14 października 1864 roku w Strawczynie przyszedł na świat Stefan Żeromski – jeden z najwybitniejszych polskich prozaików, publicysta i dramaturg. Z okazji 162. rocznicy jego urodzin przypominamy 15 cytatów, w których miłosne wyznania przeplatają się z ironią i refleksjami o ludzkiej krzywdzie.
Urodzony w Strawczynie pod Kielcami, Stefan Żeromski dorastał w Ciekotach u stóp Gór Świętokrzyskich. Do rodzinnych stron wielokrotnie wracał w swojej twórczości, podobnie jak do doświadczeń, których życie mu nie szczędziło. Wcześnie stracił oboje rodziców, zmagał się z trudnościami finansowymi i gruźlicą, która towarzyszyła mu przez większość życia.
Choć jego książki na stałe weszły do szkolnego kanonu, sam nie miał łatwej drogi przez szkolne ławki. W kieleckim gimnazjum spędził aż 12 lat zamiast przewidzianych dziewięciu, trzykrotnie powtarzając klasy. Kłopotów przysparzała mu między innymi matematyka, ale na jego edukacji zaważyły również bieda i pogarszający się stan zdrowia. W 1886 roku zakończył naukę bez matury. Nie zamknęło mu to jednak drogi na studia: warszawski Instytut Weterynarii nie wymagał wówczas świadectwa dojrzałości. To właśnie tam zetknął się z ruchem socjalistycznym i zaangażował w tajną działalność oświatową wśród robotników i rzemieślników.
Studia przerwał po dwóch latach, a na utrzymanie zarabiał jako guwerner i bibliotekarz – między innymi w Muzeum Polskim w szwajcarskim Rapperswilu. Dopiero sukces „Popiołów” pozwolił mu poświęcić się pisaniu. Własne szkolne wspomnienia wykorzystał w „Syzyfowych pracach”, a Nałęczów, z którym związał część życia, stał się pierwowzorem uzdrowiska Cisy z „Ludzi bezdomnych”.
Nie poprzestawał przy tym na opisywaniu społecznych nierówności. W Nałęczowie współtworzył Uniwersytet Ludowy i wspierał inicjatywy oświatowe, a z czasem angażował się również w życie publiczne odradzającej się Polski. W 1918 roku stanął na czele Rzeczypospolitej Zakopiańskiej, a w 1925 roku zainicjował powstanie polskiego PEN Clubu. Zmarł 20 listopada tego samego roku w mieszkaniu na Zamku Królewskim w Warszawie.
Z okazji rocznicy urodzin Żeromskiego przybliżamy jego twórczość poprzez garść cytatów – i oddajemy głos pisarzowi, którego warto czytać nie tylko z obowiązku.
Czytaj także: O człowieku bez upiększeń. 15 cytatów Fiodora Dostojewskiego, w których rozpoznamy samych siebie
- „Gdzież są twoje szklane domy? – rozmyślał brnąc dalej. – Gdzież są twoje szklane domy?”, „Przedwiośnie”
- „Gdybyś kiedy we śnie poczuła, że oczy moje już nie patrzą na ciebie z miłością, wiedz, żem żyć przestał…”, „Syzyfowe prace”
- „Walka z miłością to walka niemal z życiem, bo miłość jest życia rdzeniem”, „Dzienniki”
- „Tęsknota, tęsknota… Uczucie najbardziej niewypowiedziane, stan próżny wszelakiej ulgi, ucisk serca ciągły i jednostajny”, „Ludzie bezdomni”
- „Po mowie jest na świecie potęgą największą – milczenie”, „Dzienniki”
- „Przyzwyczajenie staje się drugą naturą”, „Wierna rzeka”
- „Co krok można spotkać osoby zadowolone (z siebie), ale nigdzie nie widać wesołych”, „Ludzie bezdomni”
- „Nie wszyscy możemy być filozofami, bo któż by świnie pasał?”, „Syzyfowe prace”
- „Tak, bez wątpienia: wieś stworzył Pan Bóg, a miasto diabeł”, „Ludzie bezdomni”
- „Mnie imponują ludzie odważni. A to znaczy być wyśmiewanym, być zadręczonym tym wiecznym śmiechem, jak chory indyk przez stado, to ja wiem najlepiej”, „Przedwiośnie”
- „Jest w człowieku, w więzieniu serca zamknięty anioł i zamknięty szatan. Cóż jest złe? Mało wiemy, co jest złe. Nieco więcej wiemy, co jest dobro”, „Dzieje grzechu”
- „Złe niewątpliwie jest tylko jedno: krzywda bliźniego. Człowiek jest to rzecz święta, której krzywdzić nikomu nie wolno. Granica krzywdy leży w sumieniu, leży w sercu ludzkim”, „Ludzie bezdomni”
- „Kto zmaga się ze światem, zginąć musi w czasie, aby żyć w wieczności”, „Ludzie bezdomni”
- „Człowiek mądry nie uważa śmierci za rzeczywistość godną myślenia. Przedmiotem myślenia filozoficznego może być tylko życie”, „Dzieje grzechu”
- „Człowiek stworzony jest do szczęścia! Cierpienie trzeba zwalczać i niszczyć jak tyfus i ospę”, „Ludzie bezdomni”