Dostrzeganie toksycznych wzorców i zachowań, umiejętność wychwytywania zniekształconych wspomnień, prowadzenie zapisków dotyczących trudnych sytuacji z czasów trwania relacji - to tylko kilka metod, aby nauczyć radzić sobie w relacji z narcyzem.
Fragment książki „To nie Ty. Jak rozpoznać narcystycznych ludzi i uwolnić się od nich”, dr Ramani Durvasula, wyd. Sensus
Narcyzm to typ osobowości charakteryzujący się niedostatecznym przystosowaniem w relacjach interpersonalnych, obejmujący szerokie spektrum cech i wzorców behawioralnych, przejawiających się na różne sposoby — od łagodnych do ciężkich postaci i od subtelnych do szkodliwych.
Tym — co odróżnia człowieka o osobowości narcystycznej od takiego, który jest po prostu skoncentrowany na sobie albo próżny lub zadufany w sobie — jest pewna spójność i występowanie dużej ilości charakterystycznych cech tylko u tej jednej osoby. Samo to, że ktoś jest powierzchowny, nie oznacza przecież, że jest narcyzem.
Warto się też przyjrzeć funkcji, jaką te cechy pełnią u narcyza, a którą jest ochrona tego człowieka. Narcyzm w gruncie rzeczy wynika z głębokiej niepewności i kruchości. Dlatego też te cechy są równoważone przez takie zachowania narcyza jak dominacja, manipulacja i gaslighting, które pozwalają mu na zachowanie kontroli. Dość chwiejna empatia oraz brak samoświadomości powodują, że takie osoby nie zatrzymują się, aby się zastanowić i rozważyć, jaką krzywdę wyrządzają innym ludziom swoim zachowaniem.
Zresztą, nie same negatywne cechy są tutaj problemem, ale raczej to, w jaki sposób przekładają się one na konsekwentne, krzywdzące zachowania. Ponieważ cechy, szczególnie te charakterystyczne dla mało elastycznego i nieświadomego typu osobowości, jakim jest narcyzm, tak naprawdę raczej się nie zmieniają, to zachowanie również się nie zmieni. A z racji tego, jak szerokie może być spektrum narcyzmu, od łagodnej do ciężkiej postaci, możemy mieć naprawdę cały wachlarz najróżniejszych doświadczeń z tym typem osobowości w naszych relacjach. Najwięcej ludzi utknęło w relacjach z osobami posiadającymi cechy ze środkowego spektrum narcyzmu. W takich związkach istnieje wystarczająca liczba złych dni, aby się zastanawiać nad przyszłością relacji, ale jednocześnie występuje taka liczba dobrych dni, aby w tych układach trwać. (…)
Czytaj także: Wszyscy jesteśmy dotknięci narcyzmem. Wojciech Eichelberger o tym, jak żyć w związku z narcyzem
To znaczy być dobrze zorientowanym w temacie narcyzmu, samoświadomym, wyrozumiałym dla siebie, mądrym, odważnym, wnikliwym, buntowniczym i realistycznym w swoich relacjach.
Pomyśl o takiej relacji jak o tunelu. Wejście do tunelu ma miejsce wówczas, gdy po raz pierwszy spotykasz jakąś osobę. Środek tunelu to moment, gdy już jesteś w relacji albo sytuacji, zaś wyjście z tunelu to zakończenie lub zdystansowanie się do tej relacji. Odporność na narcyzm przybiera różne formy w zależności od tego, w którym miejscu tunelu się znajdujesz. Na początku jest faza gatekeepingu — wyłapywania sygnałów, zapoznawania się i rozeznania. Odporność na narcyzm oznacza podarowanie sobie czasu na zauważenie zachowań, które sprawiają, że czujesz się niekomfortowo. Tak naprawdę sprowadza się do tego, aby nie dać się wciągnąć w retorykę „Daj mi jeszcze jedną szansę”, a zamiast tego zaufać swojemu instynktowi. Oczywiście, łatwiej powiedzieć niż zrobić. Dobre wyłapywanie pewnych sygnałów często jest zaburzane i zakłócane przez myśli typu „Za kogo ja siebie uważam?”. A wyznaczanie granic bojkotuje myślenie w stylu „Może proszę o zbyt wiele, bo po prostu oczekuję szacunku”. Ewentualnie pomimo świadomości nieakceptowalnego zachowania czujesz, że nie masz prawa na dostrzeżenie tego i wycofanie się z relacji.
Czytaj także: Trzy rodzaje narcystycznej zawiści – jak się objawiają i czy jest na nie remedium?
Jeśli nie masz jasno sprecyzowanych planów zakończenia albo zdystansowania się do relacji, wtedy „środek tunelu” może być niezwykle trudnym miejscem do budowania odporności na narcyza. W tym czasie ważne jest, aby rozwinąć radykalną akceptację, nie dać się złapać na przynęty narcyza ani nabrać na fałszywe obietnice dotyczące przyszłości. A także umieć rozpoznać gaslighting.
Aby ograniczyć wpływ osoby narcystycznej na Twoje życie, bardzo pomaga również niebranie odpowiedzialności za jej złe zachowanie. Gdy wyjdziesz z drugiej strony tunelu, wyzwolenie się z dezorientacji i dewaluacji może być bardzo skomplikowane. Odporność na narcyzm na tym etapie oznacza wyraźne dostrzeganie toksycznych wzorców i zachowań, umiejętność wychwytywania zniekształconych, euforycznych wspomnień, unikanie osób ułatwiających kontakt z narcyzem, prowadzenie w dzienniku zapisków dotyczących różnych sytuacji z czasów trwania relacji, po to, żeby mieć punkt odniesienia i nie próbować niczemu zaprzeczać.