Większość par uważa, że o przyszłości związku decydują zdrada lub częste kłótnie. Tymczasem eksperci wskazują na znacznie bardziej podstępny sygnał, który pojawia się dużo wcześniej i zaskakująco trafnie pozwala przewidzieć, czy małżeństwo przetrwa.
Nie każdy kryzys w związku musi oznaczać jego koniec. Kłótnie czy trudniejsze momenty zdarzają się niemal każdej parze. Są jednak zachowania, które specjaliści od lat uznają za wyjątkowo niebezpieczne. To właśnie one najczęściej poprzedzają rozpad relacji i rozwód.
Psychologowie, psychiatrzy i terapeuci są zgodni: największym zagrożeniem dla małżeństwa nie jest sama liczba konfliktów, ale sposób, w jaki partnerzy odnoszą się do siebie podczas codziennych rozmów.
Dr Jessica Griffin, profesor psychiatrii i pediatrii, oraz dr Pepper Schwartz, profesor socjologii i ekspertka ds. seksualności, odwołują się do wieloletnich badań psychologa Johna Gottmana, który przez 50 lat obserwował tysiące par. W swojej pracy wskazał cztery destrukcyjne wzorce komunikacji, nazywane często „czterema jeźdźcami apokalipsy związku”. Są to:
- krytyka,
- postawa obronna,
- wycofanie,
- oraz pogarda.
Spośród nich to właśnie pogarda okazuje się najsilniejszym wskaźnikiem przyszłego rozwodu. Nie chodzi wyłącznie o ostre słowa czy złośliwe komentarze. Pogarda pojawia się wtedy, gdy jedna osoba zaczyna stawiać się ponad drugą, czyli np. faje do zrozumienia, że jest mądrzejsza, lepsza czy bardziej wartościowa od partnera. W takiej atmosferze trudno mówić o poczuciu bezpieczeństwa czy wzajemnym szacunku.
Pogarda nie zawsze przybiera spektakularną formę. Często ukrywa się w drobnych zachowaniach, które z czasem zaczynają niszczyć relację. Może objawiać się między innymi przez:
- przewracanie oczami,
- wyśmiewanie partnera,
- ironiczne komentarze,
- zawstydzanie go przy innych,
- lekceważenie jego opinii,
- przerywanie rozmowy w sposób sugerujący, że to, co mówi, nie ma żadnego znaczenia.
Różnica między zwykłą krytyką a pogardą jest zasadnicza. Krytyka dotyczy konkretnego zachowania. Pogarda uderza w człowieka jako osobę i podważa jego wartość.
Zdaniem ekspertów partnerzy przestają grać do jednej bramki. Zamiast wspólnie szukać rozwiązania problemów, coraz częściej stają po przeciwnych stronach. Każda rozmowa może zamienić się w konflikt, a osoba doświadczająca pogardy z czasem zaczyna czuć się nieważna, niedoceniana i niekochana. Przestaje też postrzegać partnera jako kogoś, przy kim może czuć się bezpiecznie.
Eksperci zwracają również uwagę, że przewlekła pogarda odbija się nie tylko na jakości relacji, ale także na zdrowiu. Badania wskazują, że osoby, które regularnie komunikują się w ten sposób, częściej doświadczają problemów zdrowotnych związanych z długotrwałym stresem.
Suzanne B. Phillips, amerykańska psychoterapeutka i psychoanalityczka, opisuje trzy destrukcyjne dynamiki, które stopniowo osłabiają nawet wieloletnie związki: brak zaufania, brak szacunku i utratę zainteresowania partnerem. Choć każda z nich wygląda inaczej, wszystkie prowadzą w zasadzie do jednego – osłabienia więzi emocjonalnej.
Brak zaufania
Zdaniem Phillips zaufanie jest fundamentem każdej bliskiej relacji. Bez niego trudno mówić o otwartości, szczerości czy gotowości do pokazywania swojej wrażliwości. Źródłem utraty zaufania mogą być między innymi ukrywanie ważnych informacji, kwestie finansowe, uzależnienia czy zdrada. To właśnie niewierność bardzo często okazuje się ostatecznym impulsem prowadzącym do rozwodu.
Psychoterapeutka podkreśla jednak, że równie niebezpieczna bywa sytuacja odwrotna – kiedy partner nieustannie podejrzewa drugą osobę mimo braku realnych powodów. Ciągłe oskarżenia i podejrzliwość również potrafią skutecznie zniszczyć związek.
Brak szacunku
Phillips zwraca uwagę, że brak szacunku nie zawsze przybiera formę otwartych kłótni. Może objawiać się przez:
- ośmieszanie partnera,
- poprawianie go przy innych,
- ignorowanie tego, co mówi,
- ciągłe patrzenie w telefon podczas rozmowy,
- zawstydzanie,
- brak gotowości do przeproszenia lub zmiany własnego zachowania.
To właśnie tutaj pojawia się punkt wspólny z badaniami Gottmana. Psychoterapeutka przypomina, że pogarda jest najbardziej toksyczną formą braku szacunku i praktycznie uniemożliwia budowanie bliskości.
Obojętność
Trzecim sygnałem ostrzegawczym jest utrata zainteresowania partnerem. Jak zauważa Phillips, wiele osób woli, by partner był na nie zły, niż całkowicie obojętny. Obojętność oznacza bowiem, że druga osoba przestaje być kimś wyjątkowym. Związek zaczyna tracić codzienną ciekawość, wspólny śmiech, czułość i spontaniczność.
Gdy do związku wkrada się obojętność, partnerzy coraz rzadziej ze sobą rozmawiają, przestają interesować się swoim życiem, a bliskość ustępuje miejsca rutynie. Ten proces zwykle postępuje powoli, dlatego łatwo go nie zauważyć.
Eksperci podkreślają, że pierwszym krokiem jest dostrzeżenie problemu. Pogarda, brak zaufania czy obojętność nie pojawiają się z dnia na dzień, ale często rozwijają się stopniowo i przez długi czas pozostają niezauważone. Dr Griffin i dr Schwartz zachęcają, by zamiast atakować partnera, mówić wprost o własnych emocjach i potrzebach. Zamiast oskarżeń warto opisywać swoje uczucia, formułować konkretne prośby i zapraszać drugą osobę do rozmowy.
Równie ważne jest świadome budowanie kultury wdzięczności. Docenianie partnera, zauważanie jego starań i częste okazywanie życzliwości sprawiają, że pozytywne doświadczenia zaczynają przeważać nad negatywnymi. Jak podkreślają eksperci, właśnie takie codzienne, pozornie niewielkie gesty mogą skutecznie chronić związek przed tym, co najczęściej prowadzi do jego rozpadu.
Artykuł opracowany na podstawie: Jessica Griffin, Pepper Schwartz, „Here’s the No. 1 thing that ‘destroys’ relationships, say researchers who studied couples for 50 years”, cnbc.com; Suzanne B. Phillips, „Three Destructive Dynamics to Recognize in Your Marriage”, psychologytoday.com [dostęp: 23.07.2026]