachy znikną”.
„Mój sąsiad Totoro” (1988)
Kiki: „Umiałam latać, nawet o tym nie myśląc, a teraz szukam w sobie sposobu, żeby znowu polecieć. Ale nie wiem jak”.
Ursula: „Może za bardzo się starasz. Daj sobie chwilę oddechu”.
Kiki: „Ale skoro nie mogę latać…”
Ursula: „To nie próbuj. Spaceruj, podziwiaj krajobraz, rób drzemki w południe. I polecisz aż miło”.
„Nieważny jest kolor sukni, ale serce, które pod nią bije”.
Ursula: „Ty, latając, polegasz na instynkcie, prawda?”
Kiki: „Latamy siłą ducha.”
Ursula: „Właśnie o tym mówię, zaufaj swojej duszy. To dzięki niej ja maluję, a twoja przyjaciółka piecze. Każdy musi znaleźć swoje natchnienie”.
„Podniebna poczta Kiki” (1989)
„Chcemy czy nie, zanim motyle zaczną latać, są gąsienicami”.
„Powrót do marzeń” (1991)
Ferrarin: „Czemu nie wrócisz do wojska? Mam wpływy, mógłbym pomóc”.
Porco Rosso: „Dzięki, ale wolę być świnią niż faszystą”.
„Szkarłatny pilot” (1992)
„Życie jest cierpieniem. Strasznym. Świat jest przeklęty. Ludzie są przeklęci. Ale nadal pragniemy żyć”.
„Losu nie można odmienić. Można jednak wyjść mu naprzeciw”.
„Księżniczka Mononoke” (1997)
„To niesprawiedliwe, że pierwsze kwiaty w życiu dostałam na do widzenia”.
„Nic, co się zdarzyło, nie popada w zapomnienie”.
Chichiro: „Zapomniałeś, jak masz na imię?”
Haku: „Tak, ale wciąż pamiętam twoje”.
Chichiro: „Haku, nie możesz teraz się poddać. Obiecuję, że tu wrócę”.
Lin: „O co tu w ogóle chodzi?”
Kamaji: „Nie rozumiesz? To się nazywa miłość”.
„Spirited Away: W krainie bogów” (2001)
„Kiedy ludzie coś tworzą z sercem i nadzieją, otrzymuje to duszę”.
„Narzeczona dla kota” (2002)
Sophie: „Bije bardzo szybko. Wydaje się takie płochliwe”.
Kalcyfer: „To jeszcze serce dziecka”.
„Kochające serce to jedyna stała rzecz na świecie”.
„Ruchomy zamek Hauru” (2004)
Shō: „Tak wiele gatunków wyginęło. Oglądam je tylko w książkach. Było tyle wspaniałych gatunków, ale środowisko się zmieniło, więc wymarły. To smutne, bo was czeka ten sam los”.
Arrietta: „Los, powiadasz? To przez ciebie wszystko się zmieniło i teraz musimy stąd odejść. Musimy to zrobić, żeby przeżyć […] Poradzimy sobie jak zawsze. Nic o nas nie wiecie! My tak łatwo nie wymrzemy!”
Arrietta: „Kiedy masz operację?”
Shō: „Pojutrze. Zamierzam wyzdrowieć. Przywróciłaś mi chęć do życia”.
„Stałaś się częścią mnie. Nigdy cię nie zapomnę”.
„Tajemniczy świat Arrietty” (2010)
„Inspiracja to klucz do przyszłości. Technologia wkrótce za nią nadąży”.
„Zrywa się wiatr” (2013)
Czytaj także: 10 cytatów z „Roku 1984”, które brzmią bardziej aktualnie niż kiedykolwiek. Te słowa George’a Orwella o wolności i władzy wciąż dają do myślenia