Jan Holoubek mistrzowsko portretuje rzeczywistość sprzed lat. Dowiódł tego serialem „Rojst”, „Wielką wodą”, a ostatnio „Heweliuszem”. Ważny w jego twórczości był także film „25 lat niewinności. Sprawa Tomka Komendy”. Obrazy Holoubka zawsze wzbudzają żywe dyskusje. Kolejnym wyczekiwanym projektem jest nowy serial HBO, w którym reżyser wraz ze scenarzystą Maciejem Kowalewskim opisują bulwersującą zbrodnię sprzed pół wieku.
24 grudnia tego roku minie pięćdziesiąt lat od zbrodni połanieckiej. Mowa o brutalnym i bestialskim mordzie dokonanym na bezbronnej trójce młodych ludzi. W 1976 roku we wsi Zrębin mieszkała dobrze sytuowana rodzina Sojdów. Mieszkańcy obawiali się wpływowego i przekonanego o swojej bezkarności Jana Sojdy, blisko pięćdziesięcioletniego mężczyzny, właściciela dużego gospodarstwa rolnego oraz maszyn rolniczych, o których reszta mogła pomarzyć. Sojda miał już ciągnik, a w domu nawet telefon, co na polskiej prowincji w latach 70. nie było powszechne. Mieszkańcy Zrębina czuli respekt z uwagi na to, że był ławnikiem sądowym. Sojda opowiadał też na prawo i lewo, że zna wielu ważnych ludzi, a ci chętnie pomogą mu „w razie czego”.
We wsi mieszkała również rodzina Kalitów. Skromni i uczciwi ludzie, którzy nie zwracali na siebie uwagi, chcieli żyć w spokoju i nie wchodzić z nikim w konflikty. Gdy córka Kalitów wychodziła za mąż, siostra Jana Sojdy pomagała przy pracach kuchennych. Jeden z współpracowników zauważył, że Sojdowa podkrada mięso i wędliny. Kalitowa zwróciła jej na to uwagę, więc Sojdowa obraziła się i wyszła.
Czy ktokolwiek mógłby uwierzyć, że ta „zniewaga” doprowadzi do tego, że Sojdowie w akcie zemsty zamordują parę młodą i towarzyszącego im brata panny młodej? W wigilijny wieczór, wyciągnięci pod pretekstem z kościoła, zamordowani zostaną: 19-letnia ciężarna Krystyna Kalita, jej 25-letni mąż Stanisław Łukaszek oraz 12-letni brat Krystyny, Mieczysław. Miecio chętnie się uczył i marzył o dalekich podróżach. Niestety nie dane mu było opuścić rodzinnej wsi.
fot. materiały prasowe
Czytaj także: Polskie seriale non-fiction. Co mówią o nas?
Poza samą zbrodnią, przerażająca będzie również zmowa milczenia, która zapanuje we wsi ze strachu przed Sojdami. Historię tę szczegółowo opisał Wiesław Łuka w doskonałym reportażu „Nie oświadczam się”, po raz pierwszym wydanym w 1981 roku. Jako dziennikarz odwiedził co najmniej kilkanaście razy Zrębin, bywał obecny podczas procesu Sojdów, a także rozmawiał z wieloma mieszkańcami wsi. Ta sprawa stała się najważniejszym śledztwem w karierze reportażysty. Warto zapoznać się z publikacją przed premierą serialu.
Historia nie kończy się po wyroku sądowym. Dziennikarze wielokrotnie wracali do Zrębina, żeby rozmawiać z matką dwójki ofiar i relacjonowali, jak trudne było jej życie we wsi. Jak bardzo Sojdowie piętnowali ją za to, że ośmieliła się walczyć o sprawiedliwość. Społeczny ostracyzm nie przedawnia się. Dowodzi to jak zdeprawowane bywają małe społeczności, nawet gdy sąd wymierzy sprawiedliwość.
fot. materiały prasowe
Czytaj także: Retro powroty do polskich seriali kryminalnych. Reaktywacja „Gliny” z Jerzym Radziwiłowiczem to dopiero początek?
HBO nie ogłosiło jeszcze obsady, ani daty premiery serialu, ale łatwo zgadywać, że będzie to grudzień. Pięćdziesiąta rocznica zbrodni połanieckiej to dobry moment, aby przypomnieć kolejnym pokoleniom, do czego prowadzi uleganie szantażom kogoś z pozoru wpływowego i „nie do ruszenia”. To także historia o przemocy i bestialstwie zamkniętym w obrębie wsi. I ważna lekcja o tym, że przemoc przenosi się z pokolenia na pokolenie nie dając chwili spokoju rodzinie ofiar.
Serial na pewno warto obejrzeć, aby przekonać się, jak na sprawę połaniecką spoglądają twórcy, co chcą nam przez nią powiedzieć, jakie wartości przekazać. Zbrodnia połaniecka to wyrzut sumienia dla polskiego społeczeństwa, ówczesnego wymiaru sprawiedliwości i mieszkańców Zrębina, którzy (poza nielicznymi osobami) nie wsparli rodziny Kalitów po tak okrutnej zbrodni.
Przed premierą serialu warto obejrzeć film na ten sam temat, zatytułowany „Zmowa” z 1988 roku. Serial „Wśród nocnej ciszy” najprawdopodobniej zadebiutuje pod koniec roku w ofercie HBO.
Czytaj także: Historia Agnieszki Kotlarskiej. O dokumencie „Zabić miss” HBO