Choć „Odyseja” opowiada o wieloletniej tułaczce Odyseusza, w istocie jest historią o człowieku – jego słabościach, pragnieniach, wyborach i próbach, na które wystawia go los. Wybraliśmy osiem cytatów z dzieła Homera, które najlepiej pokazują, dlaczego ten liczący blisko trzy tysiące lat epos wciąż porusza wyobraźnię kolejnych pokoleń twórców i czytelników.
O „Odysei” znów jest głośno – tym razem za sprawą najnowszej ekranizacji. Nie dość, że za sterami produkcji stanął znany z widowiskowych, intelektualnych blockbusterów Christopher Nolan, to jeszcze zaprosił do współpracy same gorąca nazwiska. W obsadzie znaleźli się m.in. Matt Damon, Anne Hathaway, Tom Holland, Zendaya, Robert Pattinson czy Charlize Theron. No i już samo to, że reżyser postanowił wziąć na tapet jeden z najstarszych eposów, który od wieków kształtuje wyobraźnię, język i schematy opowieści o podróży, bohaterze i powrocie do domu, wzbudza ekscytację.
„Odyseja” jest obok „Iliady” jednym z najstarszych i najważniejszych tekstów całej literatury światowej, której autorstwo tradycyjnie przypisuje się Homerowi. Opowiada o powrocie tytułowego Odyseusza do rodzinnej Itaki po wojnie trojańskiej. Po drodze bohater mierzy się z licznymi próbami, pokusami i przeciwnościami losu, przez co jego podróż trwa aż 10 lat. Pod warstwą tej pełnej przygód historii kryje się jednak wielowarstwowa opowieść o ludzkich wyborach, dojrzewaniu, stracie, wytrwałości oraz nieustannym poszukiwaniu własnego miejsca w świecie.
I właśnie ten uniwersalny wymiar sprawia, że choć tekst liczy już ok. 2800 lat, nadal pozostaje cennym źródłem inspiracji dla kolejnych pokoleń twórców i czytelników. Oto osiem cytatów z dzieła Homera, w których pobrzmiewają refleksje o cierpieniu, przyjaźni, miłości, stracie i zmienności ludzkiego losu.
Zobacz także: Wydaje ci się, że pamiętasz „Odyseję” Homera? Ten quiz pokaże, czy ekranizacja Nolana cię zaskoczy
Zaprawdę: znośna jest boleść tych, co za dnia narzekają
I leją łzy, i w posępnym sercu niezmiernie się trapią.
Homer przypomina, że smutek i żałoba potrzebują ujścia. Łzy nie są oznaką słabości, lecz naturalną reakcją na stratę i cierpienie.
Bo cóż, że uszliśmy śmierci, gdy lube druhy nie żyją?
Krótki, ale niezwykle poruszający fragment o cenie przetrwania. Ocalenie nie zawsze oznacza zwycięstwo, zwłaszcza gdy wiąże się z utratą tych, którzy byli nam najbliżsi.
Choćby mię bóg znów jaki pogrążył w bałwany,
Zniosę mężnie, w cierpieniach jam wypróbowany.
Tylem już przebył, takie przechodził katusze
Na wojnie i na morzu, że i to znieść muszę!
Słowa Odyseusza są wyrazem odporności budowanej przez doświadczenie. Bohater nie wierzy, że życie oszczędzi mu kolejnych prób, ale wie, że potrafi im sprostać.
Więc słuchaj, a co powiem, niech pamięć zatrzyma:
Nic słabszego od człeka na ziemi tej nie ma;
Słabszy od wszystkich istot, co po świecie chodzą,
Nie myśli, że weń kiedyś nieszczęścia ugodzą,
Póki bóg daje dzielność i dobrych nóg parę.
Lecz gdy bóstwa nań spuszczą cierpienia za karę,
To choć z opornym wstrętem, znosi je, jak umie;
Taka bowiem jest zmienność w tym ludzkim rozumie.
Jeden z najbardziej refleksyjnych fragmentów „Odysei”. Homer zwraca uwagę na kruchość ludzkiej natury i o tym, jak łatwo zapominamy, że pomyślność nie jest dana raz na zawsze.
Nic bowiem nie ma lepszego dla męża ani żony,
Jak zgodną myślą się rządzić w domu To martwi ogromnie
Wrogów, a cieszy przyjaciół, ale najbardziej raduje
Samego męża i żonę.
W świecie pełnym wojen, podróży i niepewności Homer wskazuje na wartość harmonijnego życia rodzinnego. To jeden z najpiękniejszych fragmentów poświęconych małżeńskiej bliskości.
Lecz śmierci przeznaczenia bogowie nie mogą
Odwrócić od najdroższej głowy, od nikogo,
Jeśli w sen wieczny czarna pogrąży godzina.
Nawet bogowie mają swoje ograniczenia. Cytat przypomina o nieuchronności śmierci, wobec której wszyscy pozostają równi.
O! taki druh szlachetny, z dawna doświadczony,
Nie mniejszej bywa ceny, co i brat rodzony.
Homer wielokrotnie podkreśla znaczenie lojalności i przyjaźni. Prawdziwy przyjaciel okazuje się wartością równie cenną jak więzy krwi.
Że też to na karb niebian człowiek wszystko kładzie,
Co dozna złego; chociaż sam swoją głupotą,
Idąc wbrew Przeznaczeniu, ugrzęza w to błoto!
To jeden z najbardziej gorzkich i zarazem przenikliwych komentarzy dotyczących ludzkiej natury. Zamiast szukać przyczyn niepowodzeń we własnych decyzjach, człowiek często woli obarczyć winą los, bogów albo okoliczności.