Miłość nie chroni przed konfliktami. Można się kochać i jednocześnie coraz częściej wpadać w te same, wyczerpujące kłótnie. Kiedy niemal każda rozmowa kończy się wzajemnymi pretensjami, łatwo uwierzyć, że problem tkwi w charakterach albo braku dopasowania. Tymczasem eksperci przekonują, że bardzo często wystarczy zmienić kilka nawyków komunikacyjnych, by przerwać to błędne koło.
Są pary, które potrafią pokłócić się o wszystko – o brudne naczynia, zakupy, spóźnienie czy wiadomość bez emotikonki. Problem w tym, że bardzo często żadna z tych rzeczy nie jest prawdziwym powodem konfliktu. Jeszcze częściej największym błędem okazuje się nie to, o czym rozmawiamy, lecz jak to robimy.
Psychologowie są zgodni, że kłótnie są nieuniknioną częścią każdego związku. To, czy wzmacniają relację, czy powoli ją niszczą, zależy przede wszystkim od sposobu komunikacji.
Wbrew temu, co często widzimy w romantycznych filmach, udane związki wcale nie są wolne od konfliktów. Specjaliści z brytyjskiej organizacji Relate, oferującej profesjonalne wsparcie w zakresie zdrowia psychicznego i relacji, zwracają uwagę, że spory są czymś zupełnie naturalnym. Pokazują, że obie strony mówią o swoich potrzebach, zamiast tłumić emocje.
„Konflikty są nieuniknione. Liczy się to, jak sobie z nim radzimy” – podkreślają eksperci.
Kłopoty zaczynają się wtedy, gdy każda rozmowa kończy się krzykiem, obrażaniem się albo cichymi dniami. Jeśli wciąż wracacie do tych samych tematów i za każdym razem wygląda to podobnie, warto zadać sobie pytanie, czy naprawdę kłócicie się o to, o co wam się wydaje.
Ceniona amerykańska psychoterapeutka Katherine Cullen zwraca uwagę, że podczas kłótni większość z nas skupia się przede wszystkim na tym, by udowodnić swoją rację. Tymczasem – jak pisze – warto przyjąć, że „partner również może mieć rację”. To jedna z podstawowych zasad terapii par opracowanej przez Johna i Julie Gottmanów. Nie oznacza to, że obiektywnie obie osoby mają rację w tej samej sprawie. Chodzi o uznanie, że mogą zupełnie inaczej odbierać tę samą sytuację. Jedna osoba mogła nie mieć złych intencji, a druga mimo wszystko mogła poczuć się zraniona. Jedno nie wyklucza drugiego.
Problem zaczyna się wtedy, gdy zamiast próbować zrozumieć, skąd biorą się emocje partnera, za wszelką cenę chcemy udowodnić, że przesadza, źle odczytał nasze słowa albo nie ma powodów, by czuć się urażony. W takiej sytuacji rozmowa bardzo szybko przestaje być próbą rozwiązania problemu i zamienia się w pojedynek o to, kto postawi na swoim.
Eksperci z Relate proponują bardzo trafne porównanie. Kłótnia przypomina cebulę. To, co widać na powierzchni, jest tylko zewnętrzną warstwą. Pod nią kryją się emocje, które tak naprawdę napędzają konflikt. Spór o obowiązki domowe może być w rzeczywistości rozmową o poczuciu osamotnienia. Pretensje o bałagan mogą oznaczać: „Nie czuję, że mogę na ciebie liczyć”. Z kolei druga osoba może odbierać te same uwagi jako próbę kontrolowania jej.
Dlatego eksperci zachęcają, by zatrzymać się na chwilę i zastanowić: „Czy naprawdę kłócicie się o to, o czym myślicie, że się kłócicie?”. Warto też spojrzeć szerzej. Czasami za częstymi konfliktami stoją wydarzenia, które pozornie nie mają z nimi nic wspólnego, jak stresująca praca, problemy finansowe, przeprowadzka, narodziny dziecka czy żałoba. Wszystko to sprawia, że cierpliwość kończy się znacznie szybciej.
Eksperci wymieniają kilka reakcji, które wyjątkowo skutecznie podsycają konflikt. Jedną z nich jest wycofanie się z rozmowy (stonewalling). Milczenie czy demonstracyjne ignorowanie partnera zwykle nie uspokaja sytuacji, lecz tylko zwiększa frustrację drugiej strony.
Równie destrukcyjne są uogólnienia w rodzaju: „Ty zawsze…” albo „Ty nigdy…”. Zamiast mówić o konkretnym zachowaniu, zaczynamy oceniać drugą osobę. Nic dziwnego, że w odpowiedzi niemal natychmiast przyjmuje postawę obronną.
Konflikt napędzają również sarkazm, pogarda i ironiczne docinki. Nawet jeśli wypowiadamy je pół żartem, mogą pozostawić po sobie trwały ślad i sprawić, że druga osoba poczuje się upokorzona lub zlekceważona.
Nie pomaga także defensywność. Zamiast wysłuchać partnera, odruchowo się usprawiedliwiamy i kontratakujemy. W efekcie rozmowa coraz bardziej się zaostrza, a znalezienie rozwiązania staje się praktycznie niemożliwe.
Jedną z najprostszych zmian jest zamiana oskarżeń na komunikaty zaczynające się od słowa „ja”. Zamiast powiedzieć: „Nigdy mnie nie słuchasz”, lepiej spróbować: „Czuję się niewysłuchana, kiedy mi przerywasz”. To pozornie niewielka zmiana, ale – jak podkreślają eksperci – dzięki niej partner znacznie rzadziej odbiera nasze słowa jako atak. Podobne podejście proponuje Katherine Cullen. Zachęca, by zamiast odruchowo przechodzić do obrony, najpierw spróbować dostrzec, czy w tym, co mówi partner, nie ma choć odrobiny prawdy.
„Nawet jeśli nie zgadzasz się z tym, co mówi druga osoba, ogromną różnicę może zrobić wzięcie odpowiedzialności za choćby mały element problemu” – podkreśla terapeutka.
Taka reakcja pokazuje partnerowi, że naprawdę go słuchamy i staramy się zrozumieć jego perspektywę, zamiast od razu traktować rozmowę jak starcie, które trzeba wygrać.
Wiele osób uważa, że konflikt trzeba wyjaśnić od razu. Tymczasem psychologowie przekonują, że kiedy emocje sięgają zenitu, konstruktywna rozmowa staje się praktycznie niemożliwa. Dlatego Cullen radzi, by zrobić przynajmniej 20 minut przerwy. Jak wyjaśnia, tyle mniej więcej potrzebuje układ nerwowy, żeby się uspokoić. Dopiero wtedy łatwiej słuchać, myśleć i szukać rozwiązania zamiast kolejnych argumentów.
W gruncie rzeczy większość powtarzających się kłótni nie bierze się z różnicy zdań. Bierze się z poczucia, że druga osoba nas nie słyszy, nie rozumie albo nie bierze naszych emocji na serio. Jak pisze Katherine Cullen, wszystkie opisane strategie sprowadzają się do jednego komunikatu:
„Nie jestem zagrożeniem. Jestem po twojej stronie, a nie przeciwko tobie”.
Właśnie ta zmiana perspektywy często okazuje się ważniejsza niż znalezienie odpowiedzi na pytanie, kto miał rację.