Wsiadamy do samochodu codziennie - trochę jak w dobrze znaną rolę. Droga
do pracy, po zakupy, odebrać dzieci. Ruchy są automatyczne, myśli płyną gdzie indziej. A jednak wystarczy moment - mokra nawierzchnia, czyjaś nieuwaga - żeby ta pozorna kontrola zaczęła się kruszyć. O tym, czym naprawdę jest dobra jazda i dlaczego
tak łatwo mylimy kompetencję z agresją, mówi Adam Bernard z Toru Modlin.
Rozmawiała Agata Rucińska
Zacznijmy od podstaw. Co to właściwie znaczy być dobrym kierowcą? Często słyszę z tyłu głowy głos mojego ojca: „Pewnie baba za kierownicą”…
Brak właściwej definicji dobrego kierowcy jest problemem wielu osób. Często mamy takie naleciałości z domu. Tata - czy do syna, czy do córki - mówi, że dobry kierowca powinien być szybki, dynamiczny, zdecydowany. Miałem kiedyś rozmowę z panią, która powiedziała, że chciałaby być dobrym kierowcą. Prawo jazdy miała od kilku lat, ale zaczęła jeździć dopiero niedawno. Pojechała odwiedzić rodziców i usłyszała, że jest kiepskim kierowcą. Dlaczego? Bo przyjechała nieumytym autem. Bo auto nie było zatankowane „pod korek”. Bo nie miała mandatów - więc pewnie jeździ za wolno. I to są dokładnie te kryteria, które gdzieś w nas zostają. A tymczasem dobry kierowca to ktoś, kto jest świadomy zagrożeń. Kto rozumie, że jego bezpieczeństwo zależy nie tylko od niego, ale od wszystkich innych uczestników ruchu. Bo nawet jeśli ja robię wszystko dobrze - jestem wyspany, trzeźwy, mam sprawne auto i jadę zgodnie z przepisami - ktoś inny może się zagapić. Może się spieszyć, bo jedzie do chorego dziecka. Może zasłabnąć za kierownicą. Dobry kierowca bierze to pod uwagę. Patrzy dalej. Przewiduje. A jeśli coś się wydarzy - potrafi zareagować.
Czyli nie ten, który jedzie najszybciej. A jednak wielu z nas w to wierzy.
Bo tak zostaliśmy nauczeni. Mamy wdrukowane przekonania: od rodziców, znajomych, kultury drogowej. Często spotykam osoby, które jeżdżą przepisowo, spokojnie, i uważają, że są słabymi kierowcami, bo ktoś na nich trąbi albo mruga światłami. To bardzo niebezpieczne, bo zaczynamy utożsamiać dobrą jazdę z agresją. A jest dokładnie odwrotnie.
Zatrzymajmy się przy tym doświadczeniu, bo ono jest bardzo powszechne. Ktoś „siedzi na zderzaku”, ktoś patrzy z dezaprobatą i nagle pojawia się w nas myśl: może faktycznie jadę za wolno?
Jeśli jedziemy zgodnie z przepisami, nie prowokujemy, nie blokujemy nikogo celowo - robimy wszystko dobrze. To, że ktoś się spieszy, łamie przepisy, jest agresywny, to jest jego problem. Najgorsze, co możemy zrobić, to wejść w interakcję. Zacząć się ścigać, przyspieszać, udowadniać coś. Albo przeciwnie - zajeżdżać drogę, „uczyć kogoś jazdy”. Najbezpieczniejsze jest zrobić swoje. Jeśli możemy - ustąpić. Jeśli nie - spokojnie dokończyć manewr i jechać dalej.
A emocje? Bo samochód dziwnie je uwalnia. Nawet osoby spokojne zaczynają się denerwować, przeklinać.
To jest bardzo naturalne. Po pierwsze: mamy poczucie anonimowości. Po drugie: jesteśmy w pewnej izolacji, w „bańce”. Ale jest jeszcze jedna rzecz: wsiadając do samochodu, tworzymy sobie w głowie scenariusz. Jak powinna wyglądać jazda. Jak powinni zachowywać się inni kierowcy.
Jeśli jadę 60, bo jest ograniczenie do 60 – to wszyscy powinni jechać 60. Jeśli skręcam - ktoś powinien użyć kierunkowskazu. I kiedy rzeczywistość nie pasuje do tego scenariusza, pojawia się frustracja.
Do tego dochodzi jeszcze jeden mechanizm: mamy duży problem z odróżnianiem faktów od ich interpretacji. Faktem jest, że samochody jadą wolniej albo stoją. Interpretacją - że „jest korek”, „ktoś mnie blokuje”, „ktoś jedzie agresywnie”.
I teraz ciekawostka: ktoś z małej miejscowości przyjedzie do Warszawy i powie: „Straszny korek!”. A ktoś z Nowego Jorku powie: „Jaki korek, przecież cały czas jedziemy!”. Fakt jest ten sam. Interpretacja – zupełnie inna. Taka zmiana perspektywy daje ogromną ulgę.
