Mowa o Tanie French, irlandzkiej autorce kryminałów i powieści sensacyjnych, w której zaczytują się m.in. Stephen King, Harlan Coben czy Gillian Flynn. To właśnie jej książki znalazły się w zaszczytnym gronie 50 najlepszych thrillerów XXI wieku według „The New York Times Book Review”. I tylko ją wyróżniono aż cztery razy. Jeśli jeszcze nie sięgałaś po twórczość „pierwszej damy irlandzkiego kryminału”, te tytuły będą znakomitym punktem wyjścia.
Choć w Polsce jej nazwisko może nie wybrzmiewać tak donośnie jak nazwiska jej bardziej rozpoznawalnych kolegów po fachu (patrz: Jo Nesbø, Harlan Coben czy Camilla Läckberg), nie da się ukryć, że Tana French należy do grona najważniejszych i najbardziej cenionych autorek współczesnego kryminału. Magazyn „The Independent” nazwał ją nawet „pierwszą damą irlandzkiego kryminału”.
French urodziła się w 1973 roku w Burlington w stanie Vermont (USA) jako córka tłumaczki i ekonomisty. Dorastała w Stanach Zjednoczonych, Malawi i we Włoszech, a w 1990 roku przeprowadziła się do Irlandii. Tam studiowała aktorstwo i literaturę angielską na Trinity College Dublin, gdzie poznała aktora Anthony’ego Breatnacha, za którego później wyszła za mąż.
Przez lata to właśnie teatr był jej największą pasją. French występowała na scenie i pracowała jako lektorka, a pisać na poważnie zaczęła dopiero po trzydziestce. To właśnie wtedy zaczęła pracę przy wykopaliskach archeologicznych, a jej stanowisko znajdowało się w pobliżu lasu, który konsekwentnie pobudzał wyobraźnię początkującej autorki. „Co by było, gdyby do lasu weszło troje dzieci, a wyszło tylko jedno – w dodatku niepamiętające, co się stało z pozostałą dwójką?” – zastanawiała się. To pytanie zaczęło kiełkować w opowieść, która w 2007 roku ukazała się jako „Zdążyć przed zmrokiem” (oryg. „In the Woods”).
Książka zdobyła m.in. Nagrodę im. Edgara Allana Poego dla najlepszego debiutu powieściowego i zapoczątkowała cykl „Zbrodnie Dublina”. Każdy tom opowiada historię z perspektywy innego bohatera, pozwalając French za każdym razem ukazać wykreowany przez siebie świat z nowej, nieoczywistej strony. Cykl liczy obecnie sześć powieści.
French jest także autorką cyklu „Cal Hooper”, którego główny bohater po raz pierwszy nie jest Irlandczykiem, oraz samodzielnej powieści „Wiedźmie drzewo”, w której jeszcze mocniej eksperymentuje z pamięcią, perspektywą i tym, co właściwie możemy uznać za prawdę.
Czytaj także: Polska szkoła kryminału. Tych 5 autorów czytamy najczęściej
Krytycy szczególnie cenią książki Tany French za sugestywne miejsca akcji, pogłębione psychologicznie postaci i sprawne dialogi. W jej twórczości często pojawiają się zagubione lub straumatyzowane dzieci, a pamięć potrafi płatać figle zarówno ofiarom, jak i śledczym.
Jeśli cenisz sobie kryminały, w których zbrodnia odsłania psychikę bohaterów i społeczne pęknięcia, proza Tany French może być dokładnie tym, czego szukasz. Jej powieści są wnikliwe, melancholijne, nieco mroczne, a ich szczególna siła polega na tym, że intryga kryminalna jest tu punktem wyjścia do opowieści o pamięci, tożsamości, traumie, przyjaźni oraz ukrytych napięciach w irlandzkiej rzeczywistości.
Nic dziwnego, że „pierwsza dama irlandzkiego kryminału” została wyróżniona także przez „The New York Times Book Review”. Prestiżowy magazyn pokusił się o stworzenie listy 50 najlepszych (szeroko rozumianych) thrillerów XXI wieku, na której umieścił aż cztery powieści Tany French. A moim zdaniem to idealny punkt wyjścia do rozpoczęcia przygody z jej twórczością.
