„Kiedyś to było, teraz to nie ma” to nie tylko mało zasadne powiedzenie zapatrzonych w przeszłość narzekaczy. Rzucone przy stole może zawierać w sobie ziarno prawdy. Każdy z nas przychodzi na świat przeciętnie z dziewięcioma tysiącami kubków smakowych, ale z wiekiem ich zdolność do regeneracji zaczyna słabnąć. Dorzućmy do tego pogarszający się węch i voilà: im jesteśmy starsi, tym mniej przyjemności czerpiemy z jedzenia. Czy da się ten przykry proces jakoś zahamować?
Jak zauważa dr Nish Manek na portalu BBC „Science Focus”, już około 50. roku życia mamy do dyspozycji mniej kubków smakowych niż w chwili narodzin. Co więcej, mogą być one mniej wrażliwe na smaki niż wcześniej, choć jest to kwestia indywidualna – każdy z nas odczuwa skutki starzenia się w różnym stopniu. Wielu ludzi w średnim i starszym dzieli jednak podobne spostrzeżenia: z czasem produkty i potrawy, które kiedyś sprawiały, że aż ciekła im ślinka, dziś nie budzą już takiego entuzjazmu.
Dlaczego smak pogarsza się z wiekiem?
Możemy oczywiście dywagować, że dawniej jedzenie było mniej przetworzone, a obecnie produkuje się je masowo i po taniości. A także zastanawiać się, czy na nasze odczucia nie wpływają przypadkiem ciepłe wspomnienia o babcinej szarlotce i słodyczach jedzonych z przyjaciółmi na trzepaku (które z pewnością przypominały najlepsze szwajcarskie praliny, nawet jeśli w rzeczywistości były to wyroby czekoladopodobne). Faktem jest, że współcześnie częściej robimy zakupy w supermarketach niż na lokalnych ryneczkach i wykazujemy tendencję do idealizowania przeszłości. Z drugiej jednak strony mamy coraz większą świadomość żywieniową – wiemy, że nadmiar cukru czy soli nam nie służą, uważniej czytamy składy produktów, a nasze koszyki są bardziej różnorodne. Weźmy choćby egzotyczne owoce – mandarynki już dawno przestały być świątecznym rarytasem, a na porządku dziennym w wielu polskich domach są teraz mango, marakuja czy liczi.
Nie można jednak bagatelizować czynników biologicznych. Poza kwestią liczby kubków smakowych ogromny wpływ na odbiór smaków ma również węch. Ten kluczowy zmysł także słabnie z wiekiem, choć jego pogorszenie nie jest tak widoczne jak konieczność noszenia okularów czy aparatu słuchowego. A jednak im mniejsza liczba receptorów w wyściółce nosa, tym słabsza staje się zdolność odczuwania zapachów i tym uboższe w aromaty wydaje nam się jedzenie. Podobnie dzieje się podczas przeziębienia, gdy zatkany nos sprawia, że potrawy stają się mdłe.
Sama liczba lat na karku to jednak nie wszystko – znaczenie ma także styl życia, choroby przewlekłe czy nawet... problemy stomatologiczne.
Co możemy więc zrobić, aby jak najdłużej cieszyć się smakiem? Dr Manek radzi przyjrzeć się naszym codziennym nawykom. Choć nie na wszystko mamy wpływ, nawet proste zmiany mogą przynieść wyraźną poprawę. Przede wszystkim warto zadbać o odpowiednie nawodnienie, które wspiera produkcję śliny. Ilość wypijanej wody powinna rzecz jasna być dostosowana do masy ciała, pory roku czy poziomu aktywności fizycznej. Kolejnym istotnym krokiem jest rezygnacja z palenia papierosów. Tytoń ma wiele szkodliwych skutków dla organizmu, zwiększa m.in. ryzyko raka płuc, ale dodatkowo uszkadza także kubki smakowe.
Nie bez znaczenia są też ogólny stan zdrowia, dbanie o higienę jamy ustanej oraz przyjmowane leki – niektóre z nich mogą bowiem powodować suchość w ustach, co negatywnie oddziałuje na odczuwanie smaków. Jeśli problem staje się naprawdę uciążliwy i odbiera ci radość z posiłków, warto też przyjrzeć się swojej diecie i wzbogacić ją o intensywniejsze smaki. Zazwyczaj z wiekiem częściej sięgamy po produkty słodkie lub słone, ponieważ są one łatwiejsze do wyczucia, jednak każdy lekarz ci powie, że nie należy z nimi przesadzać. W końcu ich nadmiar może prowadzić do wzrostu ciśnienia krwi czy masy ciała. Lepszym rozwiązaniem jest wzbogacenie diety o owoce cytrusowe, miętę lub aromatyczne przyprawy. Pomocne może być również marynowanie potraw w occie, sosach, musztardzie i ziołach.
Jeśli więc coraz częściej łapiesz się na myśli, że jedzenie nie smakuje już tak dobrze jak kiedyś, warto przyjrzeć się swoim zwyczajom i pozwolić sobie na odrobinę kulinarnej kreatywności.
Artykuł opracowany na podstawie: Nish Manek, „Why food doesn't taste the same after you reach 50”, sciencefocus.com [dostęp: 23.04.2026]