Adam Bernard, dyrektor ds. szkoleń Toru Modlin
Czyli więcej łagodności także wobec innych kierowców?
Tak. W Stanach często jest tak, że jeśli ktoś jedzie agresywnie, to ludzie myślą, że może ma powód. Może jedzie do szpitala. U nas raczej: „Co za wariat!”.
Zachowanie jest identyczne - zmienia się tylko sposób, w jaki je odczytujemy.
Szkolenia bezpiecznej jazdy na Torze Modlin zaczynacie od testu. Jest on zaskakująco prosty i przez to bardzo demaskujący.
Bo jego celem nie jest sprawdzenie wiedzy, tylko uświadomienie, jak wiele rzeczy robimy za kierownicą automatycznie, bez zastanowienia. Druga rzecz to zaciekawienie. Chcemy trochę „rozgrzać” uczestników i nastawić ich na to, co za chwilę będą robić w praktyce. Nie podajemy od razu odpowiedzi, każdy może sam przetestować, jak to działa na torze. Całe szkolenie jest zresztą ułożone w taki sposób: najpierw zaciekawienie i pytania, potem doświadczenie w praktyce, a na końcu zebranie tego wszystkiego w całość. Chcemy, żeby uczestnik szkolenia wyjechał z większą świadomością, a nie tylko z „odhaczoną” wiedzą.
A czy staż za kierownicą robi różnicę?
Wbrew intuicji - niekoniecznie. To wynika z tego, że ktoś, kto ma prawo jazdy od 20-30 lat, uczył się jeździć w zupełnie innych realiach. Na przykład w sytuacjach awaryjnych uczono kiedyś hamowania pulsacyjnego, czyli takiego „pompowania” hamulca. Tymczasem od ponad 20 lat samochody są wyposażone w system ABS i dziś prawidłowe hamowanie wygląda zupełnie inaczej: trzeba nacisnąć pedał hamulca mocno, zdecydowanie i trzymać go cały czas. Czyli to, co kiedyś było dobrą praktyką, dziś może wręcz obniżać bezpieczeństwo. Do tego dochodzi fakt, że współczesne auta są inaczej skonstruowane, mają więcej systemów wspomagających, inaczej reagują. I jeśli nie aktualizujemy swoich nawyków, to jedziemy trochę na pamięci, która nie zawsze pasuje do rzeczywistości. Oczywiście doświadczenie daje pewność siebie - i często u mężczyzn jest ona większa - ale to nie zawsze idzie w parze z realnymi umiejętnościami. Często jest też tak, że kobiety szybciej przyswajają nowe informacje, są bardziej otwarte na zmianę nawyków. Mężczyźni z kolei częściej potrzebują sami sprawdzić, czy coś działa, zanim to przyjmą.
Nowoczesne samochody trochę nas usypiają?
Dają złudne poczucie bezpieczeństwa. Miałem niedawno sytuację: pan zadzwonił, że żona zapisała go na szkolenie. Ma bardzo drogie auto i zastanawia się, czy w ogóle przychodzić, bo „to auto wszystko zrobi za niego”. Po szkoleniu powiedział, że jest zaskoczony, jak dużo zależy od kierowcy. Systemy pomagają - ale nie zastępują obserwacji. Człowiek często widzi zagrożenie wcześniej niż samochód. I kluczowa pozostaje prędkość.
Co konkretnie wynosimy ze szkolenia bezpiecznej jazdy?
Trzy rzeczy. Po pierwsze: umiejętności prawidłowego hamowania awaryjnego. Po drugie: zyskujemy świadomość, jak bardzo prędkość wpływa na drogę hamowania – nawet niewielkie różnice robią ogromną zmianę. Możemy to przetestować w bezpiecznych warunkach na torze. Po trzecie: uczymy się obserwacji i przewidywania. To są fundamenty ważne zrówno w przypadku świeżo upieczonych kierowców, jak i tych z długim doświadczeniem za kółkiem.
Kusi mnie, żeby zapisać się także na szkolenie z jazdy defensywnej
w realnym ruchu miejskim. Ale brzmi trochę jak powrót do egzaminu na prawo jazdy…
Wiele osób się obawia tego szkolenia, bo myślą, że ktoś będzie ich oceniał. A to wygląda zupełnie inaczej. Jedziemy, rozmawiamy. Pytamy: dlaczego robisz to tak? Co by się stało, gdyby ktoś w tym momencie w ciebie z tyłu uderzył? Na przykład ktoś jedzie i patrzy bardzo blisko przed maskę. Pytamy: a jak idziesz pieszo, to gdzie patrzysz? Dalej. No właśnie. I nagle ktoś odkrywa coś oczywistego, o czym nigdy nie pomyślał. To jest bardziej proces odkrywania niż nauczania.