Są piosenki, których znaczenie z biegiem lat staje się jeszcze bardziej przejmujące. Tak jest z „Zegarmistrzem światła” Tadeusza Woźniaka, czyli utworem, który od ponad pół wieku skłania do refleksji nad przemijaniem i śmiercią. Kim jest tajemniczy zegarmistrz i dlaczego ma purpurowy kolor? W tych niezwykłych metaforach kryje się kilka interpretacji, które pozwalają spojrzeć na tę piosenkę z zupełnie innej perspektywy.
„Zegarmistrz światła” Tadeusza Woźniaka, nagrany z udziałem zespołu Alibabki, ukazał się w 1972 roku na debiutanckim albumie. W tym samym roku artysta zdobył za ten utwór główną nagrodę na X Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu. Choć od premiery minęło już ponad pół wieku, piosenka wciąż skłania do refleksji nad życiem i śmiercią.
Duża w tym zasługa tekstu Bogdana Chorążuka, który zamiast mówić wprost o odchodzeniu, posługuje się barwnymi, nieoczywistymi metaforami. W centrum tej opowieści znajduje się tajemniczy zegarmistrz, który pewnego dnia przyjdzie także po podmiot liryczny.
„A kiedy przyjdzie także po mnie
Zegarmistrz światła purpurowy
By mi zabełtać błękit w głowie
To będę jasny i gotowy”
Najczęściej interpretuje się go jako uosobienie śmierci. Tej, która wyznacza kres naszego czasu. To jednak niejedyna możliwość. W postaci zegarmistrza można dostrzec również kogoś, kto sprawuje władzę nad ludzkim życiem i losem.
W tekście Bogdana Chorążuka uwagę zwraca przede wszystkim purpura. Dlaczego poeta wybrał właśnie tę barwę, zamiast sięgnąć po czerń, tradycyjnie kojarzoną ze śmiercią? Być może odpowiedzi należy szukać w malarskiej wrażliwości autora. Chorążuk był nie tylko poetą, lecz także malarzem i filozofem. Barwy w jego utworze budują charakterystyczne obrazy i nadają im dodatkowe znaczenia.
„Spłyną przeze mnie dni na przestrzał
Zgasną podłogi i powietrza
Na wszystko jeszcze raz popatrzę
I pójdę, nie wiem gdzie, na zawsze”
Purpura może przywodzić na myśl królewskie szaty, ale także togę sędziowską. W takim odczytaniu tytułowy zegarmistrz staje się kimś, kto ma władzę nad ludzkim życiem i decyduje o jego kresie. Jeśli utożsamimy go ze śmiercią, purpurowy kolor podkreśla jej potęgę i nieuchronność.
Tytułowego zegarmistrza można interpretować nie tylko jako symbol śmierci, lecz także jako Boga, a więc stwórcę i władcę świata, który nadaje mu porządek. Jak słusznie zauważyła przed laty Małgorzata Kozłowska na łamach „Polityki”, ta refleksja może przywodzić na myśl Woltera, francuskiego pisarza i filozofa epoki oświecenia. Posługiwał się on bowiem metaforą zegara i zegarmistrza w rozważaniach o istnieniu Stwórcy.
„Nie mogę pojąć, by ten zegar mógł istnieć, a nie było zegarmistrza” – pisał Wolter już w XVIII wieku.
W kontekście piosenki Tadeusza Woźniaka ta analogia otwiera kolejną interpretację. Zegarmistrz może być kimś, kto nie tylko kontroluje upływ czasu, lecz także sprawuje władzę nad ludzkim losem. Jego działania pozostają poza naszym zrozumieniem, a człowiek nie ma wpływu na to, kiedy przyjdzie mu się z nim zmierzyć. Nie ma jednak podstaw, by uznać tę interpretację za jedyną intencję autora.