„Zdążyć przed zmrokiem” (miejsce 3 wg „New York Timesa”)
1 tom cyklu „Zbrodnie Dublina”
Dwadzieścia lat po tragedii, która wstrząsnęła okolicą Dublina, na dawnych terenach archeologicznych zostają znalezione zwłoki dwunastoletniej Katy Devlin. Wydarzenia natychmiast przywołują wspomnienia sprzed lat: kiedy troje dzieci weszło do lasu, tylko jedno z nich zdołało z niego wyjść. Chłopiec był w stanie bliskim katatonii, a pozostałych dzieci nigdy nie odnaleziono. Śledztwo prowadzi detektyw Rob Ryan, który dobrze wie, że ta sprawa jest inna niż wszystkie. To właśnie on był chłopcem, który wrócił wtedy z lasu. Nikt w policji nie zna jego prawdziwej historii – poza jego partnerką. Ryan ryzykuje więc nie tylko karierą, ale również konfrontacją z własną przeszłością.
„Kolonia” (miejsce 20 wg „New York Timesa”)
4 tom cyklu „Zbrodnie Dublina”
W „Kolonii” Tana French przenosi czytelnika do Broken Harbour – miejsca, z którym detektywa Micka Kennedy’ego łączą zarówno szczęśliwe wspomnienia z dzieciństwa, jak i te, do których wolałby nigdy nie wracać. Tym razem idylliczna niegdyś zatoka staje się miejscem makabrycznej zbrodni: znalezione zostają ciała dwojga dzieci i ich ojca, a matka walczy o życie w szpitalu. Sprawa wygląda na błyskawicznie rozwiązaną – w ciągu zaledwie 48 godzin podejrzany trafia do aresztu. Kennedy początkowo wydaje się mieć wszystko pod kontrolą; jest opanowany i obsesyjnie przywiązuje wagę do szczegółów. Problem w tym, że Broken Harbour nie zamierza podporządkować się jego uporządkowanemu światu. Śledztwo coraz bardziej wymyka się spod kontroli, a to, co początkowo wygląda na prostą historię o rodzinnej tragedii, zaczyna odsłaniać kolejne pęknięcia.
Czytaj także: Książki, które trzymają w napięciu. Te powieści dostarczą ci niezapomnianych wrażeń – to dla nich zarwiesz noc
„Wiedźmie drzewo” (miejsce 33 wg „New York Timesa”)
Niebędąca częścią żadnego cyklu powieść „Wiedźmie drzewo” nawiązuje do niewyjaśnionej angielskiej sprawy z 1943 roku, dotyczącej niezidentyfikowanej kobiety, której szczątki znaleziono w pniu drzewa.
Toby wiedzie życie, którego można mu pozazdrościć. Ma dobrą pracę, świetnych przyjaciół i ukochaną kobietę. Wszystko zmienia się jednak po brutalnym napadzie. Pobity i psychicznie poturbowany mężczyzna wraca do domu, w którym jako dziecko spędzał wakacje, by opiekować się ciężko chorym wujem. Kiedy wydaje się, że powoli odzyskuje równowagę, w ogrodzie dochodzi do makabrycznego odkrycia. W pniu starego drzewa zostają znalezione ludzkie szczątki. Badania wykazują, że należą one do dawnego szkolnego kolegi Toby’ego. Rozpoczyna się śledztwo, które coraz mocniej dotyka jego samego. Toby zaczyna odkrywać rodzinne sekrety i konfrontować się z przeszłością, którą – jak sądził – doskonale pamiętał. Tyle że wspomnienia z dzieciństwa zaczynają się rozpadać, a wraz z nimi pewność, że człowiek naprawdę zna własną historię.
„Lustrzane odbicie” (miejsce 34 wg „New York Timesa”)
2 tom cyklu „Zbrodnie Dublina”
Detektywka Cassie Maddox po tajnej operacji, która omal nie zakończyła się dla niej śmiercią, postanowiła definitywnie pożegnać się z tego rodzaju działaniami. Wszystko zmienia się, gdy pewnego dnia staje twarzą w twarz z… własnym sobowtórem. Zamordowana kobieta wygląda dokładnie jak Cassie, a do tego okazuje się, że posługiwała się tożsamością stworzoną niegdyś przez nią na potrzeby operacji pod przykrywką. Policjanci wpadają więc na ryzykowny pomysł: ogłosić, że ofiara przeżyła, i umieścić Cassie w jej domu, wśród osób, które mogą wiedzieć, co naprawdę się wydarzyło. Wszystko komplikuje fakt, że grupa podejrzanych – czwórka przyjaciół zamordowanej – wyraźnie coś ukrywa. Problem w tym, że nie wiadomo, czy łączy ich jeden wspólny sekret, czy każdy z nich ma własny. Cassie rozpoczyna więc najbardziej nietypowe śledztwo w swoim życiu. Jednak tym razem jej przeciwnikiem w grze nie jest morderca – lecz ofiara.
Źródło: „Tana French” w britannica.com [dostęp: 17.08.2026]